Op zoek naar de passie van praktijkschoolleerlingen

Veel van de leerlingen op de Gooise Praktijkschool hadden een negatief zelfbeeld omdat ze op de basisschool altijd de slechtste waren. De school bereikte een cultuuromslag met het deels uit de VS overgenomen idee van de Big Picture. Iedere leerling heeft een persoonlijk leerplan gebaseerd op capaciteiten en interesses en werkt aan zijn passieproject. “Ik merk dat leerlingen nu trots zijn op zichzelf, trots op wat ze doen en trots zijn op hun school.”

Steli (15) was verslaafd aan Red Bull en dronk tien, elf blikjes energiedrank per dag. “Vaak ook ’s avonds en dan lag ik wakker tot vijf, zes uur ’s ochtends”, vertelt hij aan tachtig medeleerlingen en docenten in de aula van de Gooise Praktijkschool in Hilversum. Een paar kinderen grinniken even als ze het onderwerp horen, maar al snel luisteren ze aandachtig en stellen ze vragen. Hoe moe was je, wil een jongen weten. “Soms lag ik met mijn hoofd op mijn arm half te slapen”, antwoordt Steli. “Maar ik ben er helemaal mee gestopt en nu drink ik alleen nog melk en koffie”, zegt hij trots. Met een klaterend applaus belonen zijn medeleerlingen hem voor zijn verhaal. Na afloop vertelt Steli dat hij voor het eerst voor zoveel mensen praatte. “Ik schaamde me in het begin wel een beetje.”
Hij houdt zijn verhaal tijdens de Pick Me Up, de wekelijkse bijeenkomst waarbij een leerling vertelt over wat hem in zijn vrije tijd of op school bezighoudt. De Pick Me Up is onderdeel van het onderwijsconcept Big Picture, dat de praktijkschool deels overnam uit de Verenigde Staten. De basis is dat elke leerling werkt vanuit een persoonlijk leerplan, dat wordt opgesteld aan de hand van passies, interesses, capaciteiten en behoeften. Passieprojecten spelen hierbij een belangrijke rol. “Aan hun passie koppelen we opdrachten. Een leerling die timmerman wil worden, moet weten hoe je meet en wat voor hout je gebruikt”, vertelt docent Casper Weismuller. De leerplannen gaan uit van de mogelijkheden van de leerlingen en zijn geen onderdeel van een vastomlijnd lesprogramma. “Leren klokkijken vinden ze volkomen irrelevant tot ze tijdens een leuke stage ontdekken dat het heel vervelend is als je te laat komt”, merkt hij.

Heftig
Leerlingen op de Gooise Praktijkschool hebben veel negatieve ervaringen. “Op de basisschool liepen ze vaak tegen zaken aan waar ze niet goed in waren. Door vanuit de belevingswereld van de kinderen te starten, sluiten we met de Big Picture aan bij waar ze wèl goed in zijn”, zegt teamleider onderbouw Thea Hilhorst. De wensen proberen ze vaak wel wat kleiner te maken. “Piloot van een grote Boeing worden zal niet lukken, maar een baan op Schiphol kan wel. Dierenarts zit er niet in, maar in een asiel kun je veel voor dieren betekenen.”
Larissa (15) laat zich niet weerhouden grote dromen te hebben. Ze wil zangeres worden en daar heeft ze haar passieproject van gemaakt. “Zingen doe ik al van kleins af aan. Ik heb inmiddels wat liedjes opgenomen in een studio. Op YouTube staat bijvoorbeeld een door mij gezongen nummer van de Amerikaanse zangeres Etta James.” Op school is ze met muziek bezig in het schoolbandje waar ze in zit. “Ik schrijf teksten over mijn leven. Mijn verleden is nogal heftig en die teksten geven me veel steun. Ook ben ik bezig op school mijn uitspraak van het Engels te verbeteren, mevrouw Bosman (haar mentor) helpt me daarbij.”
Larissa vindt het leuk dat je de tijd krijgt met je passie aan de slag te gaan. “Normaal ben je vooral bezig met Nederlands en wiskunde en hier werk je echt in de praktijk.” Hoe legt ze vrienden uit op wat voor school ze zit? “Ik vertel dat we hier meer met onze handen werken. Sommigen denken dat je dom bent als je hier op school zit, maar ik schaam me niet.” Ze is van plan naar het conservatorium te gaan. “Hierna moet ik dan in ieder geval eerst vmbo doen. Als ik dat niet haal, wil ik een opleiding tot schoonheidsspecialiste volgen.”

