blad nr 14
22-9-2012
auteur T. van Haperen
Column

Hoefnagels is een gevaar voor de leraar

De NTR zendt in de maand september het docudrama Help, ik ben leraar uit. De makers, acteur lieten zich inspireren door Entre les murs(2008). Mooi, want Entre les murs is mijn favoriete onderwijsfilm. François Bégaudeau schreef het verhaal. Hij is leraar, speelt zichzelf en de camera volgt hem op een school in een buitenwijk van Parijs. De interactie met de klas is authentiek, het verhaal meeslepend. Als de leraar een conflict met een leerling krijgt, laat Bégaudeau zijn nare kant zien: de persoonlijke winst gaat voor de pedagogische uitweg.
Tot zover kijk ik aandachtig. Maar het einde emotioneert me. Elke keer weer. De laatste les van het schooljaar. De klas loopt leeg. Eén meisje aarzelt. Je hebt haar de hele film niet gezien. De grote monden overschreeuwden haar. Ze sloft naar haar leraar en zegt: ‘Meneer, ik heb het hele jaar niks geleerd en nu moet ik naar het beroepsonderwijs. Ik wil dat niet.’ Ziehier mijn fundamentele faalangst. Honderdvijfentwintig kinderen op een lesdag. Dat ene stille meisje. Mijn onverschilligheid beschadigt haar voor het leven. Ook ik wil dat niet.
Vanuit die achtergrond kijk ik op zondagavond naar Help, ik ben leraar. Een van de makers, acteur Marco van Es, speelt de leraar Nederlands Hoefnagels. Net als Bégaudeau werkt hij met een multiculturele klas. De serie bestaat uit zes afleveringen rond thema’s als pesten, mobieltjes, hoofddoekjes en homoseksualiteit. De rode draad is: Hoefnagels doet het ‘anders’. Maar zo echt als Entre les murs, zo nep is dit. Kinderen ogen stoer en moeilijk, maar vullen onnatuurlijk braaf hun werkboeken in. Intussen acteert Van Es bevlogenheid, is daarbij grappig pedant, maar leraar wordt hij nooit. Uitleggen, feedback geven, prestaties evalueren - het leren in het schoolvak ontbreekt. Wel ventileert Hoefnagels oppervlakkige onderwijsideetjes, om ze vervolgens in praktijk te brengen. En dus zie ik tijdens een spreekbeurt de toehoorders hun rug naar de spreker draaien. Zo laten ze merken de voordracht niet boeiend te vinden. Deze werkvorm heeft Hoefnagels van een televisieprogramma. Bij het teruggeven van een proefwerk compenseert hij vervolgens een diepe onvoldoende met complimenten over het uiterlijk. Want ‘mooi zijn’ doen de leerlingen wel goed.
Punt is, de televisieserie ziet eruit als een documentaire. De kijker denkt dat dit echt is. Stel, je staat net voor de klas, ziet Help, ik ben leraar en trekt de conclusie: die chagrijnen in de lerarenkamer zitten fout. En dus kijkt de hakkelende leerling tijdens zijn spreekbeurt al snel tegen 25 ruggen aan. Op de score 3 volgt een opmerking over het leuke kapsel. De reactie van de klas, de klachten van ouders - sterkte ermee.
Hoefnagels is een gevaar voor de leraar. Vooral vanwege de onderliggende opvatting. Lesgeven is geen kwestie van leuke ideetjes, maar een beroep, te leren door hard werken, vanuit wat we daarvan weten. En geen misverstand, Bégaudeau van Entre les murs is soms een klootzak eersteklas, Hoefnagels een vriendelijke baas, maar jij weet ook van wie kinderen het meest leren.