Omgaan met geweld

Vaders die met een honkbalknuppel de school inkomen, jongens die elkaar ziedend te lijf gaan, meiden die elkaar de haren uittrekken. Geweld is van alle tijden, en komt ook voor op school. Hoe ga je daar als leerkracht mee om?

1. Weet hoe moedig je bent
Gewelddadige situaties op school doen zich onverwacht voor, en overrompelen je dus. Het is goed om te weten hoe jij daarop reageert. Spring je ertussen, ren je naar de telefoon om 112 te bellen of schiet je in de ‘bevries’-stand en doe je helemaal niks? “Oefen met een rollenspel, zodat je ervaart wat er met je gebeurt als geweld zich acuut manifesteert op school”, adviseert Anke Visser van het Centrum School en Veiligheid. “Dan weet je dat maar vast.”

2. Leid af
‘Wat een rotschool! Iedereen is hier gek!’ Ineens een briesende ouder in je lokaal. Wat nu? “Vraag of je de ouder kunt helpen en begeleid hem naar een rustige ruimte in school, zoals de kamer van de directeur, om stoom af te blazen”, zegt Visser. Raak hem niet aan. “Dat maakt meestal nog bozer.” En ga niet in op de boodschap van degene die boos is. Zeg bijvoorbeeld: ‘We lopen nu naar de directeur om te zien of we dit op kunnen lossen’, en neem daarin de leiding.

3. Bel de politie
Verzoek agressieve personen het schoolgebouw te verlaten, en terug te komen als zij rustig wijn. Doe dit minimaal twee keer. Blijft iemand onaanspreekbaar? Bel de politie en doe later die dag aangifte wegens lokaalvredebreuk. Staat er iemand op het schoolplein met een wapen of een honkbalknuppel? “Sluit ramen en deuren en waarschuw dan meteen de politie via 112”, adviseert Visser.

4. Spreek boze mensen niet tegen
Peter van de Moosdijk, oud-leerkracht van een basisschool en nu teamleider bij de Marnix Academie, maakte mee dat een ouder op school kwam om een leerling te vergelden die zijn dochter had beledigd. Hij begeleidde de man naar een andere ruimte, waarschuwde een collega dat hij het beoogde slachtoffer gedekt moest houden en overtuigde de man daarna weg te gaan. Hoe? “Ik focuste op het verhaal van de man. Daarvan werd hij rustig.”

5. De klas moet ‘haar verhaal’ kwijt
De politie regelt vaak direct slachtofferhulp, maar het is belangrijk dat leerlingen na een gewelddadige gebeurtenis ook bij hun leerkracht in de klas stoom kunnen afblazen. Praat met ze. Visser: “Zijn jullie ook zo geschrokken? Of: Kan je je voorstellen dat jij zelf zo boos zou worden? Wat helpt als je zo boos bent? Erover praten helpt. Dat is wat deze papa of mama nu ook gaat doen.” Informeer ouders via een brief, zodat ze er thuis met hun kind ook over kunnen praten.

6. Hoe nu verder?
Neem praktische maatregelen die de toegang voor ongewenste bezoekers bemoeilijken. Kan de boze ouder met kind(eren) nog terug op school komen of zijn de verhoudingen dermate verstoord dat een andere school gezocht moet worden? Was je zelf betrokken bij het incident? “Zorg dan dat je ondersteuning krijgt via de externe vertrouwenspersoon, slachtofferhulp of psycholoog”, aldus Visser.

7. Lik op stuk
Een leerling schopt of stompt een andere leerling. Grijp direct in als je ziet dat het menens is, zegt Baudy Wiechers, oud-leerkracht en aanjager van Democratische Scholen in Nederland. “Zo gaan we niet met elkaar om.” Bij een gevecht is het devies: duik ertussen, haal de kemphanen uit elkaar en laat ze apart van elkaar afkoelen.

8. Praat pas als de adrenaline is uitgewerkt
Praat pas de volgende dag over een incident, tipt Wiechers. Een conflict uitpraten is niet mogelijk als leerlingen nog zo boos zijn dat hun lijven trillen van de adrenaline. Op democratische scholen worden incidenten afgehandeld in een ‘bemiddelingskring’. Een getuige van het incident beschrijft wat er gebeurde. Daarna kunnen beide partijen erop reageren. ‘Klopt het dat je hem geslagen hebt? Wat gebeurde er volgens jou?’ Wiechers: “In zo’n setting geven leerlingen in mijn ervaring eerlijke feedback over het gebeurde.”
Soms lopen ruzies daardoor met een sisser af. ‘Oh, zei je dat… Dat heb ik niet gehoord. Anders had ik heel anders gereageerd.’

9. Creëer bewustwording
Zorg ervoor dat alle partijen voldoende ruimte krijgen om hun kant van het verhaal uit de doeken te doen. “Als emoties erkend worden, wordt de lading al een stuk milder. Leerlingen leren zichzelf en elkaar er beter door begrijpen. Er ontstaat bewustwording.” Aan het eind van de ‘bemiddelingskring’ spreken de partijen met elkaar een vervolg af. Soms is praten afdoende. Soms is er meer nodig, zoals een tegenprestatie (iemands opruimtaak overnemen) of een zorgwelzijnsgesprek (met of zonder ouders).
Alle partijen moeten akkoord zijn met de afspraak. De ervaring van Wiechers is dat deze kring voor alle leerlingen opbouwend is. “Je komt nergens zomaar mee weg.”

10. Herken de schreeuw om aandacht
Een kind dat treitert geeft naast overlast ook een signaal af, stelt Wiechers. Waarom treitert iemand? “Zie het als een schreeuw om aandacht. Als een incident standaard opgelost wordt met een willekeurig portie straf ga je voorbij aan de oorzaak ervan. Een leerling voelt zich niet erkend, en wordt nog bozer waardoor hij uiteindelijk een ‘kort lontje’ krijgt.”