blad nr 7
7-4-2012
auteur T. van Haperen
Column

Holland’s Next Top School

Even geleden hing bij de voordeur van mijn school een tegeltje van Investors in People (IIP). Dit keurmerk bewaakte de kwaliteit van het personeelsbeleid en kwam voort uit het human-resource-denken van de jaren negentig. Leraren kregen kansen op doorontwikkelen in nieuwe functies. Het tegeltje is niet meer. Het geld is op en de donkerblauwe pakken van IIP deden hun audits bepaald niet gratis. Bovendien, het ging nergens over. Hedendaagse schoolleiders hebben slechts één zorg: de lessen moeten gegeven worden en zonder klachten van ouders en leerlingen, graag. Zij willen dus goede leraren. Goed word je door lesgeven. Bij een ambachtelijk beroep is leren nu eenmaal het equivalent van repeteren. Exit human resource; een leraar staat weer gewoon voor de klas.
Maar dan, de ene hype is nog niet de hoek om en de volgende arriveert al weer, inclusief keurmerk en tegeltje. Deze keer is excellentie het toverwoord. Minister Van Bijsterveldt doet de aftrap. Zij gaat sommige scholen het predicaat ‘excellent’ geven. In haar woorden: ‘Het Nederlandse onderwijs is een hoogvlakte. Ik wil dat de pieken ook zichtbaar worden.’ Nu zal dat niet meevallen, want in Nederland is het lastig vergelijken met al die verschillen: technasia, gymnasia, tweetalig onderwijs, scholen voor sporters, praktijkscholen, brede en smalle scholen, in rijke buurten en krachtwijken, onder grote en kleine besturen. Vandaar de benoeming van Fons van Wieringen tot voorzitter van de jury van Holland’s Next Top School. De voormalige baas van de Onderwijsraad gaat met een bus vol donkerblauwe pakken door het land reizen en audits doen. En soms, heel soms, geeft hij dan een tegeltje weg, met daarop in gekrulde letters ‘Deze school is excellent’. De fotograaf van de regionale huis-aan-huisbladen zet de rector naast de door de conciërge haastig vastgeschroefde tegel bij de voordeur en drukt af. De foto komt met onderschrift in alle edities, tussen de advertenties van de plaatselijke middenstand.
Wie bedenkt dit? Waar komt deze onzin vandaan? Want het Nederlandse onderwijs is helemaal geen hoogvlakte zonder pieken. Eerder een zinkend schip. De kraaiennesten steken boven het water uit. Degene die de kracht heeft, zwemt daar naartoe en is gered. De rest verzuipt. En die kraaiennesten zijn ook zonder Van Wieringen prima zichtbaar. Dat zijn namelijk de scholen waar een twaalfjarige moet loten om te worden toegelaten. En deze minister wil daar ook nog eens het predicaat excellent aan vastplakken? En wat is haar grondwettelijk vastgelegde opdracht ook al weer? Voor alle kinderen in Nederland goed onderwijs garanderen! Niet de beste scholen aanwijzen, maar slechte beter maken - dat is de aanhoudende zorg van de regering.
De leraar gaat gebukt onder de dictatuur van de tegeltjeswijsheden. Maar ach, het is lente, ik kijk tegen de zon in, sluit mijn ogen, droom weg: reclamevliegtuigen komen voorbij, daarachter wapperen banieren met daarop ‘Leraar, elke dag anders’, ‘Van government naar governance’, ‘Human-resource-management biedt kansen’… Het ene na het andere stort excellent neer. Geluk is een korte felrealistische hallucinatie. Meer zit er even niet in.