Deltaplan voor een versjofelde bedrijfstak

RLaat in het verkiezingsjaar 2002 die lastenverlichting nou eens zitten, investeer dat geld in de collectieve sector.1 Deze duidelijke boodschap was te horen tijdens de AOb-bijeenkomst op prinsjesdag waar de rekening van 17,9 miljard werd gepresenteerd. De bewindslieden luisterden mee, maar namen de boodschap niet over. De revolutie moet ergens anders vandaan komen.

In de statige sociëteit De Witte te Den Haag brak, na twee broodjes met één kopje koffie, tumult los in de zaal. D66-Kamerlid Ursie Lambrechts voorspelde dat twintig jaar bezuinigen slechts Rmeter voor meter1 teruggewonnen kon worden. Dat geduld konden de aanwezigen niet meer opbrengen. Ze hadden net verteld over de 34 leerlingen in te kleine lokalen en voelden op hun klompen aan dat de 17,9 miljard er op deze manier nog in geen honderd jaar zou komen. Lambrechts toonde zich verontwaardigd over zoveel onbegrip uit de zaal, maar was kennelijk niet bij het forumgesprek vóór de pauze geweest. Daar was namelijk wel stevige taal gesproken en waren, naar Nederlandse maatstaven, revolutionaire ideeën geopperd.
Roel in 1t Veld (onder andere decaan Nederlandse School voor openbaar bestuur), Lodewijk de Waal (FNV-voorzitter) en Geri Bonhof (college van bestuur van de Hogeschool Amsterdam en lid van de Onderwijsraad) vonden elkaar op het punt van de lastenverlichting. Met de verkiezingen van 2002 in het vooruitzicht zouden politici, onder druk van maatschappelijke organisaties, moeten besluiten om de meevallers in de collectieve sector te steken. Alleen FME-voorzitter Arie Kraayeveld (metaalwerkgevers) kon het hier niet mee eens zijn, hoewel ook hij vindt dat er veel geïnvesteerd moet worden in het onderwijs.
De discussie speelde zich af in aanwezigheid van minister Hermans en staatssecretaris Adelmund. AOb-voorzitter Jacques Tichelaar had hen op prinsjesdag de rekening overhandigd. Een bedrag van 17,9 miljard, dat tot stand was gekomen na een inventarisatie van de grootste knelpunten op scholen in het primair, voortgezet en hoger onderwijs.

Dramatische verhalen
Tichelaar wees erop dat de kwaliteit van het onderwijs nog steeds goed is. Maar het werk moet gebeuren onder vaak dramatische omstandigheden. De verhalen van de 1300 scholen die reageerden op de oproep van de AOb, hebben de diepgaande analyse die het kabinet wenst niet nodig. Hij wist ook wel dat niet morgen al het geld op de stoep zou liggen. Maar het minste dat Paars II kan doen, is nú een meerjarenplan opstellen voor een miljardeninvestering. Een soort deltaplan voor wat In 1t Veld fijntjes deze Rversjofelde bedrijfstak1 noemt.
Hermans1 antwoord bracht geen verlossing. Ook hij predikte geduld: 3We zitten aan hetzelfde eind van het touw. Wellicht verschilt het tempo, maar wat ons betreft zijn we er nog niet.2 Het kabinet wil volgens de minister nog meer onderzoek omdat een nieuwe analyse duidelijk kan maken waar geïnvesteerd moet worden.
Roel in 1t Veld, die eerder pleitte voor burgerlijke ongehoorzaamheid, was er niet gerust op. 2Wat hier ligt aan reacties van scholen is een indrukwekkende verzameling onderdrukte woede. Maar er is geen enkele fractievoorzitter van de regeringspartijen die gezegd heeft dat er tien tot elf miljard extra geïnvesteerd moet worden. Ik ben ervan overtuigd dat de publieke middelen tekort zullen schieten, het gaat te langzaam.2 Vandaar dat hij zijn idee om geld te vragen aan ouders die dat makkelijk kunnen missen, nog eens herhaalde. Een ander pressiemiddel is volgens hem naar de rechter stappen en behoorlijk onderwijs eisen: 3Met burgerlijke ongehoorzaamheid heeft dat weinig te maken.2
Geri Bonhof - al 25 jaar werkzaam in het onderwijs, onder andere als conrector op een school voor voortgezet onderwijs - waarschuwde voor te veel cynisme. Volgens haar zijn mensen die in het onderwijs werken op iets anders uit dan een lease-auto van de zaak. 3Ze willen iets heel normaals, zoals een eigen werkplek. Nu zitten ze hun boterham op te eten in de docentenkamer. Dat is geen goed voorbeeld van je personeel knuffelen.2

