blad nr 17
30-10-2010
auteur T. van Haperen
Column

Intimidatie

Geschillen over het beleid van een school leiden tot intimidatiepraktijken. Directieleden gaan daarbij regelmatig over de schreef, aldus Actis, een onderzoeksbureau gespecialiseerd op het terrein van onderwijsbeleid, beheer en bestuur. Kranten nemen het bericht over en vanaf dan hoor ik om me heen: Zie je wel, goed dat dit boven tafel komt. Waarna de ene na de andere persoonlijke ontboezeming volgt. Zo ongeveer iedereen in het onderwijs lijkt geïntimideerd te zijn door een leidinggevende. Wat een drama!
Nou, dat valt reuze mee. Want wat is dat, intimideren? En doen we dat niet allemaal? Ik intimideer bijvoorbeeld mijn leerlingen, want anders gebeurt er verdomd weinig. En zelf ben ik natuurlijk ook geïntimideerd. Toen ik begon gaf de rector mij 29 lessen in een lokaal tegenover zijn kantoor. Tientallen keren per dag liep hij langs, elke keer keek hij even naar binnen. Bij een lastige klas, laat in de middag, stond hij soms ineens naast me, om de sfeer te proeven. Van zijn dochter, die in 4-havo zat, hoorde ik dan de volgende ochtend hoe ik het er vanaf bracht. Zeer intimiderend, ik lag daar wakker van, werd fysiek gesloopt door nachtelijke reflectiesessies. Toch ben ik de man tot op de dag van vandaag dankbaar, zonder zijn belangstelling, advies… en dreiging was ik nooit de leraar geworden die ik nu ben. Wat ik maar wil zeggen is: Word eens wakker, dwang en intimidatie horen bij het nemen van verantwoordelijkheid.
En ja, de grens naar machtsmisbruik is dan flinterdun. Maar waar ligt die dan precies? Waar heeft dat onderzoeksbureau het precies over? Voor het antwoord pluk ik het rapport van internet*. Lezing leert dat de krantenkop van het dagblad Trouw - ‘Schoolbestuur intimideert leerkrachten’ - in ieder geval misleidend is. Want het rapport gaat helemaal niet over leraren, die dag in dag uit voor de klas staan. Actis deed onderzoek naar gedoe in de bestuurlijke coterie. Je weet wel, de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad, het bestuur en de schooldirecties: de Bermudadriehoek van het Nederlands onderwijs, de plek waarin leraren verdwijnen om er nooit meer uit te komen. Het onderzoeksbureau bekeek voor het voortgezet onderwijs om precies te zijn twintig gevallen, verzamelde gegevens middels interviews en oh jee, negen keer was er sprake van intimidatie… op een populatie van 90 duizend leraren.
Inderdaad, het onderzoeksbureau Actis presenteert het zoveelste onderzoek in de categorie much ado about nothing. Want we weten allang hoe het op een school werkt. Een beetje intimideren mag, maar bij machtsmisbruik treiteren we terug, worden vervelend en dan zullen we eens zien wie wint, de macht of het getal. Elke schoolleider die dit conflictpatroon ontkent, verlaat binnen korte tijd gillend het pand. En die paar collega’s die zich geroepen voelen om ver weg van het klaslokaal, in de arena beleid en bestuur, machiavellistische spelletjes te spelen, doen dat niet uit nobele motieven, maar vanwege hun carrièrekansen. Met hun hoeft niemand medelijden te hebben, zij zijn de intimideerders van morgen.