Krimp zet begroting basisscholen onder druk

Het afgelopen schooljaar verdwenen in het basisonderwijs bijna 1600 banen, voornamelijk door de scherpe daling van het leerlingenaantal. Rayonbestuurders van de AOb onderhandelen vanwege tekorten met een groeiend aantal besturen over sociale plannen. Meestal is krimp de oorzaak van financiële malaise, maar overheidsbezuinigingen en een rammelende bedrijfsvoering komen daar bovenop. De Tweede Kamer praat 7 september over de financiële situatie van het basisonderwijs, maar doet dat op basis van cijfers voordat er sprake was van krimp.

In de regio rond Oirschot rekenen de twee schoolbesturen op een leerlingdaling van 15 tot 20 procent in de komende jaren. ‘We kunnen dat opvangen met natuurlijk verloop’, zegt een directeur in het Brabants Dagblad. In Leeuwarden heeft schoolbestuur Proloog volgens de Leeuwarder Courant laat gereageerd op de daling en te veel personeel in dienst gehouden, waardoor de tekorten nu de pan uit rijzen. Schoolbestuur Movare in Kerkrade anticipeert al jaren op de krimpende leerlingenaantallen, zo schrijft het Limburgs Dagblad, al gaat het ook daar niet zonder pijn. Sinds 2003 zijn er al veertien fusies geweest, gingen negen scholen dicht en zijn er nu nog 58 over.
Vooral in Limburg, Zeeland en de drie noordelijke provincies slaat de krimp keihard toe. Maar ook ontvolkende plattelandsgebieden elders hebben het zwaar. Opvallend is dat in het schooljaar 2010/11 de krimp veel harder is gegaan dan het ministerie verwachtte. OCW rekende op een daling van ongeveer 7000 leerlingen, volgens de voorlopige leerlingentelling is de daling tweemaal zo groot. Die krimp zet het personeelsbudget flink onder druk.
Afgelopen schooljaar daalde het aantal banen daardoor met bijna 1600. Een daling die met 1,5 procent harder is gegaan dan de krimp van het aantal leerlingen die 0,9 procent bedraagt. Op zich niet zo verwonderlijk, omdat kleine scholen die worden opgeheven relatief meer personeel hebben dan grote scholen.

Groeischolen
Rayonbestuurders van de AOb hebben hun handen vol aan de reorganisatieplannen om de financiële gevolgen op te vangen. Gestreefd wordt naar natuurlijk verloop, vertrekbevorderende maatregelen voor ouderen, zodat jonge leraren aan het werk kunnen blijven.
Krimp is volgens de AOb-bestuurders de hoofdoorzaak van tekorten bij scholen, maar daar komt soms mismanagement bovenop. In dat laatste geval houden besturen te lang te veel personeel in dienst. Andere geven te veel geld uit aan gebouwen, dure interim-managers of kostbare hoogbegaafdenklasjes.
Kijkend naar overheidsbezuinigingen hebben groeischolen veel last van het schrappen van de groeiregeling en zitten ze met volle klassen. Alle scholen hebben te maken met de bezuiniging van bijna 100 miljoen op bestuur en management. Het ene bestuur haalt dat weg bij de bureaucratie, het andere zoekt de oplossing in minder onderwijzend personeel. Bovendien komen de scholen volgens onderzoeksbureau IOO al jaren 4 procent tekort op de bekostiging van onderhoud en verhalen dat op de personeelspot. De suggestie dat de kosten voor de bapo-regeling scholen in problemen brengen is volgens researchinstituut Centerdata niet waar: deze kosten zitten in de lumpsum en zullen vanaf 2013 zelfs gaan dalen.
Toch wil staatssecretaris Zijlstra van de bapo-regeling af en weigert minister Van Bijsterveldt op haar beurt om het budget voor materieel te verhogen. Erger nog: zij wil de jaarlijkse prijscompensatie schrappen, wat scholen nog verder in de problemen brengt.
Op 7 september kijkt de Tweede Kamer naar de budgetten van het basisonderwijs. Volgens de AOb gebeurt dat op basis van verouderde cijfers. In een brief pleit de bond daarom voor verhoging van de subsidies voor onderhoud, energie en leermiddelen. Het schrappen van de prijscompensatie en verstoppen van die budgetten in de lumpsum wijst de bond af.

{infografic – stripje van twee plaatjes}

Krimp kost banen basisonderwijs

Het aantal leerlingen daalt flink…

2009/10 2010/11
1.547.967 1.533.642 -14.325 -0,9%

…maar het aantal fulltime banen daalt harder
2009/10 2010/11
107.882 106.285 -1597 -1,5%

bron: DUO/OCW