blad nr 17
3-11-2012
auteur T. van Haperen
Column

Minder vakken, meer leren

Minister Marja van Bijsterveldt mag dan demissionair zijn, ze werkt ook gewoon door. En dus komt ze op de valreep met een wetsvoorstel dat het programma in de bovenbouw havo/vwo aanpast. Dat programma is die tweede fase, ingevoerd in 1998. Je weet wel, die fragmentatiebom, volgepropt met splinters van kennis en vaardigheid, verzameld in een ontelbaar aantal vakken, deelvakken en examenvoorschriften. Maar vele splinters maken geen balk en al helemaal geen gedegen kennisfundament. Gevolg, de uitval in het eerste studiejaar van het hoger onderwijs is nog steeds onacceptabel groot. Vandaar de haastklus van de demissionaire minister. De bij de invoering van tweede fase bedachte vakken algemene natuurwetenschap (anw) en culturele en kunstzinnige vorming (ckv) verdwijnen. Zo ontstaat ruimte voor leren in Nederlands, Engels en wiskunde.
Vakken afschaffen op het moment dat de schoolbudgetten krimpen en de leerlingenaantallen stagneren, betekent banenverlies. Het beeld van de minister die over haar graf heen regeert, zet de weerstand in een volgende versnelling. Vooral omdat dit beeld klopt. Dat blijkt althans tijdens de onderhandelingen voor een nieuwe regering waarin voor haar geen plaats zal zijn. De formerende PvdA en de VVD hebben de afschaffing van de maatschappelijke stage in hun programma staan. Verstandig, want vensterbanken poetsen in het bejaardenhuis, staat het leren van Nederlands, Engels en wiskunde in de weg. Maar Van Bijsterveldt ziet dat nu ineens anders. Zij heeft de maatschappelijke stage namelijk ingevoerd. Iedereen is daar blij mee, laat ze de informateurs via een interview in het dagblad Trouw weten.
Onzin natuurlijk. Ik ken niemand die jubelt over vrijwilligerswerk onder schooltijd. Die maatschappelijke stage moet weg. En dat geldt helaas ook voor ckv en anw. Het zijn kleine vakken, met weinig lestijd, meestal gedaan in de vierde klas, om er vanaf te zijn als het echte werk begint. Er zit niks voor, er komt niks na; wat wordt er dan geleerd? In het gunstigste geval is iedereen leuk bezig.
En dat kan niet meer. Veel vakken en weinig leren is namelijk ons probleem. Een leerling die achteloos over de drempel van het hoger onderwijs rolt, loopt daardoor een peperduur risico op uitval. Bovendien, al die kleine vakken, het oogt wereldvreemd. Stel een ambitieuze scholier wil naar een buitenlandse topuniversiteit als Harvard. Die moet voor toelating met de scholastic assessment test (sat) zijn leeropbrengst laten zien. Die sat bestaat niet uit twaalf vakken en duizend eindtermen, maar uit de onderdelen schrijven, begrijpend lezen en wiskunde. En ja, culturele vorming helpt bij het schrijven van een mooi stuk. Maar echt, die paar lessen ckv voegen daar niks aan toe.
Op een filmpje van de Obama-campagne hoor ik Bruce Springsteen zingen: we learned more from a three minute record, than we ever learned in school. Van Bijsterveldt bond de strijd aan met dit soort zinnetjes, maar het was te weinig. Definitief de pus wegzuiveren aan de randen van de nog steeds etterende open wonden basisvorming en tweede fase, dat is aan haar opvolger.