- blad nr 5
- 12-3-2011
- auteur R. Voorwinden
- Presteren en belonen
Geen verklaring van goed gedrag? Bezwaar maken loont
Wie in het onderwijs wil gaan werken, of wie daarbinnen van baan wil wisselen, heeft een verklaring van goed gedrag nodig (in vaktermen: de Verklaring Omtrent het Gedrag, VOG). Maar justitie wordt steeds strenger bij het afgeven daarvan, zo blijkt uit cijfers die het Onderwijsblad in handen kreeg na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur. Het aantal geweigerde verklaring steeg van achttien in 2004 tot, de afgelopen jaren, rond de honderd.
De aanscherping van de regels rond de verklaring is al een groot aantal jaren aan de gang. De basis werd gelegd in de late jaren tachtig, toen op enkele scholen schokkende zaken van seksueel misbruik aan het licht kwamen. De daders, docenten, bleken vaak al voor dezelfde vergrijpen te zijn ontslagen op een vorige school. Ze kregen voor hun werk op een nieuwe school echter makkelijk een verklaring van goed gedrag van de gemeente, omdat daarbij alleen werd gekeken of een docent eerder wegens zedendelicten was veroordeeld.
Dat systeem was echter verre van waterdicht. Want de bewijsvoering in zedenzaken is erg lastig, en daardoor worden daders in zedenzaken niet snel veroordeeld. En zo kunnen daders die op verschillende scholen zijn aangeklaagd maar nooit zijn veroordeeld, zich op een nieuwe school toch weer aan leerlingen vergrijpen.
Bij de vraag of iemand een verklaring van goed gedrag krijgt, wordt sinds 2004 daarom niet alleen meer gekeken naar veroordelingen, maar ook naar eventuele sepots, aangiftes, naar openstaande zaken en naar bijvoorbeeld werkstraffen. En de aanvragen worden niet meer beoordeeld door individuele gemeenten, maar door het Centraal Orgaan Verklaringen Omtrent het Gedrag.
Dat systeem is echter zo streng geworden dat nu ook docenten die ooit onterecht zijn aangeklaagd er het slachtoffer van worden, zegt advocaat Frans Lathouwers van de AOb. “Het is doorgeslagen. Er worden nogal wat verklaringen geweigerd – het lijkt alsof de angst regeert.”
En dat is niet alleen in het onderwijs het geval, signaleerde universitair hoofddocent Miranda Boone van het Pompe Instituut voor strafrechtswetenschappen onlangs. ‘Het percentage afgewezen aanvragen is sinds 2004 behoorlijk toegenomen’, zo verklaarde zij in de pers. ‘Personen met een strafblad hebben sinds 2004 steeds minder gelegenheid om een nieuw leven met een baan op te bouwen.’
Voor leraren die onterecht worden beschuldigd is het extra zuur dat de verklaring niet wordt toegekend zo lang de strafzaak nog loopt. “En een strafprocedure duurt lang”, weet David Duijvelshoff, advocaat van Froon Helmonds Advocaten, die regelmatig AOb-leden bijstaat in strafzaken. “Met een strafzaak ben je zo anderhalf jaar bezig. En ondertussen kan je dus niet aan de slag op een nieuwe school.”
Duijvelshoff stond onlangs een docente bij die een leerlinge te hard bij de arm zou hebben gepakt, wat het kind een blauwe plek zou hebben opgeleverd. De ouders stapten naar de politie en de docente werd ontslagen. Anderhalf jaar later werd zij vrijgesproken en door de rechter van alle blaam gezuiverd, maar ze had al die tijd niet kunnen werken omdat zij geen verklaring van goed gedrag kreeg. “De procedure is erg streng geworden”, zegt Duijvelshoff.
De aanvraag van een dergelijke verklaring is een drietrapsraket. Als het centraal orgaan van plan is om geen verklaring toe te kennen, krijgt de aanvrager eerst een ‘voorgenomen weigering’ toegestuurd. Hij kan dan in een brief uiteenzetten waarom die weigering onterecht zou zijn. Als de verklaring van goed gedrag daarna toch niet wordt toegekend, kan de aanvrager bezwaar maken. En daarna is ook nog de gang naar de rechter mogelijk.
Het indienen van een bezwaarschrift maakt redelijk wat kans, zo blijkt uit de cijfers. Een kwart van de bezwaren wordt, grofweg, gegrond verklaard. Waarna de aanvrager alsnog een verklaring van goed gedrag krijgt. Als een bezwaarschrift wordt afgewezen kan een aanvrager nog in beroep gaan bij de rechter, maar dat is redelijk kansloos: vrijwel alle beroepszaken worden daar ongegrond verklaard.
{staafdiagram}
Bezwaarschriften
Jaar / aantal bezwaarschriften / waarvan gegrond
2006 5 – 1 gegrond
2007 25 – 7 gegrond
2008 38 – 11 gegrond
2009 42 – 14 gegrond
{kader}
‘Beroepsverbod zonder rechter’
Stel: je wordt als docent aangeklaagd, terwijl je onschuldig bent. De officier van justitie ziet dat het bewijs mager is, maar biedt je een ‘voorwaardelijk sepot’ aan. Daarin stelt de officier dat jij fout zat, maar dat hij je niet zal vervolgen als je – bijvoorbeeld - de komende twee jaar geen strafbare feiten zal begaan. “Mijn cliënten tekenen zo’n overeenkomst soms, omdat ze helemaal gesloopt zijn door het lange wachten gedurende de procedure”, zegt advocaat Frans Lathouwers van de AOb. Maar als je tekent, kun je wel last krijgen als je naar een andere school overstapt en opnieuw een verklaring van goed gedrag moet aanvragen. Die krijg je dan misschien niet. “Dan wordt zo’n verklaring een beroepsverbod, zonder dat er een rechter aan te pas is gekomen. En het kabinet-Rutte wil de bevoegdheden van de officieren van justitie om voorwaardelijke sepots op te leggen ook nog eens flink uitbreiden.”