blad nr 11
12-6-2010
auteur T. van Haperen
Column

T-splitsing

Daar zitten we dan: de stembussen zijn opgeruimd, de nieuwe Onderwijsminister loopt zich warm, maar naar de gevolgen van de regime change kunnen we slechts gissen. Want onderwijs mocht dan oh zo belangrijk zijn in al die partijprogramma’s en ja, de politiek toonde investeringsbereidheid, maar ging ook het inhoudelijk debat uit de weg. Zorgelijk, want de eerste de beste conjuncturele tegenwind blaast al dat beloofde geld weg. Bezuinigen heet dan weer hervormen, bestuurders voeren die uit en leggen de rekening bij de leraar.
Hoe ik dat weet? Omdat het de vorige keer precies zo ging. Ga mee, terug in de tijd, naar de jaren tachtig van de vorige eeuw. De overheidsfinanciën zijn onbeheersbaar, de minister van Financiën bezuinigt op volle kracht en het tekort groeit, gekker kan niet. Dus moet het harder en onderwijs levert als grootste post op de rijksbegroting een bijdrage. De gevolgen zijn bekend. De beloning daalt dramatisch, verzelfstandiging maakt de schoolorganisatie groot en onbegrijpelijk, leraren vluchten in organisatietaken, goedkoop gerommel met vernieuwing zorgt voor desintegratie van pedagogisch didactische opvattingen, hoe de leraar werkt, wat die vindt, is steeds vaker persoonsgebonden en intuïtief, want lesgeven… ach, wat doet het er toe!? Gevolg: de status van het beroep keldert, net als de belangstelling. Ineens kan iedereen leraar worden.
Deze bezuinigingsorkaan ging gelukkig liggen, maar de resten ervan zijn nooit opgeruimd. Zadelt de kredietcrisis, na eindeloos doorverkopen van verknipte hypotheken, de banken op met toxic loans, de onderwijscrisis laat scholen met toxic teachers zitten. Het vorige kabinet is de eerste dat dit erkent en ook iets doet. Oud-minister Ronald Plasterk maakt bezwaar tegen de organisatiewaanzin, roept de schaalvergroting een halt toe en stimuleert de ontwikkeling van leraren. Staatssecretaris Marja van Bijsterveldt eist van lerarenopleidingen kwaliteit, dwingt scholen tot aandacht voor lesgeven en vraagt om verbetering in schoolse basiskennis en vaardigheid. Hoe voor de hand liggend ook; dit was een revolutie. Helaas maakten de bewindslieden daarbij één foutje; de bestaande structuren en machtsverhoudingen lieten ze met rust, daardoor gaat de verkrotting van het onderwijsgebouw door, alleen wat langzamer.
En dus is de nieuwe minister ongelooflijk belangrijk, want die staat op een T-splitsing. Welke afslag wordt het? Het budget vaststellen, de uitvoering uitbesteden aan zelfstandige besturen en de leraar betaalt? Of vanuit Den Haag verandering regisseren? Dat laatste zou van wijsheid getuigen. Hoe dat dan moet? Ruim de organisatieperikelen op met centrale aansturing, verklaar een aantal managementtaken overbodig, zet de vrijkomende capaciteit voor de klas, einde lerarentekort. Neem vervolgens de praktijkkennis van de professionele leraar serieus, bied ruimte voor eruditie en ambachtelijke ontwikkeling, beloon dat en geef toxic teachers de keuze: verbeteren of wegwezen.
De Engelse dichter en schilder William Blake schreef het ruim tweehonderd jaar geleden al: ‘If the doors of perception were cleansed every thing would appear to man as it is, infinite.’ Daarom, nieuwe kabinet: trap die onderwijsdeuren van perceptie uit hun sponningen. Breek de boel open. Vernieuw… nu!