- blad nr 14
- 17-9-2011
- auteur G. van der Mee
- Redactioneel
Seizoenarbeider tegen wil en dank
Zara heeft Nutella nog nooit geproefd
Ze plukt hazelnoten voor Nutella, de chocoladepasta die ze zelf nooit geproefd heeft. Zara, seizoenarbeider tegen wil en dank. Ze is pas tien, maar inmiddels wel hét voorbeeld van kinderarbeid in Turkije. De twaalfjarige Amber uit Delft mobiliseerde haar hele school om geld op te halen voor Zara.
Het verhaal van Zara en haar familie heeft veel losgemaakt, binnen en buiten Turkije. Zara Yamuktu is tien jaar en speelt de hoofdrol in een aangrijpende documentaire over seizoenarbeiders. Ze werkt elk jaar zes à zeven maanden op plantages door heel Turkije. De Turks-Nederlandse journalist Mehmet Ülger volgde haar gezin twee jaar lang. “Ik had al veel gelezen over seizoenarbeid. Tijdens een vakantie ontmoette ik de familie, ze woonden toen in een tentenkamp. Later ben ik naar hun woonplaats in de provincie Urfa gegaan, in het zuidoosten van Turkije, daar wonen ze in de winter in een krottenwijk.” Door de intensieve voorbereiding mocht cameraman Richard Veling veel filmen van het gezin, bestaande uit vader, moeder en zeven kinderen. Hoe ze bijvoorbeeld met z’n allen op matrassen slapen in de enige kamer van het huis. Vader Nihat, analfabeet, vertelt dat hij zijn kinderen graag naar een goede school zou sturen, maar er is geen geld voor de bus en schooluniformen. Zijn kinderen gaan nu zo weinig naar school, dat ze, net als hun vader, later alleen ongeschoold werk kunnen doen. Zoals hazelnoten plukken.
Nutella
Turkije is de belangrijkste leverancier van hazelnoten ter wereld, 75 procent komt hier vandaan en wordt onder andere verwerkt in hazelnotenpasta. Dat de noten voor dit populaire broodbeleg voor een deel geplukt worden door kinderen als Zara, weet bijna niemand. De documentaire Kinderen van het seizoen is daarom voor mensen buiten Turkije heel onthullend.
We zien de kinderen aan de takken hangen en de noten er met moeite aftrekken. Het is zwaar werk. Speciaal voor het onderwijs maakte Ülger de minidocumentaire Zara’s brief die onder meer door de AOb werd uitgebracht als lespakket. In Turkije is de documentaire Kinderen van het seizoen inmiddels ook uitgezonden, in Nederland maakte EenVandaag er vorig jaar oktober een nieuwsitem van. Er werden vragen gesteld in de Tweede Kamer en het Europees parlement. De Duitse tv-zender WDR maakte in augustus een reportage over het bedrijf Ferrero, producent van onder andere Nutella en een van de grootste afnemers van hazelnoten ter wereld. De website van Ferrero laat alleen maar heel gelukkige kinderen zien die goed besmeerde boterhammen eten, er wordt hoog opgegeven over het verantwoord ondernemen van het bedrijf. Zelfs staat er vermeld dat ze de uitbanning van kinderarbeid ondersteunen. De WDR toont in schril contrast daarmee de beelden van Zara en haar broers die hazelnoten plukken. Ferrero wilde er geen commentaar op geven. Volgens de burgemeester van de Turkse stad Ordu die leeft van de hazelnotenplantages, betaalt Ferrero veel te weinig. Om meer te verdienen laten de volwassenen hun kinderen meewerken. “Kinderarbeid is in Turkije eigenlijk verboden, maar wordt oogluikend toegestaan”, zegt Ülger. “Turkije heeft ook het kinderrechtenverdrag van de VN getekend en er is een leerplicht (tot vijftien jaar), maar dat wordt niet gecontroleerd. Er circuleren cijfers van het Turkse ministerie van Arbeid dat de kinderarbeid zou zijn afgenomen, maar toch zijn in de landbouw nog steeds 1 miljoen kinderen aan het werk. Ülger heeft Zara deze zomer opnieuw gefilmd. “Ze was in Ordu samen met veel andere kinderen. Mensen durven er niet over te praten.” De onderwijsvakbond Egitim Sen, waarmee de AOb al jarenlang samenwerkt, deed in 2007 onderzoek naar seizoenarbeid door schoolgaande kinderen. Alleen al in de provincie Urfa verlaten 70 duizend kinderen ieder jaar vroegtijdig de school om met hun ouders te gaan werken.
