• blad nr 10
  • 28-5-2011
  • auteur L. Douma 
  • Redactioneel

 

Zin en onzin van het tienminutengesprek

Na de kleutergroepen komen ouders niet meer automatisch de school in. Het tienminutengesprek is dan dé gelegenheid om kennis te maken met ouders. Daarom moeten de tienminutengesprekken verplicht worden, vindt een gemeenteraadslid. “Schaf het tienminutengesprek maar af”, zegt een onderwijskundige daarentegen.

Soms zijn ze vermomd als ‘tafeltjesavond’ of ‘rapportbespreking’, maar op bijna alle scholen worden twee tot drie keer per jaar tienminutengesprekken gehouden, blijkt uit een inventarisatie van het SCO-Kohnstamm Instituut in Amsterdam.
Scholen kunnen beter met die geijkte gesprekken ophouden, vindt Peter de Vries van CPS onderwijsontwikkeling en advies en auteur van het Handboek ouders in de school. “Het tienminutengesprek moet worden afgeschaft.” Heeft De Vries iets tegen de samenwerking tussen ouders en leerkrachten? Integendeel. Hij vindt het tienminutengesprek echter geen instrument voor die samenwerking. “De agenda van een tienminutengesprek ziet er veelal als volgt uit: toelichting rapport, welbevinden kind, rondvraag. In het voortgezet onderwijs worden die gesprekken dan vaak in de aula gevoerd waar geen privacy is. In het basisonderwijs moeten ouders soms plaatsnemen op de stoeltjes van de kleuters. Dat schept zoveel afstand. Je moet in een oudergesprek juist gelijkwaardig zijn.”
Ouders en leraar delen de verantwoordelijkheid voor een kind. Die verantwoordelijkheid kun je niet in tien minuutjes vormgeven, vindt De Vries. “Ik gun ieder kind meer dan tien minuten interactie tussen zijn ouders en de leerkracht. Ik zou graag zien dat de laatste twee dagen voor de vakantie of de eerste twee dagen na de vakantie worden gebruikt voor oudergesprekken. Aan het begin van het jaar moeten ouders en school afspreken hoe ze dat jaar gaan samenwerken. Voor sommige ouders zal dit in een gesprek van tien minuten kunnen, anderen hebben wel een uur nodig. Dat is een kleine investering die veel oplevert.”

Noodgreep
Ouderbetrokkenheid heeft een positief effect op de schoolcarrière van een kind, blijkt uit Amerikaanse en Britse onderzoeken. Zowel leerprestaties als gedrag en werkhouding verbeteren naarmate ouders meer betrokken zijn. Het is niet zozeer de participatie op school die tot deze positieve effecten leidt, maar de betrokkenheid thuis. Hoe was het op school? Kan ik je helpen met je huiswerk? Wat heb je vandaag allemaal gedaan? Good parenting at home leidt doorgaans tot meer zelfvertrouwen, positievere attitudes richting de school, betere prestaties in taal en rekenen, en een verdere ontwikkeling van sociale competenties. Hoe dat good parenting er precies uitziet, verschilt per kind, en moet besproken worden met de leerkracht.
Om dat te bewerkstelligen pleit Peter van Heemst, PvdA-raadslid in Rotterdam, voor een verplichting van het tienminutengesprek. “Ik snap dat ouders het druk hebben. Ze hebben werk, sport, misschien niet één kind, maar wel drie. Zeker als ze denken dat het goed gaat met hun kind is de verleiding groot de tienminutengesprekken over te slaan. Maar die gesprekken zijn juist het symbool van de minimale betrokkenheid van ouders bij de school en andersom. Als ouders die interesse nog niet eens kunnen opbrengen, is er wel wat ernstigs aan de hand.” En moet daar een boete van honderd euro tegenover staan. “Natuurlijk moet betrokkenheid uit de mensen zelf komen en is een boete een noodgreep. Maar zes jaar geleden keek ook iedereen er raar van op dat ouders beboet zouden worden als zij een dag voor de zomervakantie al op het vliegtuig richting Spanje stapten. Nu gebeurt dat wèl. Soms heb je een pressiemiddel nodig om wat te bewerkstelligen.”
“Ik vind boetes geen oplossing”, reageert De Vries van CPS. “Maar ik ben het met Van Heemst eens dat de relatie tussen ouder en school niet vrijblijvend is. Een voorbeeld: ik heb als ouder met twee scholen te maken en met een sportvereniging. Dat laatste is voor mij als ouder belangrijker. Als ik een keertje niet rijd zonder af te bellen, hangt de sportvereniging meteen aan de lijn. Bij de vereniging is de noodzaak van betrokkenheid zichtbaarder dan bij de scholen. Dat is de omgekeerde wereld. Er moet een cultuuromslag komen waarin de school duidelijk maakt ouders net zo hard nodig te hebben als de sportvereniging.”
Het schoolrapport wordt op sommige scholen ook wel als pressiemiddel ingezet. Ouders moeten het rapport komen afhalen tijdens het tienminutengesprek. Zo weet de school tenminste dat zij komen opdagen. Geen goed idee, zegt een ouderconsulent in J/M voor ouders. ‘Meestal komen de vragen pas als ze het rapport mee naar huis hebben genomen. Geef dat rapport dus voor het tienminutengesprek mee. Dan kunnen ouders zich beter voorbereiden en gerichter vragen stellen.’

