• blad nr 16
  • 16-10-2010
  • auteur Y. van de Meent 
  • Onderwijs & Onderzoek

 

Onderwijs & Onderzoek

Jonge onderzoekers

Basisschoolleerlingen zijn mini-wetenschappertjes die bezig zijn met fundamentele vragen. Over het ontstaan van het heelal. Of de werking van de hersenen. De Radboud Universiteit in Nijmegen brengt schoolklassen in aanraking met Nobelprijswinnend onderzoek. “Wij willen de onderzoekende houding van kinderen stimuleren.”

Kunnen oudere kinderen onzinwoorden die voorbijflitsen op een digitaal schoolbord beter ontcijferen dan jonge kinderen? Donne, Daan en Noah van basisschool Het Talent in Lent verwachtten dat oudere kinderen er beter in zijn. Kinderen in groep 8 hebben immers meer taal en spelling gehad en kunnen daardoor waarschijnlijk net iets sneller lezen, veronderstelden ze. De drie leerlingen bedachten zelf een experiment om deze hypothese te toetsen.
Ze maakten een powerpoint met fantasiewoorden en selecteerden vijf leerlingen uit groep 6 en vijf uit groep 8 voor hun flitsexperiment. Groep 6 wist gemiddeld 4,3 onzinwoorden te ontcijferen, maar groep 8 haalde een gemiddelde van 9,7. Daan en Noah zijn tevreden: hun theorie blijkt te kloppen. Maar Donne vindt het een beetje te vroeg voor conclusies. Er zou verder geëxperimenteerd moeten worden met meer kinderen, dan is de uitslag wat zekerder.
Donne, Daan en Noah kregen bij het formuleren van hun onderzoeksvraag en het opzetten van hun experiment hulp van een echte wetenschapper en een lio-stagiaire die op de pabo de minor wetenschap & techniek volgt. De bovenbouw van basisschool Het Talent deed dit voorjaar namelijk mee aan een pilotproject van het wetenschapsknooppunt van de Radboud Universiteit. Het knooppunt is opgezet om kinderen en leerkrachten ervaring te laten opdoen met topwetenschap en onderzoekend leren. “Kinderen zijn van nature nieuwsgierig en stellen allerlei wetenschappelijke vragen. Waarom is de lucht blauw? Of: Hoe kan een insect op water lopen?”, vertelt projectleider Marieke Peeters. “Die nieuwsgierigheid moet je voeden, anders houden ze op met vragen stellen.” Het wetenschapsknooppunt wil voor alle kinderen een uitdagende leeromgeving creëren, maar hoopt natuurlijk ook meer jong talent te interesseren voor een wetenschappelijk onderzoek.
Het knooppunt brengt onderzoekers, pabostudenten en leerkrachten bij elkaar. Samen ontwikkelen ze een lessenserie rond een actueel wetenschappelijk thema, waarin leerlingen zelf een onderzoekje bedenken en uitvoeren. De leerlingen van Het Talent behandelden het thema ‘Hoe leert het brein taal, lezen en rekenen?’.

Nobelprijs
Karien Coppens doet promotieonderzoek naar woordenschatontwikkeling bij dove kinderen. Zij hielp de leerlingen van Het Talent bij het formuleren van hun onderzoeksvragen en het opzetten van een experiment. Ze is onder de indruk geraakt van de jonge onderzoekers. “Kinderen kunnen veel meer dan je zou denken. Het zijn echte mini-wetenschappertjes. Ze zijn al bezig met heel fundamentele vragen.” Ook hun onderzoeksvermogen was indrukwekkend. “Toen ze zelf vragen gingen stellen over de werking van het brein, dacht ik even: O jee, dat kunnen ze nooit uitzoeken met experimenten in de klas. Maar de vertaalslag naar onderzoeksvragen konden ze eigenlijk ook heel goed maken.”
Dit schooljaar start het wetenschapsknooppunt met drie nieuwe projecten. Een wetenschappelijke jury selecteerde darvoor het beste Nijmeegse onderzoek. Daardoor kunnen schoolklassen kennismaken met onderzoek dat dit jaar de Nobelprijs voor natuurkunde heeft gewonnen. Deelnemende scholen gaan experimenteren met grafeen, het dunste materiaal ter wereld, dat voor het eerst werd gemaakt door de Russisch-Nederlandse Nobelprijswinnaar Andrei Geim. De andere thema’s zijn: ‘Wat gebeurt er in de hersenen als je bang bent’ en ‘Denkbeelden over het ontstaan van het leven’.

