Bestuurders krijgen bapo uitbetaald

Directeuren en bestuurders die hun bapo-verlof niet opnemen, laten het uitbetalen. Er zijn tienduizenden euro’s tot tonnen mee gemoeid. Maar daar is de regeling absoluut niet voor bedoeld, stelt het ministerie van Onderwijs. Een onderzoek is ingesteld. “Bapo-verlof uitbetalen is ondoelmatig besteden van onderwijsgeld.”

Tweeëntwintig basisscholen en één vo-school in Noord-Groningen vallen onder het bevoegd gezag Lauwers en Eems. In juli 2011, de maand waarin hij 64 jaar werd, nam daar directeur-bestuurder Jan Millekamp afscheid. Hij stond er aan het hoofd sinds de oprichting in 1999.
Uit het jaarverslag wordt duidelijk dat er bij zijn vertrek nog het en ander verrekend is. Zo zou er een kleine 133 duizend euro te weinig aan pensioen zijn opgebouwd tussen 2000 en 2007. Daarbovenop werd zijn ABP-kas nog eens extra aangevuld met een bedrag van 290 duizend euro. Een vergoeding voor niet-opgenomen bapo-uren, waarop de bestuurder aanspraak zou maken. Uitgekeerd als pensioenaanvulling, waarmee de totale beloning in zijn afscheidsjaar net onder de vijf ton uitkwam.
Er zijn meer voorbeelden van bestuurders die hun bapo-verlof cashen. In 2011 genoot bestuursvoorzitter Cil Wigmans van de Alphense scholengroep Scope (po/vo) een extra pensioenstorting van ruim 178 duizend euro, voornamelijk vanwege een afkoop van bapo-uren. En in 2010 ontving bestuursvoorzitter Romain Rijk van de Hengelose vo-stichting Carmel een uitbetaling van 38 duizend euro aan bapo-rechten.
Bij de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad van Carmel zorgde dat destijds voor gefronste wenkbrauwen. “Wat meespeelt in de verbazing is dat zo’n afkoopregeling voor opgespaarde bapo-uren er voor ons als personeel niet in zit, maar kennelijk wel voor bestuurders”, zei de voorzitter van de GMR anderhalf jaar geleden in het Onderwijsblad.

Zwak verhaal
De redenering is vaak dezelfde: de bestuurder kón de uren niet opnemen vanwege de drukke baan, de verantwoordelijkheden of de kosten die vervanging met zich zou meebrengen.
Eugenie Stolk, AOb-rayonbestuurder in het noorden en oud-basisschooldirecteur, vindt dat een zwak verhaal. “Er hoeft echt niet iemand ingehuurd te worden op het niveau van zo’n bestuurder als die iets minder zou gaan werken. Het bestuurskantoor is meestal groot genoeg om dat op te vangen.” Ze vindt het vreemd dat bapo-verlof wordt uitbetaald. “Ik heb nog nooit gehoord dat dat zou kunnen. Ik weet wel dat bapo-uren opgespaard worden en geclusterd in één periode worden opgenomen, maar dat zijn gewoon uren, en geen geld. Ik heb nog nooit meegemaakt dat personeel op de werkvloer hun bapo-tegoed aan het einde van hun carrière uitbetaald kon krijgen.”
Volgens Albert Krist, AOb-rayonbestuurder in het oosten, wordt er met twee maten gemeten. “Niemand kan opgespaarde bapo-uren laten verzilveren. Voor sommige medewerkers is het zelfs niet eens mogelijk om de bapo-uren fatsoenlijk op te nemen, terwijl je daarvoor in de gelegenheid moet worden gesteld. Om organisatorische redenen kan dat nu niet, krijgen ze dan te horen, maar ik denk eerder dat het een financiële kwestie is.”
Verlofuren cashen is niet in de geest van de bapo, aldus Krist. Die is bedoeld om oudere werknemers te ontlasten, zodat ze langer aan het werk kunnen blijven. “Het is een regeling ter bevordering van arbeidsparticipatie, niet voor financiële compensatie. Als je je bapo-uren niet opneemt, heb je gewoon pech gehad.”

Ondoelmatig
Staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs is diezelfde mening toegedaan. Sterker nog, het ministerie beschouwt het uitbetalen van bapo-verlof in principe als een ondoelmatige besteding van onderwijsgeld. Een stevige stellingname. Bij ondoelmatige bestedingen volgt OCW namelijk een duidelijke lijn: terugvorderen. Op basis van de jaarrekeningen heeft het ministerie een aantal schoolbesturen om opheldering gevraagd. Onderzocht wordt welke stappen OCW zal nemen.
“De regeling is niet bedoeld om verloftijd in geld om te zetten”, laat staatssecretaris Dekker weten via zijn woordvoerder Sander van Dam. “Als je geen verlof opneemt dan zie je dus af van je rechten. Vroeger heeft de bapo wel spaarvarianten gekend, waarbij het verlof op een later moment, al dan niet geclusterd, opgenomen kon worden. Maar niet-opgenomen verlof werd ook toen nooit uitbetaald. Heb je het verlof niet opgenomen, dan had je het kennelijk ook niet nodig.”
De afgelopen jaren waren er ook directeuren en bestuurders die na hun vertrek één tot twee jaar op de loonlijst bleven staan, mede als compensatie voor opgespaarde bapo-uren. Dat gebeurde onder andere bij het Stedelijk Lyceum in Enschede en de Purmerendse Scholengroep.

Regels
Voorzitter Giulio Giunta d’Albani van de raad van toezicht van Lauwers en Eems zegt het telefoontje van OCW rustig af te wachten. Volgens hem was het onmogelijk voor de bestuurder om de bapo-uren op te nemen en is de financiële afwikkeling “binnen de regels”. Onduidelijk is om hoeveel opgespaarde bapo-uren het nu eigenlijk precies gaat. Het jaarverslag rept van ‘een equivalent van de onbenutte bapo (€290.000)’, maar bijna drie ton zijn wel een heleboel verlofuren. Kan dat eigenlijk wel? Bij een volledige bapo tot en met het 65ste jaar kom je uit op maximaal zo’n 2,4 jaarsalaris aan verlofuren, en dat is dan nog inclusief de eigen bijdrage die de werknemer betaalt.
Bij de werkgeversorganisatie PO-raad zien ze dit soort kwesties vooral als argument om de bapo zelf aan te pakken. “Dit bewijst dat we goed moeten kijken hoe we de regeling kunnen moderniseren”, reageert woordvoerder Harm van Gerven. Over het verzilveren zelf laat hij zich voorzichtig uit. “Het uitbetalen van bapo-verlof is in principe onwenselijk. Maar ik wil niet oordelen over individuele gevallen, omdat ik niet weet waarom ervoor is gekozen.”
Gevraagd naar een reactie op OCW’s ondoelmatigheidsverklaring van bapo-uitbetalingen, zegt Van Gerven: “Daar kan ik me iets bij voorstellen. Je gebruikt een regeling waar hij eigenlijk niet voor bedoeld is. Het riekt naar oneigenlijk gebruik van middelen.”