Klaar voor de zomer

De vakantie komt in zicht. Wat kun je zoal doen om na de zomer weer met een opgeruimd gevoel te beginnen? Tien tips voor basis- en voortgezet onderwijs.

1
Juich niet te vroeg
Met het geven van de laatste lessen zit het schooljaar er zo goed als op, dacht Babette Meijer in het begin van haar carrière als docent Engels in het voortgezet onderwijs. “Dat viel tegen”, zegt Meijer die nu als onderwijsadviseur bij het APS werkt. “Je hebt altijd nog werk te doen. Leerlingen die een toets moeten inhalen, opruimwerk, spullen klaarleggen voor het nieuwe jaar, overdracht van je mentorleerlingen.”

2
Houd het ritme erin
“Stop niet te vroeg met het gewone ritme”, zegt Marcel Schmeier, docent speciaal basisonderwijs en ‘onderwijsgek’ (www.onderwijsgek.nl). “Daar worden alle kinderen, zowel in het speciaal als het regulier onderwijs, druk van. Als het altijd maar ‘leuk’ is vinden kinderen dat op een gegeven moment niet ‘leuk’ meer. Wacht met luchtige activiteiten tot de laatste week voor de vakantie en koppel leerdoelen aan de activiteit.”

3
Maak het papierwerk in orde
Zet het beeld dat je hebt van een kind en diens vooruitgang duidelijk op papier en in het leerlingvolgsysteem. “Noteer waarom er eventuele achterstanden zijn. En geef aan wat het kind volgend jaar nodig heeft”, adviseert Peter van de Moosdijk, oud-basisschoolleerkracht en nu teamleider bij de Marnix Academie in Utrecht.

4
Draag je klas ‘warm’ over
Plan een moment met de collega die jouw klas gaat overnemen om iets over ieder kind uit jouw klas te vertellen. “Doe dit persoonlijk”, benadrukt Schmeier. “Voor de kinderen draag je gezamenlijk verantwoordelijkheid. In een face-to-face gesprek is doorvragen makkelijk en ontstaan minder snel misverstanden. Bovendien is het makkelijker dan het leerlingvolgsysteem door te ploegen”, vindt hij.
“Geef je collega zoveel mogelijk informatie door, maar dring niet je eigen mening op”, vult Peter van de Moosdijk aan. “Het hoeft niet zo te zijn dat jouw collega moeite heeft met dezelfde leerlingen als jij.” Geef tips: ‘Ik heb ervaren dat het kind goed reageert op…’

5
Namen leren
Komen de nieuwe kinderen alvast een ochtend of middag ‘wennen’ bij je in de klas? “Maak dan meteen van ieder kind een foto, zodat je alvast kunt oefenen met hun namen”, zegt Marcel Schmeier. “Zodoende voorkom je dat je op de eerste dag moet zeggen: ‘Jij achterin, met dat witte shirt!’ Door de namen te kennen maak je de communicatie warmer en effectiever.”
“Je kunt ook iets creatiefs doen met de foto’s, zoals een verjaardagkalender maken, vervolgt hij.

6
Herschrijf mindere lessen
Neem de tijd om te reflecteren op een paar lessen waarvan je het gevoel hebt dat er meer in zit. “Je bent moe, en het is verleidelijk om het niet te doen, maar nu zit de stof nog vers in je hoofd. Tijdwinst dus”, aldus Babette Meijer.
In diezelfde reflectie hoort het nadenken over je eigen vak. “Wat wil je die kinderen nou ten diepste leren? Wat moet je met biologie als je later groot bent? ‘Biologie is een vak waarbij je samenhang in de natuur leert, en die samenhang zie je overal in terug’. Ik zal het antwoord van mijn juf nooit vergeten. Kinderen vinden dat soort vragen vaak erg boeiend”, aldus Meijer, “en in de vakantie heb je tijd om daar bij stil te staan.”

7
Ga de hei op (met je collega’s)
Maak met je collega’s alvast een planning voor het komende jaar. Bespreek de zaken zo praktisch mogelijk: tot welk hoofdstuk gaan we tot de kerst? Wie organiseert de kerstviering dit jaar en wie doet het schoolreisje? Wie krijgt stagiairs? “Zet de planning van alle activiteiten tot in detail op papier. Voor het nieuwe jaar begint, moet duidelijk zijn wie wat te doen heeft”, vindt Peter van de Moosdijk. Je kunt de planning meteen gebruiken als basis voor een brief naar de ouders. “Die kun je in de eerste week dan meteen meegeven.”

8
Fris je kennis op
“Mede door de urennorm in het voortgezet onderwijs is er meer stress in de scholen gekomen en minder tijd voor scholing”, zegt Babette Meijer van het APS. Veel instellingen bieden zomercursussen aan. Denk aan een eendaagse cursus gericht op het mentorschap of fris je vakinhoudelijke kennis op. Ook voor zij-instromers en starters bestaan scholingsprogramma’s. In basis- en voortgezet onderwijs bestaat een potje voor ‘deskundigheidsbevordering’, zegt Van de Moosdijk: “Iedere collega heeft recht op 160 uur.”

9
Gooi de klas overhoop
Het eind van het jaar is een uitstekend moment om de klas op te ruimen en opnieuw in te richten, vindt Peter van de Moosdijk. Zit jij voor in het midden in de klas met een ouderwets schoolbord, of werk je met een beamer en een verrijdbaar bord? Sta je voor de klas of loop je veel rond? “Zet je bureau eens aan de zijkant. Laat eventueel de kinderen meedenken over een nieuwe indeling.”

10
Laat los en laad op
Om geïnspireerd te blijven voor het onderwijs moet je de tijd nemen om bij te tanken in de zomervakantie, stelt Babette Meijer. “Het onderwijs is een contactberoep: veel mensen, veel verhalen, levenslopen, sommige zaken blijven borrelen.” Gebruik je vakantie om daar afstand van te nemen. Schmeier: “Een directeur zei ten bate van dit artikel: ‘Ik vind het belangrijk dat docenten uitgerust van vakantie terugkomen’. Dus: richt je tijdens de vakantie op andere dingen, zodat je de batterij weer op kunt laden.”