blad nr 15
6-10-2012
auteur T. van Haperen
Column

We stikken

Het Algemeen Nederlands Persbureau meldt: ‘EU bezorgd over vergrijzing leraren Nederland.’ Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) is bijna de helft van de leraren in het voortgezet onderwijs ouder dan vijftig. Alleen in Duitsland en Italië is het erger. De Europese Commissie verwacht in de nabije toekomst problemen en spreekt van een uitdaging.
Tjee, denk ik dan: praten de voorzitter van de Europese Raad, Herman van Rompuy, en eurocommissaris Neelie Kroes echt over jou en mij? In de trant van: Wat zijn ze oud hè? De Nederlandse middelbare school zit in de penarie. Een uitdaging. En op zich, ik snap wat ze bedoelen. Mijn vader stopte toen hij 58 was. Dat kon toen. Nu niet meer. Ik werk negen jaar langer door. En met de Europese Commissie zeg ik: Dat geeft problemen. Vwo-6 met twintig leerlingen gaat lukken. Maar zo’n derde klas van tweeëndertig, die stuk voor stuk denken dat ze leuk zijn, om half vier in de middag, de kans dat irritatie overgaat in fysiek geweld, die kans bestaat. Een bijdrage aan de oplossing wil ik overigens best leveren. Laat dat vervroegd pensioen maar doorkomen.
Maar mijn aanbod wordt resoluut afgeslagen. Vanwege de bevolkingsopbouw en de onbetaalbaarheid van de vergrijzing. En het wordt erger. Verhoging van de aow-leeftijd betekent langer werken en meer bapo. Een pijnlijk uitverdieneffect voor de minister van Financiën, 300 duizend leerkrachten langer bapo betalen. Reken maar dat binnenkort een flexibele seniorenregeling met arrangementen op maat het licht ziet. In de alledaagse werkelijkheid betekent dat tot het 67ste levensjaar volle bak draaien, in steeds vollere lokalen. Want hoe de sector onderwijs zijn bijdrage levert aan bezuinigingen, dat weten we ook. Tussen 1999 en 2009 groeiden de schoolbudgetten. De klassen werden niet kleiner. Maar nu de budgetten krimpen, gaan de nieuwe gebouwen, de aansturing vanuit de hippe kantoortuinen en de uitdijende zorgadviesteams gewoon door. Vroeg gepensioneerde bestuurders laten zich nog steeds voor een ton per jaar als adviseur op de loonlijst zetten. Managers die een instelling naar de sodemieter helpen, krijgen honderdduizenden euro’s ontslagvergoeding. En ook in de skybox blijft het gezellig. Daarop bezuinigen, levert namelijk te weinig op. Geld verdienen doen bestuurders door klassen te vergroten. Minder leraren verwerken meer leerlingen, ziehier de opdracht voor de komende decennia. En dus zijn het over vijftien jaar veertig derdeklassers die als een tsunami over de drempel van mijn lokaal klotsen. Zo wordt de uitdaging inderdaad wel erg groot.
Erger is dat de sector budgettaire spanningen al dertig jaar op jonge leraren verhaalt. Momenteel mogen starters voor veertien euro bruto per uur in een betrekking van 0,233333333 fte aan de bak. Deze structurele uitsluiting van nieuw bloed is het equivalent van afsterven. Ambitieuze leraren die ‘oude lullen moeten weg’ scanderend de school binnen marcheren, een vorm van creatieve destructie die bijvoorbeeld een voetbalclub als Ajax vandaag de dag vooruithelpt, krijgt op de Nederlandse scholen nooit een kans.
Dus ja, het is vreselijk, de EU heeft gelijk; vergrijzing verstikt het onderwijs. We gaan eraan. Help.