Randstadhogescholen overvol door leegloop bij Inholland

Hogescholen in de Randstad maakten zich in augustus op voor een zware logistieke operatie: onderdak bieden aan de duizenden eerstejaars die Hogeschool Inholland links laten liggen. Waar vind je snel extra leslokalen als je krap behuisd bent; hoe voorkom je files in overvolle gebouwen en waar haal je capabele docenten vandaan? Het Onderwijsblad nam poolshoogte in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag.

Hogeschool Inholland De imagoschade die Hogeschool Inholland heeft opgelopen door de publiciteit over het gesjoemel met afstudeeropdrachten en het declaratiegedrag van de bestuurlijke top is fors. Half augustus lag het aantal aanmeldingen van eerstejaars 30 procent lager dan vorig jaar. Dat kan nog een beetje aantrekken, want studenten kunnen zich nog tot 1 oktober inschrijven. Maar de hogeschool bereidt zich voor op een daling van de instroom met drie- tot vierduizend studenten.
De scherpe instroomdip heeft de hogeschool niet verrast, meldt een woordvoerder. In de toekomstplannen is al rekening gehouden met een afslanking. Inholland wil kleinschaliger worden en het opleidingsaanbod beter afstemmen op de behoefte van de regio. Dat een grote studententrekker als media & entertainment management uit de gratie is omdat bij de Haarlemse vestiging tientallen studenten wat al te makkelijk een diploma kregen, is daarom niet erg. “Dat geeft ons de mogelijkheid de kwaliteit te verbeteren.”
Inholland-docenten die terugkeren van vakantie, hoeven ook niet te vrezen dat er geen werk meer voor hen is. Hogescholen worden gefinancierd op basis van de studentenaantallen van twee jaar geleden. Inholland heeft dus twee jaar de tijd om de omvang van de organisatie af te stemmen op de krimpende studentenpopulatie.
Docenten moeten misschien wel les gaan geven op een andere locatie, want de terugval is niet gelijk verdeeld over de acht Inholland-vestigingen in de Randstad. Eerstejaars lijken vooral de opleidingen in Haarlem en Amsterdam/Diemen te mijden. Omdat die locaties het meest in beeld zijn gebracht in de berichtgeving, vermoedt de woordvoerder. “Amsterdam is nu eenmaal het dichtst bij Hilversum. In Rotterdam zijn nauwelijks journalisten gesignaleerd.” Maar dat betekent niet dat er onmiddellijk docenten worden overgeplaatst. “Onze docenten werken in teams die op meerdere locaties onderwijs verzorgen en regelen in onderling overleg wie waar naar toe gaat”, verzekert de Inholland-woordvoerder. “Daarover hebben ze voor de zomervakantie afspraken gemaakt. De instroomdaling vraagt geen acute aanpassingen.” Maar op de langere termijn zal de afslanking en de herinrichting van de organisatie wel voor personele verschuivingen zorgen.
Te midden van deze stroom slecht nieuws doemt er toch een lichtpuntje op voor de geplaagde hogeschool. Uit de inschrijvingen blijkt dat de ouderejaars Inholland trouw blijven. “Het aantal herinschrijvingen is niet verminderd. De zittende studenten zijn dus niet massaal overgestapt naar een andere hogeschool.”

@C1:Docenten hoeven niet te vrezen dat er na de vakantie geen werk meer voor hen is

