Een ‘vaste bonus’ van dik 30 mille

Een Haagse zij-instromer in het voortgezet onderwijs die een toelage krijgt op schaal 18 voor rijksambtenaren. Bestuurders in het beroeps- en wetenschappelijk onderwijs die vorig jaar een flinke salarissprong maakten, al dan niet eenmalig. Zestig bestuurders die boven de publicatienorm voor topinkomens uitkomen. Zie hier: een kleine bloemlezing van opvallende zaken uit bijna tweehonderd beloningen in 2009, gebaseerd op meer dan honderd jaarverslagen die het Onderwijsblad verzamelde.

Minister Marja van Bijsterveldt is er duidelijk over. ‘In de cao is opgenomen dat de bovengrens voor de beloning van personeel is begrensd op het maximum van schaal 17’, schreef ze op 2 september in een brief aan de Tweede Kamer. Bestuurders in het primair en voortgezet onderwijs vallen met de nieuwe Wet goed onderwijs, goed bestuur sinds augustus gewoon onder de cao. Aparte beloningsafspraken voor bestuurders kunnen raden van toezicht nog slechts in overleg met en na toestemming van de werknemersorganisaties maken. Het salaris van bestuurders ligt daarmee op de cao-tafel van vakbonden en werkgevers. En de omstreden beloningsleidraad voor bestuurders in het voortgezet onderwijs is van tafel.

Niemandsland
Stichting Carmel College in Hengelo bestaat uit twaalf instellingen voor bijzonder voortgezet onderwijs, met zo’n 35 duizend leerlingen en 4.200 medewerkers. Aan de top van de organisatie staat het college van bestuur. Volgens het jaarverslag bedroeg de bezoldiging van bestuursvoorzitter Romain Rijk vorig jaar 149.603 euro, 16 duizend euro meer dan in 2008. Cvb-lid Ton Thomassen staat voor 136.646 in de boeken, 13 euro hoger dan in 2008.
Het bestuur laat controller Karel van der Velden het jaarverslag toelichten. Zijn verklaring: het verschil betreft deels reguliere loonstijging, deels administratieve verwarring. De reiskosten worden sinds vorig jaar niet meer op declaratiebasis vergoed, maar opgeteld bij het salaris. Bij het staatje over 2008 is dat niet verrekend. Een ‘onduidelijkheid’ in het jaarverslag. Daarnaast tellen volgens de controller twee verhogingen in de cao voortgezet onderwijs mee in de stijging. Worden beide bestuurders dan volgens de cao betaald? Thomassen zit aan het maximum van schaal 17, de hoogste schaal in de cao-vo. Rijk zit aan het maximum van schaal 18 Bezoldigingsbesluit burgerlijke rijksambtenaren (bbra), de salarisladder voor rijksambtenaren.
Controller Van der Velden zegt dat de collegevoorzitter daarmee dus “niet meer in de cao zit”. Hij verwijst naar het arbeidscontract. “Daar staat in: u wordt beloond volgens schaal 18 van bbra, punt. Maar die schaal is niet meer cao-conform. Een stukje niemandsland, zeg maar. Als ik mij goed herinner zijn beide bestuursleden in 2008 één schaal doorgegroeid omdat ze in de vorige schaal ook aan het maximum zaten. En daarmee is Romain Rijk geleidelijk uit de cao gegroeid. Voor bestuurders heb je dan dus de mogelijkheid om ze buiten de cao te belonen en dat is in dit geval gebeurd. Naar mijn idee is dat toereikend. Juridisch is het misschien geen ijzersterk verhaal, maar als je je daarbij realiseert dat er geen bovenmatige beloning is, vind ik het heel netjes. Romain Rijk heeft een bruto salaris van 110 duizend euro of iets in die buurt, en daarvoor is hij wel bestuurder van een van de grootste vo-clubs in Nederland. Deze man wordt gewoon keurig beloond, sterker nog, ik vind dat hij onderbetaald wordt.”

