In afwachting van het salarisplafond

Met smart wordt gewacht op het wettelijke salarissplafond voor bestuurders in de semipublieke sector, waaronder het onderwijs. Bestaande contractafspraken worden ongemoeid gelaten, maar buitensporige beloningen kunnen ingrijpen rechtvaardigen.

Hoe zal de Balkenende-norm straks gaan heten? De wet die een grens moet stellen aan topsalarissen in de semipublieke sector, waaronder het onderwijs, ligt bij de Raad van State. Dat maximum ligt op 130 procent van het feitelijke bruto ministerssalaris, plus onkosten en pensioenpremie. Volgens de berekening van het concept-wetsvoorstel alles bij elkaar zo’n 226 duizend euro. Maar de premier die aan de top van de publieke en semipublieke loonladder komt te staan, heet in elk geval geen Balkenende.
Een andere norm is die van de Wet op de openbaarmaking van publiek gefinancierde topinkomens (Wopt). Die volgt weer een andere berekening en telt een aantal fictieve bedragen op tot het gemiddelde ministerssalaris. Boven die grens – in 2009 was dat 188.000 euro – moeten bestuurders hun beloning openbaar maken.
In de nieuwste jaarverslagen van enkele onderwijsinstellingen is een aantal van die Wopt-vermeldingen te vinden. Bij het roc Eindhoven komt de eerder dit jaar vertrokken bestuursvoorzitter Kees Tetteroo in 2009 uit op een Wopt-beloning van 188.951 euro. De werkgeverslasten liggen overigens rond de twee ton. Hogeschool Utrecht kent twee Wopt-overschrijders: bestuurslid Huib de Jong met 206.781 en voorzitter Geri Bonhof met 234.472 euro. De bedragen zijn inclusief prestatiebonussen over het jaar ervoor, maar achter die variabele beloning is inmiddels een punt gezet. Het bestuur heeft volgens het jaarverslag aangegeven dat prestatiebeloning ‘afbreuk doet aan de gewenste transparantie en geen toegevoegde waarde heeft voor het optreden van het bestuur’, aldus het HU-jaarverslag 2009.

Bezoldiging
Bij Fontys Hogescholen bevat het Wopt-staatje negen vermeldingen, waaronder drie van (ex-)bestuurders. Naast bestuursvoorzitter Marcel Wintels (222.536 euro) betreft het twee voormalige collegeleden. Hoogste notering is voor René van Elderen, die op 31 maart 2009 zijn bestuursfunctie neerlegde maar nog de rest van het jaar in dienst bleef als adviseur. Hij staat in de boeken voor een bedrag van 352.791 euro, waaronder een ‘uitkering in verband met beëindiging dienstverband’ van ruim 154 duizend euro. Elly Teune-Kasbergen was na 31 mei 2009 bestuurslid af, maar bleef nog drie maanden aan als adviseur. Met een ‘uitkering in verband met beëindiging dienstverband’ van 152 duizend euro komt haar Wopt-totaal vorig jaar uit op 282.883 euro.
Voorzitter Ad Huijser van de raad van toezicht laat via een woordvoerder weten geen toelichting te willen geven op het beloningsbeleid. Hij beperkt zich tot de opmerking dat de hogeschool zich aan de hbo-branchecode houdt. Het Fontysbestuur wil verder ook geen toelichting geven.
Rob van den Bogaard, sinds maart voorzitter van de centrale medezeggenschapsraad, wil wel aan de telefoon komen. En ja, hij heeft de bezoldigingen in het jaarverslag zien staan. “Ik weet niet welke afspraken er zijn gemaakt. Dat hoef ik eigenlijk ook niet te weten. We hebben sinds twee jaar een nieuwe voorzitter (Wintels, red.), die volgens mij het lek boven heeft gekregen wat de problemen bij Fontys betreft. Hij heeft nieuwe bestuursleden om zich heen verzameld en de oude zijn vertrokken. Daar betaal je nu eenmaal een prijs voor.” Alle Fontysbestuurders hebben vorig jaar afgezien van de prestatiebonus, meldt het jaarverslag.
De cmr wordt vooraf niet op de hoogte gesteld van de afgesproken bestuursbezoldigingen. Het zijn afspraken die de toezichthouders maken met het bestuur. “We hebben er ooit wel eens naar gevraagd, maar het werd tot een privézaak verklaard. We kunnen het als medezeggenschapsraad verder alleen voor kennisgeving aannemen. Je kunt er verder toch niets aan doen, hooguit mekkeren. Maar in vergelijking met wat sommige types bij andere maatschappelijke instellingen verdienen, ben ik op zich niet ontevreden. Ik verbaas me dan eerder over de salarissen van de lagen eronder. Waarom moet een directeur een ton verdienen, zo moeilijk is dat toch niet?”

