- blad nr 8
- 23-4-2011
- auteur . Overige
- Opinie
Wat niet gemeten kan worden, telt niet
No former performers performed this performance.
Dr. Seuss*
Tekst Inge Braam
Er is geen beroep zo gevoelig voor blauwdrukken, zilveren kogels en zoektochten naar de heilige graal als dat van leerkracht. Elk decennium springt er opnieuw een bonte groep politici, pedagogen, programmamakers, journalisten, managers en - niet in de laatste plaats - enthousiaste onderwijzers te paard om achter de nieuwste inzichten aan te draven en luidruchtig een blijde boodschap te verkondigen: Alles wordt anders.
Die ‘nieuwste’ inzichten komen meestal uit de Verenigde Staten. Maar voor ik afreis naar het land waar de mogelijkheden om het onderwijs op de kop te zetten nagenoeg onbegrensd zijn, eerst een bekentenis: dit keer was ik zelf ook in de stijgbeugel gestapt. Ook ik dacht dat de mogelijkheid om de resultaten van leerlingen in mooie toetsmodellen te gieten een grote stap vooruit zou zijn, omdat je op deze wijze in een oogopslag kon zien wat werkt aan de manier waarop wordt lesgegeven en wat niet. Een paar maanden geleden volgde ik een scholing waarbij alle Cito-resultaten van mijn eigen school op een rijtje waren gezet en ik weet nog dat ik dacht: Mooi, hier kunnen we wat mee, laten we beginnen! Op weg naar betere resultaten. Toch begon het te knagen. Ik weet immers allang dat Utopia niet bestaat. Toetsen kunnen heel goed als middel ingezet worden. Zo gauw ze als doel worden ingezet, gaat het mis.
De gemiddelde leerkracht weet dat succeservaringen en fikse tegenvallers elkaar voortdurend afwisselen. Toen ik het boek The Death and Life of the Great American School System van Diane Ravitch las, besloot ik dan ook om mijn paard weer op stal te zetten. Ravitch is een van de grondleggers van het toetssysteem in de Verenigde Staten. Ze is ervan overtuigd geraakt dat ze een monster heeft gebaard. In haar boek doet ze boete. Op prachtige wijze.
Zakelijk denken
Prof. Ravitch heeft een indrukwekkende carrière in het Amerikaanse onderwijs achter de rug. Begin jaren negentig heeft ze een hoge functie op het ministerie van onderwijs onder president Bush senior. Mede op haar initiatief komt er in die jaren een nationale standaard voor de vakken geschiedenis, kunst, aardrijkskunde, wetenschap, talen en Engels tot stand. Sommige onderdelen van dit curriculum leiden al snel tot grote controverses en verdwijnen weer, maar haar wens om een gemeenschappelijke standaard te ontwikkelen zodat men in kaart kan brengen of leerlingen en studenten echt iets leren op school, wordt gemeengoed. Ook stimuleert Ravitch de ontwikkeling om leraren en scholen op hun prestaties af te rekenen. Scholen die slecht presteren, moeten wat haar betreft gewoon dicht. Ze raakt ervan overtuigd dat zakelijk denken over onderwijs een belangrijke stap vooruit is.
‘I was seeing like a state’, zegt ze in haar boek. ’Looking at schools and teachers and students from an altitude of 20.000 ft. and seeing them as objects to be moved around by big ideas and great plans.’
Willoze pionnen
In 1999 maakt Ravitch deel uit van een taskforce van de Stanford Universiteit in Californië. Deze taskforce heeft tot doel onderwijshervormingen in gang te zetten die gebaseerd zijn op ‘standards, accountability and choice’.
In de loop van de tijd gaat Ravitch steeds meer twijfelen aan de hoeveelheid tests die ontwikkeld worden om de ‘accountability’ in kaart te brengen. Maar het leed is al geschied. In New York en San Diego worden managers aangesteld die op intimiderende wijze een toetsregime invoeren. Op scholen die onder hun jurisdictie vallen, wordt op het laatst alleen nog maar tijd besteed aan lezen, spellen en rekenen. Ook voor en na schooltijd. Alle andere vakken verdwijnen naar de marge. Leerkrachten die niet goed genoeg presteren, vinden hun naam terug in de databanken van kranten of worden ontslagen. Scholen die niet hoog genoeg scoren, worden rücksichtslos gesloten. De leerlingen van ‘falende’ scholen worden op naburige scholen geplaatst. Deze ingreep leidt onmiddellijk tot dalende resultaten op deze scholen, zodat ook zij in de gevarenzone terechtkomen. In 2005 bestaat de helft van de zwakke scholen in New York uit scholen die op de puinhopen van inmiddels gesloten zwakke scholen zijn verrezen. Scholen verliezen op deze wijze hun traditionele rol in de buurt. Schooldirecteuren worden als willoze pionnen over de stad geschoven.
Overal oefent men zich een slag in de rondte om de toetsresultaten te verbeteren. Als dank schroeven de autoriteiten de toetsnorm steeds verder omhoog. Gevallen van fraude nemen hand over hand toe. Toetsontwikkelaars schrikken van het belang dat aan hun instrumenten wordt toegekend, onderzoekers waarschuwen voor de onevenwichtigheid en onbetrouwbaarheid van sommige toetsinstrumenten. Het mag niet baten. De maatregelen die de federale overheden nemen om de resultaten omhoog te krijgen worden elk schooljaar ridiculer. De ene na de andere leerkracht komt op deze wijze in een boze droom terecht. Hun werk is teruggebracht tot dat van toetsinstructeur. Alle verbeelding verdwijnt uit de klaslokalen. Wat niet gemeten kan worden, telt niet.
Op internet zijn overal bewijzen te vinden van de wanhoop van Amerikaanse onderwijzers. Zo vraagt blogger Mannahattamamma zich ontgoocheld af: ‘Als de gasten zich niet gedragen, betekent het dan dat je een slechte gastvrouw bent?’
In 2009 raakt ook Ravitch ontgoocheld. Ze stopt met haar werk bij de taskforce en begint met het schrijven van haar boek. Ze heeft spijt als haren op haar hoofd. ‘The goal of education is not to produce higher scores but to educate children to become responsible people with well developed minds and good character.’
Ferme taal
In Nederland staan we - als we niet oppassen - aan de vooravond van deze ontwikkelingen. De eerste scholen staan op het punt dicht te gaan. Inspecteur-generaal Annette Roeters spreekt ferme taal. De minister wil alles nog eens goed uit gaan leggen aan critici die waarschuwen voor een overmatige afrekencultuur. De cursussen ‘opbrengstgericht werken’ gaan als warme broodjes over de toonbank. Het wordt tijd – en hier en daar gebeurt dat gelukkig ook - om heel kritisch naar deze ontwikkelingen te kijken. Uit alle recente twitterberichten van Diane Ravitch wordt duidelijk dat het in de Verenigde Staten inmiddels te laat is.
{noten}
‘The Death and Life of the Great American School System’, door Diane Ravitch, Basic Books, 2010. ISBN 978-0-465-01491-0.
*De Amerikaan Theodor Seuss Geisel schreef onder de naam Dr. Seuss tientallen boeken. Hij werd vooral bekend met zijn boeken voor beginnende lezers.