Vraagtekens
In de praktijk blijkt er ook boven schaal 18 voor rijksambtenaren betaald te worden in het voortgezet onderwijs. De stichting Protestants Christelijk Onderwijs Utrecht (PCOU) en de Willibrord Stichting zijn samen verantwoordelijk voor veertig scholen voor (speciaal) basis en voortgezet onderwijs, met zo’n 18 duizend leerlingen en 2100 medewerkers. Ze delen een college van bestuur, sinds 1 januari 2008 voorgezeten door André de Jong. Hij zit aan het maximum van schaal 18 bbra, zo’n 8.600 euro. Daarbovenop krijgt hij naar eigen zeggen “een toelage van op dit moment 1.875 euro”. Opgeteld komt het bruto salaris daarmee op 10.475 euro per maand. Volgens het jaarverslag komt zijn totale bezoldiging in 2009 uit op 173.136 euro, inclusief sociale lasten en pensioenpremie.
De Jong legt uit. “Mijn bruto loon is 143.600 euro, en dat is veel meer dan het maximum van schaal 17 in de cao-vo. Ik ben een Haagse zij-instromer, ik was directeur-generaal bij het ministerie van Financiën en ik verdiende het maximum van schaal 19. Ik heb bij de overstap naar het onderwijs de dienstauto met chauffeur ingeleverd en op eigen initiatief mijn salaris met ruim 10 procent verlaagd.”
Hoe is dat dan gegaan?
“Ik wist ook niet hoe het werkte toen ik hier binnenkwam, want je praat gewoon met de raad van toezicht. Ik heb aangegeven dat ik wel wat achteruit wilde in salaris, maar niet helemaal terug, al wist ik toen ook niet hoe ver terug ik dan zou moeten. Wat er destijds volgens mij gebeurd is, is dat de voorzitters van beide raden van toezicht (PCOU en Willibrord, red.) mij een aanbod gedaan hebben.”
Kunt u zich voorstellen dat mensen vraagtekens stellen bij zo’n constructie?
“Ik heb daar toen eigenlijk ook niet zo heel erg diep bij stilgestaan. De raad van toezicht is de werkgever, het is wat die daarin wil bieden, het is dan toch een beetje een kwestie van vraag en aanbod. Ik had ook in Den Haag kunnen blijven, ik had ook een aanbod voor een andere baan. Dat weeg je dan af. Het gaat me echt niet om die laatste euro, maar om helemaal terug te gaan, dat doe je dan ook niet.”
Zijn functie als bestuurder vindt hij zeker niet lichter dan zijn vorige baan als directeur-generaal. “Dit werk als bestuurder is zeker niet makkelijker. Het stelt intellectueel soms andere eisen, maar het is minstens zo hard werken. Hier kun je je niet verschuilen achter de rug van de minister. Als er narigheid is, sta je zelf in de vuurlinie.”
Collega-bestuurder bij PCOU/Willibrord Marja Blom zit volgens het jaarverslag 2008 sinds dat jaar ook in schaal 18. In haar geval zonder toeslag, aldus voorzitter De Jong.

{kader 1}
Normen
De semipublieke sector, en dus het onderwijs, kent eigenlijk twee belangrijke normen. De eerste betreft de meldingsplicht van de Wet openbaarmaking publiek gefinancierde topinkomens (wopt). Sinds 2006 moeten semipublieke instellingen de minister van Binnenlandse Zaken op de hoogte brengen van beloningen die hoger uitkomen dan het gemiddelde ministersloon. Dat ministersloon wordt elk jaar opnieuw vastgesteld aan de hand van een fictieve berekening. In 2009 lag deze norm op 188 duizend euro, inclusief alle pensioenbijdrages. Aan het einde van het jaar publiceert Binnenlandse Zaken de totaallijst van alle meldingen.
De tweede betreft het werkelijke bruto ministerssalaris, verhoogd met 30 procent. Dat was namelijk ooit het voorstel van een commissie onder leiding van wijlen Hans Dijkstal: het opgetrokken feitelijke salaris als bovengrens. Die verhoging is er feitelijk nooit gekomen, maar wordt wel meegerekend in de Wet normering topinkomens (wnt). Dat voorstel van het vorige kabinet moet topsalarissen wettelijk begrenzen. Het opgetrokken bruto ministerssalaris (inclusief vakantiegeld, eindejaarsuitkering, etc.) kwam in 2009 uit op ruim 181 duizend euro, pensioenlasten en premies niet meegerekend.