Volgens Ülger kunnen ze het inmiddels niet meer ontkennen en is er veel druk van buiten af. Zo zegde de verantwoordelijke eurocommissaris toe dit onderdeel mee te nemen in de onderhandelingen over het toetreden van Turkije tot de EU.
{kader}
Zara’s brief
De minidocumentaire heeft de vorm gekregen van een brief die door Zara geschreven wordt aan de Nederlandse kinderen. Ze schrijft dat ze het werk niet leuk vindt en haar vriendinnen mist, ze gaat liever naar school en wil graag juf of verpleegster worden. We zien hoe de familie binnen een half uur vertrekt als ze horen dat er ergens werk is. Snel wordt de oude auto volgepropt met de zware tent, matrassen en wat potten en pannen. Er wordt wild gekampeerd op plekken waar nauwelijks voorzieningen zijn. Moeder Nazli voelt zich schuldig. Als er in hun woonplaats in Urfa meer werkgelegenheid voor hen zou zijn, dan zouden ze niet de hele zomer rond hoeven te trekken. Een leraar uit Urfa vindt het voor de lichamelijke ontwikkeling van deze kinderen slecht dat ze zulk zwaar werk moeten doen. ‘Biologisch gezien is Zara tien jaar, maar sociologisch twintig jaar’, zegt hij. Zara’s brief is al een paar maanden in omloop en werd reeds door veel scholen besteld. De twaalfjarige Amber uit Delft hield haar spreekbeurt over Zara en zamelde geld in. Ülger was stomverbaasd toen hij een cheque van 1500 euro overhandigd kreeg. “Dat is toch een heel bedrag. Wij gaan daar een goede bestemming aan geven voor Zara.” Hij is van plan om ieder jaar terug te gaan en Zara te blijven volgen.
Het dvd ‘Zara’s brief’ werd gemaakt in opdracht van de onderwijsbonden AOb en CNV in het kader van het Education for All-programma. Er is bijpassend lesmateriaal ontwikkeld, geschikt voor gebruik in de klas of de groep. Het lespakket is kosteloos aan te vragen via gce@aob.nl onder vermelding van Zara, de naam van de school en het postadres.
Het verhaal van Zara en haar familie heeft veel losgemaakt, binnen en buiten Turkije. Zara Yamuktu is tien jaar en speelt de hoofdrol in een aangrijpende documentaire over seizoenarbeiders. Ze werkt elk jaar zes à zeven maanden op plantages door heel Turkije. De Turks-Nederlandse journalist Mehmet Ülger volgde haar gezin twee jaar lang. “Ik had al veel gelezen over seizoenarbeid. Tijdens een vakantie ontmoette ik de familie, ze woonden toen in een tentenkamp. Later ben ik naar hun woonplaats in de provincie Urfa gegaan, in het zuidoosten van Turkije, daar wonen ze in de winter in een krottenwijk.” Door de intensieve voorbereiding mocht cameraman Richard Veling veel filmen van het gezin, bestaande uit vader, moeder en zeven kinderen. Hoe ze bijvoorbeeld met z’n allen op matrassen slapen in de enige kamer van het huis. Vader Nihat, analfabeet, vertelt dat hij zijn kinderen graag naar een goede school zou sturen, maar er is geen geld voor de bus en schooluniformen. Zijn kinderen gaan nu zo weinig naar school, dat ze, net als hun vader, later alleen ongeschoold werk kunnen doen. Zoals hazelnoten plukken.
Nutella
Turkije is de belangrijkste leverancier van hazelnoten ter wereld, 75 procent komt hier vandaan en wordt onder andere verwerkt in hazelnotenpasta. Dat de noten voor dit populaire broodbeleg voor een deel geplukt worden door kinderen als Zara, weet bijna niemand. De documentaire Kinderen van het seizoen is daarom voor mensen buiten Turkije heel onthullend.
