• blad nr 19
  • 1-12-2012
  • auteur R. Voorwinden 
  • Redactioneel

Kabinet wil drie uur per week gymnastiek, maar: 

waar zijn de gymleraren?

Leerlingen op basisscholen moeten drie uur per week gym krijgen, vindt het kabinet. Er zijn alleen steeds minder leraren die dit vak mogen geven. De AOb wil dat studenten op de pabo weer een volledige gymbevoegdheid halen.

Het staat zo mooi in het regeerakkoord: ‘Het kabinet streeft naar meer gymlesuren per week in het primair onderwijs.’ Het gaat, concreet, om ‘ten minste drie uur per week’. Dat is fors meer dan in de huidige situatie, waarbij leerlingen vaak anderhalf tot twee uur gymnastiek per week krijgen. Die verhoging van het aantal gymuren is uiteraard mooi, want een gezonde geest hoort in een gezond lichaam. En weg met de obesitas.
De eerste vraag is echter of de wens van het kabinet betaalbaar is. Want lang niet elke school heeft een eigen gymzaal: scholen zullen extra tijd en ruimte moeten gaan inhuren bij gemeentelijke sportaccommodaties. Maar veel belangrijker is de vraag wie die extra lessen moeten gaan geven. Scholen hebben nu vaak al niet genoeg leraren met een gymbevoegdheid in huis.
Afgestudeerden van de pabo waren tot 2005 bevoegd om in heel de basisschool gym te geven. Om de kwaliteit van het gymonderwijs te bevorderen, verdween die algemene bevoegdheid. Jonge leraren moesten voortaan een aparte bevoegdheid halen om gymles te mogen geven aan de groepen 3 tot en met 8.
Om die aparte gymbevoegdheid te verdienen moet een jonge leraar drie modules doorlopen. De eerste module wordt vaak als minor aangeboden op de pabo, de andere twee modules kunnen alleen gehaald worden via een nascholingscursus, voor ruim achthonderd euro per stuk.
De nieuwe bevoegdheid bleek al snel problemen op te leveren voor pas afgestudeerden van de pabo. Want veel scholen namen voortaan liever wat oudere leraren aan, die vóór 2005 waren afgestudeerd en dus automatisch een gymbevoegdheid hadden. Inmiddels zijn we zo’n zeven jaar verder. En het tekort aan gymdocenten wordt steeds nijpender, omdat oudere – gymbevoegde – leraren met pensioen gaan en er steeds meer jonge – en dus onbevoegde – leraren op de arbeidsmarkt komen.
Zo beginnen de basisscholen van Xpect Primair in Tilburg tegen problemen aan te lopen, vertelt Willem Kock, manager schoolontwikkeling. “In het begin namen leraren makkelijk lessen van elkaar over: jij hebt een gymbevoegdheid dus jij geeft gym, dan neem ik jouw les aardrijkskunde over.”
Maar op groeischolen waar veel jonge mensen binnenkomen en dus steeds minder leraren een gymbevoegdheid hebben, gaat die ruilhandel niet langer op. Kock: “Docenten die nog wel bevoegd zijn geven nu soms meerdere gymlessen na elkaar. Daar hebben ze het leraarsvak niet voor gekozen.”

:Trefbal
Ook andere scholen in het land lopen tegen dit soort problemen aan, signaleert de AOb. En er worden vaak creatieve oplossingen voor bedacht. ‘De praktijk wijst uit dat leraren zonder gymbevoegdheid toch bewegingsonderwijs geven’, schrijft de AOb in een brief aan de Tweede Kamer. ‘Want in de wet staat dat bewegingsonderwijs uitsluitend gegeven mag worden door bevoegde leraren, maar dat leraren wel expressie-activiteiten mogen geven. Dat biedt mogelijkheden om leraren zonder bevoegdheid toch gymlessen te laten geven, onder de noemer ‘drama’ of ‘buiten spelen’.
“Er ontstaan hele rare situaties”, zegt bestuurder Liesbeth Verheggen van de AOb. “Een leraar mag wel toezicht houden op kinderen die op het schoolplein een spelletje trefbal spelen. Maar als datzelfde spelletje in de gymzaal plaatsvindt, heb je er opeens een bevoegdheid voor nodig.”
Een elegante oplossing voor het probleem is het aanstellen van een vakleerkracht voor gymnastiek. Dat is zeker voor grotere besturen een optie, de vakleerkracht gaat dan als vliegende keeper de hele week basisscholen langs. En de leerlingen krijgen goed gymonderwijs van een specialist.
Maar het in dienst nemen van een vakleerkracht is niet voor elke school te betalen, zegt Kock van Xpect Primair. “Het zou zo’n vier ton per jaar kosten om voor onze twintig scholen vakleerkrachten aan te stellen.” En dat geld is er niet.
Nou ja, dat geld is er niet voor alle scholen. Want er zijn soms creatieve constructies mogelijk, zegt Kock. “Hier in Tilburg hebben we een aantal ‘combinatiefunctionarissen’. Dat zijn vakleerkrachten gymnastiek die de gymlessen verzorgen, maar die ook actief zijn in de naschoolse opvang en die contacten met de sportverenigingen onderhouden. Voor het aanstellen van die functionarissen, die worden ingezet op de brede scholen in ons samenwerkingsverband, krijgen we subsidie van het rijk.” Maar die oplossing helpt dus alleen een beperkt aantal brede scholen.
Een tweede oplossing voor het probleem van te weinig bevoegde docenten is om jonge docenten op kosten van de school de nascholingsmodules te laten volgen. Dat gebeurt steeds vaker, signaleert Carien Michiels, teamleider van de Fontys Sporthogeschool. “Je ziet in de praktijk dat scholen nu het tekort aan gymbevoegde docenten beginnen te voelen. Er zijn dus steeds meer besturen die hun verantwoordelijkheid pakken, en hun jonge leraren – betaald - een bevoegdheid laten halen.”
Xpect Primair is een van die besturen. Als de MR akkoord gaat, wil Xpect de komende jaren een groot aantal leraren laten bijscholen op kosten van de baas. Want het sommetje is makkelijk, zegt Kock. “Het aanstellen van vakleerkrachten kost vier ton, terwijl het zo’n 125 duizend euro kost om vijftig docenten bij te scholen.”
Een bevoegdheid halen op kosten van de baas: waarschijnlijk gaat bij veel leerkrachten van Xpect de vlag uit. Nee dus, zegt Kock. “De weerstand is niet mals. De nascholingsopleiding is vrij zwaar, anderhalf jaar lang in deeltijd. Dat schrikt blijkbaar veel leraren af.” Xpect wil nu leraren kunnen verplichten om de opleiding te volgen, maar daar moet de personeelsgeleding van de MR nog mee akkoord gaan.
De AOb heeft een andere oplossing. “De studenten moeten op de pabo weer een volledige gymbevoegdheid kunnen halen”, vindt bestuurder Verheggen. “Zonder extra kosten voor henzelf.”
Dat lost alle problemen op: pas afgestudeerden worden niet meer belemmerd in het vinden van een baan, en beginnende leraren hoeven niet te worden gedwongen een langdurige nascholing te volgen. En er zijn straks in één klap weer voldoende leerkrachten die bevoegd zijn om gymnastiek te geven. Verheggen: “En als het kabinetsplan doorgaat om drie uur gym per week te geven, zijn die bevoegde leraren heel hard nodig.”

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.