{kader 2}
Stijger 1: TU Eindhoven
Bij de Technische Universiteit Eindhoven is de prestatiebonus vorig jaar afgeschaft. Dat wil zeggen: het bedrag is toegevoegd aan het vaste salaris, dat mede daarmee voor inmiddels oud-voorzitter Amandus Lundqvist en rector Hans van Duijn elk met zo’n 36 duizend euro toenam. “De variabele beloning waarover de raad van toezicht elk jaar een beslissing moest nemen is opgenomen in de vaste beloning”, aldus woordvoerder Peter van Dam. Hoe dat zo? “De bestuurlijke doelstellingen waaraan de variabele beloning is gekoppeld werden elk jaar in zodanige mate gerealiseerd, dat het toekennen eigenlijk een automatisme werd. Waarom zou je hem dan niet opnemen in de normale beloningsstructuur, is er geredeneerd.” Omdat ze vorig jaar daarnaast ook de bonus over 2008 nabetaald kregen, schoot de wopt-beloning naar zo’n 240 duizend euro. Volgens de woordvoerder blijft de raad van toezicht op de prestaties toezien.

{kader 3}
Stijger 2: Hanzehogeschool
De onlangs weer vertrokken Cor de Ruiter werd op 1 september 2007 lid van het college van bestuur van de Hanzehogeschool in Groningen. Zijn bezoldiging bedroeg volgens het jaarverslag vorig jaar 165 duizend euro, inclusief werknemers- en werkgeversdeel van de pensioenpremies. Dat is 14 duizend euro meer dan in 2008, oftewel 9 procent.
Hanze-woordvoerder Steffy Praamstra geeft een verklaring: “Bij zijn aantreden heeft de raad van toezicht met De Ruiter afgesproken dat hij in twee jaarlijkse stappen naar het salarisniveau van collega Marian van Os zou groeien. Hij is lager ingestapt, wat daarvan de reden is, weet ik niet precies. De beloning binnen het college van bestuur moet natuurlijk redelijk gelijkwaardig zijn. Dat kan niet in één keer, daarom is dat in twee stappen gebeurd, steeds aan het begin van het studiejaar. In 2009 was de laatste stap.”

{kader 4}
Stijger 3: Roc Flevoland
Uit de jaarrekening 2009 van Roc Flevoland in Almere valt af te leiden dat voorzitter Ronald Wilcke en collegelid Gerrit Vreugdenhil er allebei op vooruitgegaan zijn. Bij Wilcke klom het bruto salaris met 12.466 euro (9 procent) naar 152.498 euro in 2009, bij Vreugdenhil met 13.717 euro (10 procent) naar 143.426 euro. De totale bezoldiging (inclusief werkgeverslasten en pensioenkosten) steeg navenant en kwam in 2009 uit op bijna 180 duizend euro voor Wilcke en 169 duizend euro voor Vreugdenhil.
Woordvoerder Frank de Jong heeft een verklaring namens de raad van toezicht. De strekking: vanwege de ‘bestuurlijke krachtenbundeling’ met de veel grotere opleidingenreus Roc van Amsterdam dragen de bestuurders meer verantwoordelijkheid, en verdienen ze dus meer. Ze zitten ook in de overkoepelende stichting van beide roc’s en hebben sinds vorig jaar ‘een andere functie met zwaardere verantwoordelijkheden’, aldus de toelichting. ‘Daardoor is voor betrokkenen de beloning over 2008 niet te vergelijken met 2009.’