Prikkelend
Basisschool Het Talent doet weer mee aan het project. “Wij vinden het heel belangrijk kinderen een onderzoekende houding bij te brengen. Kennis vergaren hebben ze heel hard nodig in deze maatschappij. Onderzoekend leren is bovendien een manier van leren die veel meer recht doet aan kinderen dan frontaal lesgeven”, stelt leerkracht Karin Sperber. De leerlingen van Het Talent hebben al hun voorkeur uitgesproken voor het thema ‘Denkbeelden over het ontstaan van het leven’. “Waar komen we vandaan, hoe is het heelal ontstaan? Dat zijn vragen die ze heel erg prikkelend vinden”, weet de leerkracht. “Maar het thema angst vinden ze ook heel leuk.”
Karien Coppens gaat weer verder met haar eigen onderzoek, maar zal zeker nog eens voor de klas gaan staan als ze de kans krijgt. “Ik heb veel van de kinderen geleerd. Als ze iets niet snappen zeggen ze het ook, terwijl volwassenen zich daar soms voor generen. Ze hebben me daarmee geleerd hoe ik moet uitleggen waar ik mee bezig ben. En als een kind snapt wat je doet, snapt iedereen het.”

{noot}
Het wetenschapsknooppunt van de Radboud Universiteit in Nijmegen is in augustus 2009 begonnen. Dit jaar starten ook elf andere universiteiten met een wetenschapsknooppunt. Het ministerie van Onderwijs stelt via het Orionprogramma jaarlijks 200.000 euro per knooppunt beschikbaar. Meer informatie: www.wkru.nl en www.orionprogramma.nl


{3 korte berichten}

Jongensachterstand

De afgelopen jaren verschenen er in de pers alarmerende berichten over de groeiende onderwijsachterstand van jongens. Die zou te wijten zijn aan de toegenomen taligheid van het onderwijs en het oprukkende zelfstandig leren. Uit onderzoek dat ITS (Radboud Universiteit, Nijmegen) deed in opdracht van het ministerie van Onderwijs blijkt echter dat de leerprestaties van jongens helemaal niet systematisch achterblijven bij die van meisjes. Meisjes zijn beter in taal en lezen, maar jongens rekenen beter. De sekseverschillen zijn bovendien erg klein. Wel loopt de sociaal-emotionele ontwikkeling van jongens achter bij die van meisjes en verloopt hun schoolloopbaan minder gunstig: ze blijven vaker zitten, ze stromen vaker af en verlaten de school vaker zonder diploma. Daardoor zijn meisjes oververtegenwoordigd in de hogere schooltypes. Dat is echter te danken aan de emancipatieslag die meisjes hebben gemaakt en niet aan het verslechteren van de prestaties van jongens.
{noot}
De onderwijsachterstand van jongens, Geert Driessen en Annemarie van Lange, ITS, Nijmegen. Zie: ITS-nieuwsoverzicht op www.its-nijmegen.nl

Competentietoetsen

Met de invoering van competentiegericht leren in het mbo zijn er ook nieuwe praktijkgerichte toetsvormen geïntroduceerd. Vaak worden die toetsen door docenten zelf gemaakt. Uit onderzoek van het Expertisecentrum Nederlands van de Nijmeegse Radboud Universiteit blijkt dat de zelfontwikkelde taaltoetsen die in het mbo worden gebruikt, niet erg betrouwbaar zijn. Dat komt onder andere doordat docenten met één toets meerdere doelen willen bereiken. Bijvoorbeeld een oordeel geven over het niveau van de leerprestaties èn vaststellen waar een leerling nog achterstand heeft. De onderzoekers vinden dat er in het mbo centrale examens moeten komen, gebaseerd op gestandaardiseerde normen. Daaraan wordt voor Nederlands en rekenen al gewerkt.
{noot}
Meten van leerprestaties in het (v)mbo: assessment for learning en assessment of learning, dr. Uriël Schuurs en prof. Ludo Verhoeven. Zie PROO nieuws NWO op www.onderwijsonderzoek.nl

Spelvaardigheid

Er mankeert weinig aan de werkwoordspelling van kinderen in groep 8, maar in het voortgezet onderwijs gaat het fout. VO-scholen besteden te weinig aandacht aan het onderhouden van de spellingkennis en -vaardigheden die leerlingen in het basisonderwijs al hebben opgedaan. Dat betoogt taalkundige Jannemieke van de Gein in het septembernummer van Onze Taal. Ze baseert zich op onderzoek van het Cito naar het niveau van het taalonderwijs in groep 8 (periodieke peilingen) en eigen onderzoek van eindexamenteksten. In het onderzochte schrijfwerk van de achtstegroepers is nog geen drie procent van de werkwoorden fout gespeld. In 77 procent van de teksten komt zelfs geen enkele fout gespelde werkwoordsvorm voor, terwijl maar 40 procent van het onderzochte eindexamenwerk van havisten en vwo’ers geen spellingfout in de werkwoorden bevat.

{noot}
Komd een kind van de basisschool, Jannemieke van de Gein, Onze Taal 9, 2010.

Dit bericht delen:

© 2021 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.