De onderwijssector is een stuurloos schip

Jongeren van 15 tot 24 jaar kunnen moeilijk kiezen uit de wildgroei aan opleidingen, blijkt uit het boek De grenzeloze generatie en de onstuitbare opkomst van de bv IK. Socioloog Frits Spangenberg deed met collega Martijn Lampert het onderzoek voor Bureau Motivaction.

Hoe ziet u de grenzeloze generatie terug in het onderwijs?
“Het grenzeloze zie je vooral terug bij de zelfredzamen (47 procent) die sterk in zichzelf geloven, weten wat ze willen, goed voor hun rechten kunnen opkomen en mondig zijn. Aan de andere kant zie je jongeren die veel meer behoefte aan structuur hebben (33 procent). Als ze die duidelijkheid niet krijgen, worden ze makkelijker slachtoffer van schooluitval, schuldproblematiek en obesitas.”

Jullie stellen dat het onderwijs jongeren onvoldoende voorbereidt op hun latere baan?
“Scholen leveren geen werknemers af die directeuren direct kunnen gebruiken, blijkt uit ons onderzoek. Luisteren, geduld hebben en doen wat je gezegd wordt, dat kunnen jongeren niet meer. Het competentiegerichte onderwijs zorgt ervoor dat ze zich kunnen presenteren, voor zichzelf opkomen en in teams werken. Maar de gezagsrelatie is goeddeels uit het onderwijs verdwenen. Docenten zijn waarnemer en coach, maar niet meer de baas. Daarin zijn we te ver doorgeschoten en dat moet in een werkrelatie gecorrigeerd worden, maar jongeren ervaren kritiek veelal als een persoonlijke aanval.”

Wat is er mis met de studiekeuze?
“Leerlingen vinden het moeilijk om te kiezen uit het oerwoud aan opleidingen, bleek uit onderzoek naar schooluitval op verschillende roc’s. Vervolgens switchen ze heel makkelijk. Er is bijna geen leerling die het diploma van de opleiding van zijn eerste keuze haalt. Dat kost de maatschappij miljarden per jaar.”

Voor de zorg, techniek en onderwijs dreigen grote personeelstekorten. Wat valt hieraan te doen?
“Beter vooruitdenken: de onderwijssector is een stuurloos schip. We hadden bijvoorbeeld nooit de ambachtsscholen moeten afschaffen. Ik bezocht de glasblazerij in Leerdam en daar werkt een leermeester van ver in de zeventig. Ervaren leermeesters zullen we meer moeten terugvragen, een vak leer je niet zomaar. Neem het spotje van Tempo-team, waarin je jongeren gezellig swingend ziet werken aan een boot die bij de tewaterlating in tweeën breekt. Dat illustreert prachtig waar we het over hebben.”