{kader 5, met lijstje}
(Her)benoemingen sinds 2007
Het vorige kabinet-Balkenende IV wilde na zijn aantreden op 22 februari 2007 dat nieuw benoemde bestuurders in het onderwijs niet meer zouden verdienen dan een minister. Omdat een wettelijk plafond nog moest worden gemaakt (er ligt inmiddels een concept-wetsvoorstel, zie kader over normen) moest een moreel appel de beloningen in het gareel houden. Wie zijn er sindsdien benoemd of herbenoemd, en wat verdienden zij in 2009? Een paar voorbeelden.

Bestuurder Instelling Benoeming/ Herbenoeming (B/H) Wopt-beloning 2009 Bruto salaris 2009
Yvonne van Rooy Universiteit Utrecht H: begin 2008 256.000 200.000*
Geri Bonhof Hogeschool Utrecht H: september 2007 234.472 178.400
Marcel Wintels Fontys Hogescholen B: juni 2008 222.536 181.197
Dirk Jan van den Berg TU Delft B: maart 2008 245.000 200.000*
Geert Dales** Hogeschool Inholland B: juli 2007 223.307 171.029*
Meer voorbeelden op www.aob.nl
*) Geen bruto salaris vermeld, maar belastbaar loon
**) In oktober 2010 vertrokken met vertrekregeling

{kader 6, met lijstje}
Meer dan het gemiddelde ministersloon
De verzamelde jaarverslagen over 2009 leveren een lijst op met zestig wopt-overschrijdingen door bestuurders: 34 bij universiteiten, 19 bij hogescholen, 6 bij roc’s, en 1 bij een gecombineerd bestuur voor onder meer speciaal onderwijs, gehandicapten- en revalidatiezorg, en arbeidsreïntegratie. Onder de bestuurders waren 8 dames en 52 heren.

Wopt-top tien onderwijsbestuurders
bestuurder instelling
in dienst wopt 2009 wopt 2008 uitkering ivm vertrek
1 René van Elderen Fontys Hogescholen
hele jaar 352.791 niet vermeld 154.279
2 Aalt Dijkhuizen Wageningen UR hele jaar 351.434 328.980
3 René Smit Vrije Universiteit hele jaar 288.900 276.700
4 Elly Teune-Kasbergen Fontys Hogescholen
t/m 31-8-2009 282.883 niet vermeld 152.324
5 Robert Veenstra Stenden Hogeschool hele jaar 280.877 262.934
6 Martin Kropff Wageningen UR hele jaar 275.893 257.948
7 Jo Ritzen Universiteit Maastricht hele jaar 270.536 263.418
8 Tijs Breukink Wageningen UR hele jaar 262.448 256.338
9 Yvonne van Rooy Universiteit Utrecht hele jaar 256.000 247.000
10 Bernard Fransen Roc Midden Nederland
tot mei 2009 251.227 208.696 166.059
Voor de uitgebreide lijst met wopt-meldingen, zie www.aob.nl

Een eervolle vermelding verdient bestuurder Cees Raaijmakers van Heliomare, die in 2009 een totale bezoldiging kende van 295.949 euro. Hij is buiten de top tien gehouden omdat Heliomare weliswaar ook speciaal onderwijs (cluster 3 en 4) omvat, maar daarnaast verantwoordelijk is voor gehandicaptenzorg, revalidatiezorg, arbeidsreïntegratie en sport.
Ten slotte: Meer dan honderd jaarverslagen hebben een lijst opgeleverd van zo’n tweehonderd bestuurders in alle sectoren van het onderwijs. Dat is uiteraard geen compleet overzicht en die pretentie heeft de lijst ook niet. Vertegenwoordigd zijn een aantal grotere besturen in het primair en voortgezet onderwijs, de meeste roc’s en hogescholen en alle universiteiten. We hebben een streep onder de lijst gezet op 18 oktober, de dag waarop dit artikel werd afgerond. De instellingen die we om een toelichting vroegen op de bestuurssalarissen in het jaarverslag, waren een uitzondering daargelaten allemaal bereid om schriftelijk en mondeling aanvullende informatie te verstrekken.

Het uitgebreide overzicht van beloningen en meer reacties: www.aob.nl