Principe
“Ik weet dat beloningsissues ook in het onderwijs spelen, met name rondom prestatiecontracten en hoe je dat vertaalt in variabele beloningen”, vertelt Paul Witteveen, advocaat en partner bij Van Doorne, specialist in arbeidsrecht in de semipublieke sector. Hij was lid van de commissie-Glasz, die ruim tien jaar geleden adviseerde over toezicht op hbo-besturen en betrokken was bij de evaluatie ervan in 2004. Naar aanleiding van die evaluatie heeft de Hbo-raad de branchecode voor hogescholen laten opstellen. “In de discussie neemt variabele beloning toch een wat bijzondere positie in. Het raakt de fundamentele vraag: Wat is eigenlijk nog de rechtvaardiging ervoor, zeker bij ondernemingen met een meer maatschappelijke functie?”
Sommige hogescholen, zoals de Hogeschool Rotterdam, beginnen er principieel niet aan. Andere, zoals de Hogeschool Utrecht, komen er weer van terug. “Het is moeilijk om te zeggen of het een generieke trend is vanwege het principe, of dat toezichthouders vinden dat het hier en daar de spuigaten wat is uitgelopen. Maar met name die variabele beloningen liggen het meest onder vuur”, aldus Witteveen.
Ophef ontstaat ook bij salarissen die extreem boven de Balkenende-norm uitstijgen. En secundaire arbeidsvoorwaarden zoals riante pensioenaanvullingen. “Soms zie je op het gebied van pensioenen ook extraatjes waarvan je je afvraagt: Is dat nu wel zo nodig bij hooggeplaatste bestuurders?”

Openbreken
Met een wettelijk beloningsplafond beoogt het kabinet ook aan die extraatjes een eind te maken. De nog in te voeren normering geldt voor nieuwe contracten. Bestaande afspraken worden gerespecteerd, zo is de stelregel. Dat was bijvoorbeeld ook het geval bij de herbenoeming van Aalt Dijkhuizen als bestuursvoorzitter van de Wageningen Universiteit. Toch ziet Witteveen wel degelijk ruime voor toezichthouders om een contract met een bestuurder open te breken.
“Het is verdraaid lastig om eenzijdig wijzigingen door te voeren. Maar let wel, het is niet helemaal onmogelijk.” Hij verwijst naar een zaak waarbij ABN Amro weigerde een eerder overeengekomen vertrekregeling uit te betalen. De kwestie kwam bij de rechter. “De rechter zei: Gezien de situatie waar ABN Amro in verkeert, is het begrijpelijk dat ze het contract hebben opengebroken. Er is dus een juridische mogelijkheid om eenzijdig op een contract in te breken, al ligt de lat hoog. Maar je staat ook niet helemaal met lege handen.” Die zaak is nu in hoger beroep, aldus Witteveen.
Op verzoek van de toezichthouders bij woningcorporaties schreef hij een stuk over de juridische mogelijkheden. “Ik denk dat toezichthouders moeite hebben om zo’n precair onderwerp bij een bestuurder aan de orde te stellen. Maar ik heb wel de indruk dat er wat verandert en dat toezichthouders zich bewuster worden van het feit dat beloningen hier en daar moeten worden aangepakt, ook bij bestaande contracten.”

Buitensporig
Cruciale vraag is: Wanneer is de beloning dan extreem genoeg? Een overschrijding van het aankomende beloningsplafond op zichzelf is volgens Witteveen juridisch onvoldoende grond om een bestaand contract open te breken. “Ik zie het niet snel gebeuren dat een rechter zegt: U zit er 25.000 euro boven, dat is inderdaad exorbitant. Het moet echt gaan om buitensporige zaken. Dan denk ik bijvoorbeeld aan een exorbitante variabele beloning die niet gestoeld is op vooraf overeengekomen targets.”
Inmiddels is het wettelijke beloningsplafond zo lang onderweg dat een nieuwe Tweede Kamer zich er over zal moeten buigen. Vraag is wat de opgeschudde parlementaire verhoudingen betekenen voor het politieke draagvlak. Aan het maatschappelijk draagvlak zal het niet liggen.
Alleen die naam. ‘gebeld door aob-onderwijsblad over salarissen bestuurders van fontys. mag dat allemaal wel? die balkenende-norm moet snel cohen-norm worden’, twitterde cmr-voorzitter Van den Bogaard na het interview vanachter zijn computer, een dag vóór de verkiezingen.