• blad nr 15
  • 1-10-2011
  • auteur L. Douma 
  • Redactioneel

 

De docent als rebel

In Oorlogshond voert Robert Anker, schrijver en oud-docent Nederlands, Michiel de Ruyter op. Niet de zeeheld, maar een nihilistische classicus, huurling en rebellenleider. Hoewel Michiel geen idealist is, schopt hij als leraar klassieke talen tegen de schoolse mores van het Andere Leren aan. De docent als coach? Hij kotst er op.

In een drieluik zet Robert Anker een onpeilbaar en grenzeloos hoofdpersoon neer dat hij Michiel de Ruyter noemt. Of liever: Anker geeft een anonieme biograaf het woord en laat hem vertellen over Michiel.
In het eerste deel van Oorlogshond is Michiel leraar. Hij walgt van de gevestigde orde. Op zijn school richt hij zich in het bijzonder op een groep gymnasiumleerlingen. Michiel wordt al snel een soort sekteleider die zijn klasje wil omsmeden tot de nieuwe elite van het land. Zijn methoden zijn onconventioneel. Zo verworden zaterdagmiddagse bijlessen al snel tot orgiën, met volop drank en drugs. Michiels leerlingen genieten met volle teugen van de grensoverschrijdende praktijken. Uiteindelijk zullen de pupillen inderdaad tot de elite gaan behoren waartoe hun leermeester hen heeft opgeleid.
In het tweede deel van de roman volgt Michiels biograaf hem naar Afrika. Daar is de oud-leraar huurling. Een wrede huurling. Met het fenomeen ‘kindsoldaat’ heeft hij bijvoorbeeld geen enkel probleem. Maar wanneer één van zijn eigen kindsoldaten wordt vermoord, is Michiel daar toch van ondersteboven. Niet te lang natuurlijk. Het nare gevoel is diezelfde avond al weer weggetrokken.
Deel drie. Michiel als populist die een gewapende volksopstand in de (fictieve) Oost-Nederlandse streek Saumerland uitlokt. Daarmee lijkt de cirkel rond. De classicus heeft zich van elitair docent ontwikkeld tot anti-elitair rebellenleider van een afscheidingsbeweging.

@C1:Michiel de Ruyter: ‘De slechtste dienst die we de leiders van de toekomst, onze leerlingen dus, kunnen bewijzen, is ze te beschouwen als het volk in een notendop en ze te vragen wat ze willen. Maar dat is precies wat het Andere Leren doet.’

Het Onderwijsblad sprak Robert Anker een paar jaar geleden over een eerder boek, Hajar en Daan, dat zich op school afspeelt. Toen zei de schrijver dat er geen innerlijke noodzaak was over het onderwijs te schrijven.
Toch heeft u weer voor de school als decor gekozen.
“Binnen het boek vormt het onderwijs een mooi contrast. Michiel leidt eerst de elite op waar hij later tegen ten strijde trekt. Ik ken het onderwijs goed, ik heb lang lesgegeven, dat maakte het makkelijker. Bovendien kon ik door Michiel docent te maken, stiekem toch iets over het onderwijs zeggen.”
En hoe. Michiel ageert tegen het Andere Leren dat de inspirerende leraar terugbrengt tot een coach, een begeleider, een ordebewaker in de klas.
‘Oorlogshond’ speelt zich af in de toekomst. Is de onderwijspraktijk die geschetst wordt in het boek ook de praktijk van de toekomst?
“Het Andere Leren is helaas geen toekomstplaatje. Het vertoont grote overeenkomsten met het nieuwe leren. Dat nieuwe leren mag op zijn retour zijn, overal zijn er sporen van terug te vinden. Vooral in het mbo, waar ze werken met competentiegericht onderwijs. Je kunt niet van leerlingen verwachten dat zij zelf kunnen overzien wat zij moeten leren. En al helemaal niet van mbo’ers.”
Michiel stoort zich mateloos aan zijn onderontwikkelde collega’s, die nauwelijks een hoofdstukje voorlopen op hun eigen pupillen. Deelt u die frustratie?
“Toen ik les ging geven was iedereen op het havo/vwo eerstegraads bevoegd. Later kreeg ik tweedegraads bevoegde collega’s die soms niet eens wisten wie W.F. Hermans was… Dat vind ik niet kunnen, ik vind dat er een hoogopgeleide leraar voor de klas moet staan. Maar ik wil het verleden niet verheerlijken. Wat ik wil zeggen is dat ik vind dat iemand op basis van kennis overwicht moet hebben. Dat je als leerling mensen voor je neus krijgt waarvan je niet wist dat ze bestonden: zo kundig, zo intellectueel. Aan een toffe peer voor de klas die erg op hem lijkt, heeft een leerling niets.”
Michiel is zo’n docent waarvan leerlingen niet wisten dat hij bestond. Heeft u zulke docenten vroeger zelf ook gehad?
“Michiel is natuurlijk grotesk. Een docent als hij ken ik niet. Maar ik heb wel inspirerende docenten gehad. Ik had bijvoorbeeld een leraar Frans met een enorme kennis. Hij sprak ook Russisch en Italiaans. Hij was cultureel onderlegd. Wanneer hij sprak, zong hij. Tegenwoordig zou je zeggen dat hij een dijk van een nicht was. Maar toen – eind jaren vijftig – wist ik niet eens dat er zoiets als homoseksualiteit bestond, daar werd niet over gepraat. Die docent heeft me zeker geïnspireerd, hij leerde me over een wereld die ik voorheen niet kende.”
Hoe was u zelf als docent?
“Ik koos voor een studie Nederlands omdat ik was aangeraakt door het stokje van de literatuur, van de kunst. Destijds lag het met Nederlands bijna voor de hand dat je les ging geven. De eerste tien jaar was ik daar ook erg enthousiast over. Toen ik begon werd de havo in het leven geroepen. Ik had jonge collega’s en wij waren idealistisch. Een methode voor het leren lezen van literatuur bestond er niet, terwijl dat voor havisten wel nodig was. Die methode hebben we zelf ontwikkeld. Ik gaf zo’n 29 uur per week les. Na tien jaar raakte ik overspannen. Daarna ben ik minder gaan lesgeven en meer gaan schrijven – wat voor mij altijd het belangrijkste is geweest.”
Michiel kijkt nogal op de havo neer.
“Dat is niet helemaal waar. Er zitten ook wat havisten in zijn eliteklasje. Maar hij vindt het wel een intellectueel mindere opleiding dan het atheneum en gymnasium, ja. Toen de havo net begon had ik een oudere collega die weigerde les te geven aan havisten. Dat vond ik belachelijk. Maar twintig jaar later kwam er bij mijn school een mavo-afdeling en daaraan wilde ik niet lesgeven. Begrijp me niet verkeerd, ik kijk niet op een mavo-leerling neer. Maar ik vond ze vijandig, ik had het idee dat het ze allemaal geen donder kon schelen, dat was ik niet gewend. En zij vonden mij ook raar. Niet elke leerling is geschikt voor elk onderwijs en niet elke docent is geschikt voor elk onderwijstype.”

{noot}
Robert Anker, Oorlogshond, Querido (2011), ISBN 9789021440163, €18,95.

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.