- blad nr 21
- 1-12-2001
- auteur R. Sikkes
- Commentaar
Autonoom ondernemen
De afgelopen maand zijn regio-onderhandelaars van de AOb tot twee keer toe met stomheid geslagen. In het voorjaar bezochten zij het georganiseerd overleg van Roc Dudok in Hilversum en Aoc Helicon in Nijmegen. Ze vetrokken met een goed gevoel. Paar probleempjes hier en daar, maar zeker geen zwaar weer.
Na de zomervakantie is dat beeld radicaal omgeslagen. Dudok bleek opeens een miljoenentekort te hebben en was zelfs niet meer in staat om de salarissen van december te betalen. Bij Helicon, dat zucht onder de gevolgen van fusies, is de zaak minder ernstig, maar staan toch ongeveer zestig fulltime banen op de tocht.
In beide gevallen lijkt het er op dat de Raad van Toezicht, die het beleid moet controleren, eigenlijk machteloos staat als zij slecht wordt geïnformeerd. In beide gevallen werd ook de Medezeggenschapsraad maar mondjesmaat of met grote terughoudendheid van correcte en volledige cijfers voorzien. Zodat eigenlijk niemand op de rem kan gaan staan als plannen financieel slecht onderbouwd zijn. En de rekening daarvan komt steevast bij het personeel terecht, in de vorm van ontslag of onzekerheid.
Ondernemende directeuren van roc's en hogescholen, zo merkt de AOb keer op keer in het hele land, zijn sowieso niet erg scheutig met cijfers over het financiële reilen en zeilen van hun toko. Bij Roc Dudok bleek een waar woud aan stichtingen, bv's en cv's te bestaan. Voor een deel zijn dat soort organen, die vaker bij bve-instellingen en hogescholen voorkomen, bedoeld om winst buiten de boeken te houden, zodat het ministerie niet opeens geld terug gaat eisen. Nu bleek dat ook de verliezen voor buitenstaanders, MR en Raad van Toezicht onzichtbaar waren.
Het is duidelijk dat die situatie niet voort kan bestaan. Medezeggenschapsraden hebben recht op alle informatie over de financiële positie van hun werkgever en alle daaraan verbonden werkmaatschappijen. Dat recht moet alleen steeds weer worden bevochten, merken onderhandelaars en MR-leden. Bovendien hebben veel MR'en geen bedrijfskundige expertise in huis om jaarrekeningen of financiële prognoses op hun realiteitsgehalte te schatten.
Om de controle op de ondernemende onderwijsmanagers te verstevigen zal er dus wat moeten gebeuren. Daarvoor is een sleutelrol weggelegd voor de MR of straks de Ondernemingsraad. Die moet zelf voortdurend alle informatie opeisen die zij nodig heeft om het beleid van de directies te toetsen. Wellicht moet dat recht op informatie nog beter in de wet worden vastgelegd. MR'en en OR'en moeten daarnaast een budget krijgen om financiële expertise in te huren, zodat ze rampzalige luchtkastelen van realistische plannen kunnen onderscheiden.
De Onderwijsraad heeft in het advies Wat het zwaarste weegt... een nieuwe aanpak van de achterstandsbestrijding geschetst. Heel voorzichtig, in een studie die bij het advies hoort, wordt gesteld dat op achterstandsscholen niet 1,25 of 1,9, maar misschien wel drie keer zoveel formatie nodig is om de achterstanden echt in te lopen.
De politieke discussie moet volgens Wim Meijnen van de Onderwijsraad in dit nummer 'duidelijk maken hoeveel de regering nu eigenlijk over heeft voor het bestrijden van achterstanden'.
Als het daarvan moet afhangen stemt in elk geval de huidige situatie niet erg vrolijk. Voortdurend wordt uit onderzoeken duidelijk dat achterstandsscholen in basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs het allermoeilijkste aan personeel komen.
Het echte multiculturele drama is dat daardoor de onderwijskwaliteit op scholen voor kinderen die het het allerhardste nodig hebben het zwaarst onder druk staat. Tot nu toe zet de overheid daar een reeks van initiatiefjes, plannetjes en potjes tegenover, die stuk voor stuk echter geen oplossing bieden. Zonder voldoende goede leraren valt de onderwijsachterstand van leerlingen niet te bestrijden. Maar dat verloederingsproces weet de politiek nog steeds niet op het juiste gewicht in te schatten.