Hogeschool Rotterdam Of het aan de malaise bij Inholland ligt is niet te achterhalen, maar bij Hogeschool Rotterdam is het aantal vooraanmeldingen met 9 procent toegenomen. Terwijl volgens de Hbo-raad het totaal aantal vooraanmeldingen voor het hbo maar met 2,2 procent is gestegen. Hoewel in het verleden vaak is gebleken dat vooraanmeldingen nog geen inschrijvingen zijn, is de hogeschool toch driftig bezig roosters aan te passen en extra docenten op te trommelen.
De Rotterdamse sociaal-agogische opleidingen behoren tot de snelste stijgers en stevenen af op een instroomgroei van 14 procent. Eric Bezemer, directeur van het instituut voor sociale opleidingen, is gelukkig wel wat gewend. De afgelopen jaren groeide het aantal eerstejaars bij de vier sociale opleidingen steeds met 8 tot 10 procent. “De situatie is dus niet uitzonderlijk, maar logistiek wel erg lastig. Vorig jaar hadden we 1200 eerstejaars, nu lijken er 200 meer te komen. Dat zijn acht extra lesgroepen.”
Gelukkig was Hogeschool Rotterdam al bezig met het uitbreiden van het aantal locaties. Dit studiejaar betrekt de hogeschool een voormalig kantoorpand in de buurt van het Museumpark, waar de sociale opleidingen gehuisvest zijn. Daar kunnen op korte termijn extra lesgroepen worden ondergebracht. Studenten en docenten moeten dan wel pendelen. Niet ideaal, maar na het eerste kwartaal is gewoonlijk alweer een deel van de eerstejaars vertrokken. “Dan kunnen we klassen samenvoegen en zijn die lokalen in het andere gebouw misschien niet meer nodig”, stelt Bezemer.
Het vinden van extra docenten is Bezemers voornaamste zorg. Voor de zomervakantie is al geïnventariseerd welke parttimers hun aanstelling willen uitbreiden en welke docenten in het eerste kwartaal een paar extra lesuren willen draaien. Die uren kunnen dan later in het jaar gecompenseerd worden, als er nieuwe docenten zijn aangesteld. Ook kan Bezemer een beroep doen op een pool met flex-docenten die de afgelopen jaren is opgebouwd. Het zijn overbruggingsmaatregelen die hem de mogelijkheid geven om pas nieuwe docenten aan te stellen als exact duidelijk is hoeveel studenten zich hebben ingeschreven. “Dat weten we definitief op 1 oktober.”
De sociale opleidingen kunnen de extra instroom aan, verzekert Bezemer. “We hebben bij ons instituut 250 mensen in dienst die zich flexibel opstellen, dus we redden het wel.” Maar als alle studenten die zich nu hebben aangemeld ook echt komen opdagen, wordt het wel dringen, geeft hij toe. “We werken met groepen van 25 studenten, maar delen altijd een paar extra studenten in. De ervaring leert namelijk dat 10 procent niet komt opdagen, dus in elke groep blijven een paar studenten weg. Ook zijn er lokalen waar eigenlijk geen 25 studenten in passen. Het komt dus voor dat er in die eerste weken niet genoeg stoelen in een lokaal staan. Heel vervelend voor docenten en studenten, maar ik begrijp best dat de hogeschool het zich niet kan permitteren onderwijsruimten aan te houden die alleen de eerste weken van het studiejaar gebruikt worden. Dat is de spagaat waar je niet uitkomt. Je wilt de eerstejaars zo goed mogelijk opvangen, maar helemaal perfect is het nooit.”

{streamer Hogeschool Rotterdam}
@C1:‘Ons instituut heeft 250 mensen in dienst die zich flexibel opstellen, dus we redden het wel’