We zien de kinderen aan de takken hangen en de noten er met moeite aftrekken. Het is zwaar werk. Speciaal voor het onderwijs maakte Ülger de minidocumentaire Zara’s brief die onder meer door de AOb werd uitgebracht als lespakket. In Turkije is de documentaire Kinderen van het seizoen inmiddels ook uitgezonden, in Nederland maakte EenVandaag er vorig jaar oktober een nieuwsitem van. Er werden vragen gesteld in de Tweede Kamer en het Europees parlement. De Duitse tv-zender WDR maakte in augustus een reportage over het bedrijf Ferrero, producent van onder andere Nutella en een van de grootste afnemers van hazelnoten ter wereld. De website van Ferrero laat alleen maar heel gelukkige kinderen zien die goed besmeerde boterhammen eten, er wordt hoog opgegeven over het verantwoord ondernemen van het bedrijf. Zelfs staat er vermeld dat ze de uitbanning van kinderarbeid ondersteunen. De WDR toont in schril contrast daarmee de beelden van Zara en haar broers die hazelnoten plukken. Ferrero wilde er geen commentaar op geven. Volgens de burgemeester van de Turkse stad Ordu die leeft van de hazelnotenplantages, betaalt Ferrero veel te weinig. Om meer te verdienen laten de volwassenen hun kinderen meewerken. “Kinderarbeid is in Turkije eigenlijk verboden, maar wordt oogluikend toegestaan”, zegt Ülger. “Turkije heeft ook het kinderrechtenverdrag van de VN getekend en er is een leerplicht (tot vijftien jaar), maar dat wordt niet gecontroleerd. Er circuleren cijfers van het Turkse ministerie van Arbeid dat de kinderarbeid zou zijn afgenomen, maar toch zijn in de landbouw nog steeds 1 miljoen kinderen aan het werk. Ülger heeft Zara deze zomer opnieuw gefilmd. “Ze was in Ordu samen met veel andere kinderen. Mensen durven er niet over te praten.” De onderwijsvakbond Egitim Sen, waarmee de AOb al jarenlang samenwerkt, deed in 2007 onderzoek naar seizoenarbeid door schoolgaande kinderen. Alleen al in de provincie Urfa verlaten 70 duizend kinderen ieder jaar vroegtijdig de school om met hun ouders te gaan werken.
Volgens Ülger kunnen ze het inmiddels niet meer ontkennen en is er veel druk van buiten af. Zo zegde de verantwoordelijke eurocommissaris toe dit onderdeel mee te nemen in de onderhandelingen over het toetreden van Turkije tot de EU.
{kader}
Zara’s brief
De minidocumentaire heeft de vorm gekregen van een brief die door Zara geschreven wordt aan de Nederlandse kinderen. Ze schrijft dat ze het werk niet leuk vindt en haar vriendinnen mist, ze gaat liever naar school en wil graag juf of verpleegster worden. We zien hoe de familie binnen een half uur vertrekt als ze horen dat er ergens werk is. Snel wordt de oude auto volgepropt met de zware tent, matrassen en wat potten en pannen. Er wordt wild gekampeerd op plekken waar nauwelijks voorzieningen zijn. Moeder Nazli voelt zich schuldig. Als er in hun woonplaats in Urfa meer werkgelegenheid voor hen zou zijn, dan zouden ze niet de hele zomer rond hoeven te trekken. Een leraar uit Urfa vindt het voor de lichamelijke ontwikkeling van deze kinderen slecht dat ze zulk zwaar werk moeten doen. ‘Biologisch gezien is Zara tien jaar, maar sociologisch twintig jaar’, zegt hij. Zara’s brief is al een paar maanden in omloop en werd reeds door veel scholen besteld. De twaalfjarige Amber uit Delft hield haar spreekbeurt over Zara en zamelde geld in. Ülger was stomverbaasd toen hij een cheque van 1500 euro overhandigd kreeg. “Dat is toch een heel bedrag. Wij gaan daar een goede bestemming aan geven voor Zara.” Hij is van plan om ieder jaar terug te gaan en Zara te blijven volgen.
Het dvd ‘Zara’s brief’ werd gemaakt in opdracht van de onderwijsbonden AOb en CNV in het kader van het Education for All-programma. Er is bijpassend lesmateriaal ontwikkeld, geschikt voor gebruik in de klas of de groep. Het lespakket is kosteloos aan te vragen via gce@aob.nl onder vermelding van Zara, de naam van de school en het postadres.