blad nr 2
26-1-2013
auteur T. van Haperen
Column

Geleuter over Finland

Sander Dekker is staatssecretaris. De leraar is zijn beleidsterrein. In een televisieprogramma zegt hij: “In Finland verdienen leraren minder dan in Nederland, terwijl alle leraren universitair zijn opgeleid en leerlingen betere prestaties boeken in internationale vergelijkingen.” Dekker wil het onderwijs aantrekkelijk maken. Beter betalen hoort daar niet bij. Kijk maar naar Finland.
Het zou fijn zijn als het geleuter over Finland onderhand eens ophoudt. Want ja, het is waar, Nederlandse leraren verdienen meer dan hun Finse collega’s. In absolute bedragen. Maar het gemiddeld inkomen ligt in Nederland ook 5000 dollar hoger. Zowel de Finse als de Nederlandse leraar verdienen op hun top meer dan dat gemiddelde. Hun aandeel in de nationale welvaart verschilt weinig. Wel geeft de Finse overheid een iets groter percentage van het bbp uit aan onderwijs. En ja, in Finland zijn leraren academisch geschoold. Maar ook dat zegt lang niet alles. In het matig presterende Frankrijk zijn ze dat namelijk ook.
De verklaring van schoolprestaties ligt genuanceerder. Effectief lesgeven aan grote groepen pubers is moeilijk. De leraar verbindt de wetenschap, het daarvan afgeleide schoolvak en het leren van kinderen met elkaar. De Franse leraar presteert niet, omdat hij weinig weet van het leren van kinderen. De Nederlandse leraar heeft het lastig omdat de omgang met kennis geen status geniet binnen de schoolorganisatie. De combinatie van een academische opleiding en de selectie voor het beroep is de sleutel naar het Finse succes. Jaarlijks willen 7000 Finnen leraar worden, die doen een toelatingsexamen, 2000 gaan naar de volgende ronde en na een assesment mogen 660 studenten door als leraar in opleiding. Vergelijk dat met hier. Een vmbo-leerling gaat naar het mbo, stroomt door naar het hbo, haalt een tweedegraads diploma - in de hbo-monitor is de lerarenopleiding namelijk de makkelijkste - doet met dank aan het convenant leerkracht een hbo-master en wordt eerstegraads bevoegd. Finland selecteert zijn leraren uit de top van het hoger onderwijs. Nederland schraapt ze van de bodem. Gevolg, de Finse leraar kun je om een boodschap sturen. De middelbare school is van hem, hij heeft er verstand van.
Maar hier zakt het vertrouwen in leraren. Een wispelturige overheid trekt aan allerlei touwtjes om de boel in het gareel te krijgen. Het beroep moet aantrekkelijker. De salarissen zijn voor vier jaar bevroren. De schoolboeken zijn gratis. Doe toch maar niet. Maatschappelijke stage moet. Eh, nee, laat maar. CKV gaat weg. Blijft. Maak een rekentoets. Doe een taaltoets. Let op de discrepantie tussen school- en centraal examen. Verwerk dagelijks minimaal honderdvijftig leerlingen. Inclusief leerstoornissen. De budgetten krimpen. Schoolbesturen gaan failliet. Net niet. De klassen worden groter. Leraren verliezen hun baan. Het beroep moet aantrekkelijker.
De volatiliteit in de Nederlandse schoolcultuur staat in schril contrast met de Finse rust. Een bewindspersoon die daar iets met het onderwijs wil, vraagt eerst aan leraren wat zij vinden en begint daarna in de media uit zijn boord te kletsen. Hier werkt het helaas precies andersom.