Uitlokking

  In het onderwijsbeleid waait een nieuwe wind: met de schoolresultaten in de hand kunnen we scholen en leraren stimuleren om het nog beter te doen. Wie goed scoort, krijgt een teambonus of zelfs een hoger salaris. De trend komt overwaaien uit de Verenigde Staten waar scholen extra geld kunnen krijgen met het programma Race to the top en veel schoolbesturen werken met prestatiebeloning.

In de International Business Times maakt de gezaghebbende commentator Jeremy B. White gehakt van deze aanpak op basis van een serie schandalen die deze zomer aan het licht kwamen. In New York was voor burgemeester Bloomberg het koppelen van testscores en bonussen de kern van zijn onderwijsbeleid. Maar de plaatselijke inspectie laat zien dat de snel stijgende toetsresultaten ook leiden tot een scherpe stijging van aanklachten over bedrog, examenfraude en goede bedoelingen om ‘kinderen te helpen’.

In de New York Times zei de hoofdinspecteur vorige maand dat hij de enorme toename van fraude ook nog wel begreep. ‘Wanneer je de beoordeling van scholen laat plaatsvinden op basis van de resultaten, is dat een stimulans voor leraren om hun leerlingen het beter te laten doen, zelfs met onacceptabele methoden.’

In Atlanta was het nog veel erger, de hoge testscores daar waren volgens onderzoek het resultaat van systematische fraude. Leraren van 44 van de 56 scholen werden aangeklaagd. De schooldirecteur die vanwege het vermeende succes ‘directeur van het jaar’ werd, wordt nu neergezet als iemand die een cultuur van angst en intimidatie hanteerde. Testresultaten werden door het belonings- en bekostigingssysteem belangrijker dan leren, was het commentaar van de gouverneur van Atlanta.

In Nederland, waar prestatiebeloning nog in de kinderschoenen staat, kennen we natuurlijk ook zulke gevallen. Neem Inholland, waar kansloze studenten aan een diploma werden geholpen, simpelweg omdat een afgestudeerde geld oplevert en een uitvaller niet. Tot aan de raad van toezicht was men op de hoogte van het initiatief en vond men het een verstandig beleid. Of neem de particuliere scholen die zelf examens mogen afnemen. Het verschil tussen schoolonderzoek en centraal schriftelijk is op deze scholen met een torenhoog schoolgeld het allerhoogst, met klinkende slaagcijfers als gevolg.

Desondanks blijft dit kabinet geloven in prestatiebeloning en keurmerken voor ‘de beste school’. Maar het resultaat zal hier niet anders zijn: fraude en bedrog. Wanneer Van Bijsterveldt en Zijlstra hun plannen doorzetten maken zij zich daarom eigenlijk schuldig aan uitlokking.