blad nr 9
14-5-2011
auteur B. Hoogenboom
Kleine column

Spookstudenten en cadeaudiploma’s

Als je de top wilt halen, moet je zorgen dat het fundament staat, riep ik onlangs in een persbericht. Die opmerking ging over het hbo, natuurlijk naar aanleiding van het uiterst kritische inspectierapport over de kwaliteitsbewaking bij opleidingen.
De kranten pakten er flink mee uit: de kwaliteit van het hbo – de emancipatiemotor waar de overgrote meerderheid van onze studenten hoger onderwijs volgt – staat ter discussie en dat is natuurlijk geen kleinigheid. Toch voel ik niet de behoefte om op deze plek mee te doen met het koor dat roept dat het hbo zo slecht is. Daar komen we namelijk niet verder mee.
Ik wil weten hoe het komt dat er hiaten zijn in de kwaliteitsborging van het hbo. De AOb heeft in reactie op de plannen niet voor niets laten weten dat de Tweede Kamer of staatssecretaris Halbe Zijlstra nader onderzoek moet instellen naar de weeffouten in het systeem. Opdat we ervan leren en vergissingen kunnen rechtzetten.
Vast staat in ieder geval dat het rendementsdenken in het hbo een prominente rol heeft gespeeld bij de ontstane situatie: jarenlang kregen hogescholen het grootste deel van hun subsidie aan de hand van het aantal diploma’s dat zij uitdeelden. De uitwassen zijn bekend: tien jaar geleden was er een hoop te doen rond spookstudenten, nu gaat het weer om cadeaudiploma’s.
Hoe kon zo’n klimaat ontstaan? Docenten zijn jarenlang afgerekend op rendementen. Op zich logisch dat er wordt gekeken naar de vruchten van het werk, maar is het niet veel beter dat er docenten zijn die een student die het niveau niet aankan ook durven door te verwijzen naar een andere opleiding? De verhalen van managementdruk om studenten te laten slagen voor een moeilijk tentamen zijn bekend. In een bedrijfscultuur waarin in toenemende mate wordt gewerkt met tijdelijke contracten – vooral voor onderwijzend personeel – kan zoiets wellicht tot dit soort gevolgen leiden. Je merkt: ik hou een slag om mijn arm. Ik heb namelijk behoefte aan extra informatie.
Uitgangspunt van de AOb is dat problemen rond de kwaliteitsbewaking worden uitgezocht. Wat ons betreft geeft zo’n commissie ook antwoord op de vraag hoe we op hogescholen een klimaat kunnen creëren waarin kwalitatief goed onderwijs de mores bepaalt. Hoe we een sfeer creëren waarin leraren elkaar van scherpe feedback voorzien en hun manager pas denkt aan het rendement als duidelijk is dat alleen de juiste studenten met een diploma afzwaaien. Instellingen moeten beseffen dat dit alleen kan als docenten zich persoonlijk betrokken voelen bij de instelling waar ze werken. Betrokkenheid bevorder je doorgaans niet met een flexcontract.