Succeservaringen
Voor de invoering van de Big Picture volgde elke leerling hetzelfde programma aan de hand van een lessenserie voor praktijkonderwijs. “We waren zoekende naar een motiverender manier van onderwijs om recht te doen aan de verschillende interesses, mogelijkheden en ideeën van leerlingen”, verklaart Hilhorst. Een aantal medewerkers reisde naar de VS om te kijken hoe scholen daar het concept in de praktijk brengen. Het idee van leren in de echte wereld, tijdens stages bijvoorbeeld, sprak hen tijdens het bezoek erg aan. Evenals het werken in eigen tempo, met een persoonlijk leerplan, vanuit passies, coachinggesprekken en binding met mentoren.
De leerlingen komen nu met meer plezier naar school en de maatschappelijke stages in klas 1 en 2 spelen daarbij een belangrijke rol. Hilhorst vraagt zich soms af: wat moet dat worden op hun stageplaats. “Maar we hebben twee jongens die hielpen bij een speeltuin en dat gaat zo goed dat ze er nu elke woensdagmiddag in hun vrije tijd komen.” Stages zijn succeservaringen voor hun leerlingen. “Ze merken dat ze heel veel kunnen bijdragen”, ziet Weismuller.
Derdeklasser Max (16) vindt het handig dat er veel stages zijn. “Zo kun je ontdekken wat je wilt gaan doen.” Hij ontdekte zijn passie voor techniek tijdens een stage in een garage. “Ik hielp mee banden verwisselen, sleutelen onder de motorkap en met vegen. Terwijl ik daarmee bezig was bedacht ik dat ik verder wilde met auto’s. Ik wil later monteur worden. De techniek van motoren zit zo mooi in elkaar, dat vind ik interessant.”
Daarom besloot hij voor zijn passieproject een crossmotor te kopen om aan te sleutelen. In de hoek van een lokaal staat een lichtblauw gespoten motor. Trots duwt Max hem naar voren. “Er moest veel aan gebeuren”, vertelt hij. “De startmotor werkte niet goed en nu komt er nog olie omhoog uit de motor.” Een sterke geur vult het lokaal als Max het betreffende onderdeel uit een kistje tevoorschijn haalt. Nog even en dan rijdt zijn motor weer. “Als de motor klaar is, wil ik naar mijn oma in Drenthe. Zij heeft een terrein waarop ik kan crossen”, blikt hij verlangend vooruit.

Negatief beeld
Max gaat volgend schooljaar de opleiding autotechniek volgen. Sinds een paar jaar biedt de school vanaf het vierde jaar opleidingen op mbo-niveau 1 aan. “De tendens is dat leerlingen op hun zestiende naar het roc willen. Daar blijken ze toch snel te blijven steken”, zegt Hilhorst. Om tegemoet te komen aan de wens om door te leren, heeft de school de opleidingen Arbeidsmarkt Gekwalificeerd Assistent, Doen in het Groen, houtbewerking, een horecaopleiding en vanaf komend schooljaar autotechniek. Een jaar later volgen een detailhandel- en een zorgopleiding. Hilhorst: “Zo houden we de leerlingen binnenboord en kunnen we hen beter begeleiden.”
Vier jaar is de Praktijkschool nu bezig met de Big Picture. In het verleden hadden de leerlingen een negatief beeld van zichzelf en van de school, volgens de docenten. Soms zeiden ze dat ze op een ‘mongolenschool’ zaten en sommigen vertelden op een vmbo in plaats van een praktijkschool te zitten. Weismuller denkt dat de negativiteit vooral voortkwam uit reacties van mensen om hen heen. “Vriendjes op het schoolplein zeggen dat soort zaken.” Sinds de Big Picture voelen zijn leerlingen zich meer uitgedaagd omdat ze doen waar ze goed in zijn. “Ik merk dat ze nu trots zijn op zichzelf, trots op wat ze doen en trots zijn op hun school.”
Sharon (14) en Lisanne (15) hebben het naar hun zin op de Gooise Praktijkschool. Sharon vindt het prettig dat ze af en toe rond kan lopen. “Ik ben niet zo goed in lang stilzitten en je bent hier meer met je eigen dingen bezig.” De meiden houden van dansen en het leek hun leuk om als passieproject dansles te geven op basisscholen. “We zijn vervolgens zelf twee scholen gaan bellen en het lukte meteen om een afspraak te maken”, vertelt Lisanne. Drie weken oefenden ze in de gymzaal de pasjes die ze de kinderen wilden leren. “Ze reageerden heel positief. Als je zelf enthousiast bent, gaan de kinderen vanzelf meedoen”, ontdekte Lisanne. Sharon met een trotse lach: “Laatst kwamen we op straat kinderen tegen en die zeiden: ‘Kijk, we kunnen de pasjes nog’ en begonnen te dansen.”
Sharon wil later graag haar eigen dansschool. Lisanne zou graag in de kraamzorg werken. “Misschien word ik geen hersenchirurg, maar als ik wil wel kraamverzorgster. Mijn leraren zeggen dat het moeilijk wordt, maar ik wil het graag en ik heb het in me”, zegt ze zelfverzekerd.

{KADER}

De leerling is de maat

De leerlingen van de Gooise Praktijkschool zijn tussen de 12 en de 18 jaar en hebben een IQ tussen 55 en 80. Het motto van de school is ‘De leerling is de maat als leren niet vanzelf gaat’. “Onze leerlingen werken graag met hun handen. Ze leren beter door te doen dan uit boeken”, verduidelijkt teamleider onderbouw Thea Hilhorst. Een voorwaarde voor toelating is een leerachterstand van ten minste drie jaar. De vijf jaar praktijkonderwijs is voor de meeste leerlingen eindonderwijs en leidt meestal naar werk. Soms doen leerlingen een vervolgopleiding op mbo-niveau 1. Landelijk telt de sector 27.000 leerlingen.