Beklagenswaardig
“Wanneer een ouder zich niet betrokken toont, heeft de leraar de neiging te denken: laat dan maar. Maar vanuit zijn professionaliteit mag je van een leraar verwachten dat hij in staat is afstand te nemen en te doen wat het beste is voor het kind. Achter die ouder aan dus”, vindt Ard Nieuwenbroek, auteur van het boek Het tienminutengesprek met leraren. Een handreiking voor ouders.
Die professionaliteit moet ook zichtbaar zijn tijdens het gesprek. De Vries: “In Nederland gebruikt men de term ‘educatief partnerschap’ veel. Dat suggereert een vorm van gelijkwaardigheid die geen recht doet aan de relatie tussen ouder en kind. Een ouder kan niet zo nuchter naar een kind kijken als een leraar. Uiteraard zijn leraar en ouder partner. Maar de leraar is wel professional en kan van de ouder verwachten dat hij zo af en toe emotioneel regeert.”
“Een leraar moet iets weten van het begrip loyaliteit”, zegt ook Nieuwenbroek. “Ik ken het voorbeeld van een docent die erg opzag tegen het tienminutengesprek omdat de leerling lastig was in de klas. ‘U bent beklagenswaardig als u net zoveel met mijn zoon te doen heeft als wij dat thuis hebben’, zeiden de ouders zodra ze binnenkwamen. Dat zag de leraar als een teken dat hij ‘los’ mocht gaan. Waarop ruzie ontstond.”
Hoe voorkom je ruzie? “Denk goed na voordat je een gevoelig onderwerp ter sprake brengt”, adviseert Peter Hans de Boer, leerkracht op een basisschool in Brummen. “Dat is lastig, sommige ouders schieten meteen in de verdediging. Het tienminutengesprek is de plek om opvallende zaken aan te kaarten die niet in een rapport staan. Het overgewicht van een leerling bijvoorbeeld. Kinderen vallen bij gym snel buiten de boot wanneer ze te zwaar zijn. Maar dat zet je niet in een rapport. Als je het vermoeden hebt dat dat onderwerp gevoelig ligt, omdat de ouders bijvoorbeeld ook wat te zwaar zijn, dan voer je dat oudergesprek met zijn tweeën. Dan vraag je je duo er bij te komen zitten, of de intern begeleider. Samen sta je toch sterker.”
Vaak stellen ouders het ook wel op prijs, als een leerkracht problemen durft te benoemen. Maar let op: “Het tienminutengesprek is er niet om een container over ouders uit te storten”, zegt Ingrid Medema van Ouders & Coo. “Als je als leerkracht echt een probleem signaleert, moet je natuurlijk niet wachten tot het tienminutengesprek. Dan moet je eerder aan de bel trekken.”
Niet alleen ouders krijgen soms wat te verstouwen tijdens het tienminutengesprek. “Het is voor mij ook een moment voor zelfreflectie”, zegt leraar De Boer. En dat heeft ook positieve kanten. “Voor de juf is het leuk te horen dat Kareltje het zo naar zijn zin heeft bij haar”, denkt raadslid Van Heemst. Maak dan ook niet de fout een tienminutengesprek te verwarren met een slechtnieuwsgesprek. Ook wanneer een leerling het erg goed doet, is het van belang daar met ouders over te praten, en andersom.
“Het tienminutengesprek is een pas op de plaats”, weet Medema van toen ze zelf nog voor de klas stond. “Vragen ouders naar een dyslexietest? Dan zul je hun kind de weken daarna weer extra in de gaten houden.” En als ouders echt met pittige kritiek komen? “Begrijp dat als ouders boos worden, het niet over jou gaat, maar over je functie”, zegt Nieuwenbroek.

Regie
“Neem als leerkracht het initiatief”, adviseert De Boer. “Begin het gesprek met de stand van zaken. Zorg gedurende het gesprek dat je aan het woord blijft. Maar houd wel tijd over voor vragen stellen. Wanneer er echte problemen besproken moeten worden, maak je daarvoor een nieuwe afspraak.”
Bij De Boer op school hebben ze de weken voor de tienminutengesprekken lijsten in de school hangen. Ouders kunnen zich inschrijven. Tekenen ze zich niet in, dan krijgen ze alsnog een uitnodiging voor het oudergesprek.
Drie keer per jaar voert De Boer tienminutengesprekken. “Het kost veel tijd. Je moet alle gesprekken voorbereiden, een uitdraai maken van de cijfers, over elk kind iets persoonlijks opschrijven. Met een klas van 25 leerlingen ben je toch drie keer per jaar twee volle avonden bezig. Maar het is de moeite waard.”
Tips voor starters? De Boer: “Houd de tijd goed in de gaten en houd de regie in eigen hand. Draai niet om slecht nieuws heen en bespreek opvallende zaken die je niet in een rapport vermeldt.”

Dit bericht delen:

© 2021 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.