Haagse Hogeschool Rob Brons, bestuursvoorzitter van de Haagse Hogeschool, kan het nog niet helemaal geloven. Half augustus hebben zich 15 procent meer eerstejaars gemeld dan het jaar ervoor. “Vorig jaar zaten we in deze tijd op een groei van 10 procent. Uiteindelijk zijn we toen op 0 procent uitgekomen. We gaan er dus niet vanuit dat de instroom echt met 15 procent toeneemt.” Maar Brons houdt er “met een schuin oog” toch rekening mee. Dit jaar is er immers sprake van het Inholland-effect. “Een vervelend woord”, vindt Brons, “maar het bestaat. Door de situatie bij Inholland verleggen de studentenstromen zich in de Randstad.”
Voor de zomervakantie zijn er daarom in Den Haag al maatregelen genomen om extra eerstejaars onderdak te bieden. Op de locaties in Delft en Zoetermeer is genoeg ruimte om de forse groei op te vangen, maar op de hoofdvestiging in Den Haag zijn er achttien lokalen te weinig. Brons: “Daarom zijn in de vakantie acht vergaderruimtes omgebouwd tot leskokaal. Vergaderen kan ook buiten de deur. Daarnaast hebben we voor het eerste kwartaal een optie genomen op trainingslocaties hier in de buurt. Daar kunnen als het nodig is nog tien lesgroepen terecht. Virtueel hebben we dus het ruimteprobleem dus al opgelost.”
Snel extra docenten vinden is lastiger, stelt Brons. Daarom overweegt de hogeschool de groepen tijdelijk groter te maken. “We kunnen van 25 naar 30 studenten per groep en we kijken of we meer hoorcolleges kunnen geven.” In de herfstvakantie is duidelijk hoeveel studenten er zijn komen opdagen en maakt de Haagse Hogeschool de balans op. “Als we echt met een groei van 15 procent te maken hebben, kunnen we meer kantoren omzetten in leslokalen. Kantoorruimte huren is op het ogenblik geen enkel probleem, naast ons gebouw staat een heel pand leeg”, verklaart de bestuursvoorzitter. Maar als de leegloop bij Inholland de komende jaren doorzet en het aantal studenten bij de Haagse Hogeschool blijft groeien, moeten er structurele maatregelen genomen worden. “Omdat we echt aan de grenzen van ons gebouw zitten, onderzoeken we of we er een paar etages op kunnen zetten.”
Het Inholland-effect plaatst de Haagse Hogeschool niet voor onoplosbare problemen, maar echt blij is Brons niet met de groei. “Een geleidelijke instroomgroei van een paar procent per jaar is mooi, maar op dit soort schokeffecten zit natuurlijk niemand te wachten.”

{streamer Haagse Hogeschool}
@C1:‘Op dit soort schokeffecten zit natuurlijk niemand te wachten’

Hogeschool van Amsterdam Het Inholland-effect plaatst de Hogeschool van Amsterdam voor een grootse logistieke operatie: de instroomgroei lijkt er uit te komen op 18 procent. Maar de hogeschool laat zich er niet door verrassen. De instroom groeit al jaren en daarom heeft de HvA een draaiboek klaarliggen dat al in februari uit de la is getrokken. Toen uit de eerste vooraanmeldingen bleek dat de groei dit jaar buitenproportioneel zou worden, is er eind april bovendien een stuurgroep onder leiding van rector Jet Bussemaker ingesteld om ervoor te zorgen dat de HvA extra goed is voorbereid op de 19.000 eerstejaars die dit jaar worden verwacht.
“In februari hebben we al een ruimtebehoefteonderzoek gedaan”, vertelt Ineke Veenstra, directeur facilitaire dienstverlening. “Daaruit bleek dat het belangrijkste knelpunt zich zou gaan voordoen bij economie & management. Andere domeinen kunnen de groei zelf opvangen, maar economie & management zou zonder maatregelen vijftien lokalen tekortkomen.”
De HvA heeft bij Inholland geïnformeerd of de lokalen die daar leeg komen te staan, eventueel gebruikt zouden kunnen worden. Maar dat bleek al snel niet nodig. De lerarenopleidingen nemen dit studiejaar een nieuw gebouw op de Amstelcampus in gebruik. Hun tijdelijke huisvesting in de buurt van de Bijlmerbajes zou afgestoten worden, maar wordt nu aangehouden om studenten economie & management onder te brengen. “Dat geeft ook lucht in hun eigen gebouw bij het Amstelstation”, vertelt Veenstra.
De ontvangst van de eerstejaars is te vergelijken met het organiseren van een groot evenement. Om opstoppingen in de overvolle onderwijsgebouwen te voorkomen, zet de HvA een soort stewards in die ervoor zorgen dat eerstejaars die de weg nog niet kennen, niet tegen de stroom in gaan lopen. Ook zijn er extra toezichthouders die de liften bedienen, is er extra baliepersoneel en zetten cateraars extra mensen in bij de ‘koffiepunten’. Allemaal volgens het draaiboek dat al jaren dienst doet. “We zijn dit jaar alleen extra alert”, zegt Veenstra.
Net als de Haagse Hogeschool zat de HvA niet te wachten op het Inholland-effect, maar de hogeschool kan het allemaal aan. “Alle eerstejaars zijn van harte welkom. Voor iedereen die zich voor 30 september inschrijft, hebben wij een plaatsje.”