Te vadsig
Het voorstel om de lastenverlichting te gebruiken kwam van FNV-voorzitter De Waal. Hij berekende dat er volgens het Centraal planbureau nu voor het derde jaar vier procent economische groei is in Nederland. Er was dertig miljard voordeel, daarvan is maar 7,7 miljard naar de samenleving gegaan. Ook vergeleek hij de loonsverhoging van 3,9 procent in de collectieve sector met alle voordeeltjes die de werknemers in de bedrijfssector krijgen aangeboden.
Volgens FME-voorzitter Arie Kraayeveld wordt er iets te makkelijk gedacht dat de hele sector onderwijs uit de collectieve middelen betaald moet worden. Hij kan zich voorstellen dat dualisering, bijvoorbeeld in het mbo, een grote rol gaat spelen in de toekomst. Werkgevers betalen dan een groot deel van de opleiding. Ook ouders mogen wat hem betreft meer gaan betalen. De Rimmense rechtspositiebesluiten1 zorgen voor stagnatie bij het personeelsbeleid, weet Kraayeveld. Daardoor is het bijvoorbeeld onmogelijk om freelancers aan te trekken. Ook In 1t Veld pleitte voor een creatiever personeelsbeleid, maar toen Hermans zich hierbij aansloot, riep hij wel onmiddellijk dat de minister niet moest denken dat zoiets goedkoper is.
Volgens In 1t Veld heeft het geen zin om met z1n allen te gaan zitten wachten op stappen van de politiek. 3We moeten het poldermodel gebruiken voor een agressieve campagne, we zijn te vadsig. Ik denk dat de politiek het alleen niet aankan, daar is Nederland voor nodig. Zelf geloof ik niet dat het gaat gebeuren, maar ik hoop dat ik ongelijk krijg.2 Toch meende De Waal dat het de taak van politici is om keuzes te maken.

Goedkope propaganda
De politici achter de tafel illustreerden het gelijk van In 1t Veld treffend. De regeringspartijen D66 en PvdA konden niets creatievers bedenken dan Rgeduld1. Zij gingen niet verder dan een half en een miljard extra, het CDA kon nog wel 1,9 miljard extra investeren. Bleven over de SP en GroenLinks die wel flink willen investeren, namelijk elf tot twaalf miljard, GroenLinks in drie jaar tijd. Zij werden door de anderen echter beticht van Rgoedkope propaganda1. Want, zo meende Marleen Barth (PvdA), het is onverantwoord om nu zoveel geld structureel in het onderwijs te investeren. Straks zit je dan misschien weer met een financieringstekort van dertien procent. Toch heeft haar partij een investeringsplan liggen van negen miljard. Het is alleen onduidelijk wanneer daarmee wordt begonnen. Wellicht moet daarvoor de PvdA eerst een nieuwe partner zoeken, want de VVD, die overigens niet aanwezig was, is niet zo happig op een miljardeninvestering in de collectieve sector.
Volgens gespreksleider Victor Deconinck is het vooral een psychotherapeutisch probleem. 3Hoe kan het anders dat iedereen het met elkaar eens is dat er fiks in onderwijs geïnvesteerd moet worden, het geld er ligt en vervolgens iedereen heel zorgelijk gaat zitten kijken? U zoekt het dal gewoon op!2 Lambrechts protesteerde dat de revolutie zich in de geesten misschien al heeft voltrokken, maar dat de praktijk nu eenmaal anders ligt.
Jacques Tichelaar hoopte nu juist dat die revolutie zich niet alleen in de hoofden van onderwijspersoneel afspeelt, maar dat die elders nu ook eens gewoon uitbreekt. Dat, kortom, de geest uit de fles is.