Ons was groei beloofd, maar nu krimpen w’

In nieuwbouwwijken in Heerhugowaard, Heiloo en Harenkarspel zouden 8500 nieuwe woningen gebouwd worden. Maar sinds 2008 gebeurt er nagenoeg niets. In het Amersfoortse Vathorst loopt de bouw ernstige vertraging op. En Leesten-Oost, in Zutphen, komt maar niet van de grond. Crisis op de vinexlocatie. Schoolbesturen worstelen met tegenvallende leerlingaantallen. “Ons was groei beloofd, maar nu krimpen we.”

Bouwend Nederland en het Economisch Instituut voor de bouw zijn het erover eens: de bouwsector wordt nog steeds erg geraakt door de economische crisis. In de bouwputten zit weinig beweging en allerlei projecten worden op de lange baan geschoven. Vooral de nieuwbouw van woningen en kantoren stagneert, aldus Bouwend Nederland. In de bouwsector is de komende twee jaar een afname van de werkgelegenheid van 8,5 procent voorspeld. Dat is meer dan de landelijke afname van 6 procent.
Vervelend voor de mensen in de bouw, blij dat ik in het onderwijs werk, zou je zeggen. “Maar het werkt allemaal op elkaar in”, weet Han Slegt, directeur van de Zutphense basisschool Lea Dasberg.
Slegt waren gouden bergen beloofd. Zijn school was de enige van de Stichting Archipel - met scholen in de gemeenten Zutphen, Brummen en Voorst - die fors groeide. Elf jaar geleden begon de school op een noodlocatie aan de rand van de gloednieuwe vinexwijk Leesten. Al snel barstte ze uit haar voegen. Er kwam een hoofdvestiging, een brede school, midden in de wijk bij. En er stond bouw gepland voor nog een brede school in Leesten-Oost. “In 2005 is begonnen aan de bouw van die locatie. Maar toen bleken er problemen te zijn met het bestemmingsplan. Buurtbewoners tekenden bezwaar aan. Met als gevolg dat de bouw werd stilgelegd. Sterker: wat er al was gebouwd, werd weer afgebroken”, memoreert Henk Mulder, algemeen directeur van Stichting Archipel.
Nu is het nog maar de vraag of die derde locatie er ooit wel komt. Mulder: “De gemeente overweegt nu de derde locatie wel te bouwen, maar de eerste – die nog steeds gevestigd is in noodlokalen – te sluiten.”

Vergrijzing
Wat is er in Zutphen aan de hand? “In oost zouden 800 woningen gebouwd worden. Daarmee zou de school tot 750 à 800 leerlingen groeien”, zegt Mulder. “In 2008 hadden we 656 leerlingen, in 2009 638, en dit jaar 626. Dat is een terugloop van gemiddeld vijftien leerlingen per jaar. Terwijl er een groei van zo’n vijftien leerlingen per jaar had moeten zijn”, verduidelijkt Slegt. Daarnaast kwamen er in de gloriedagen van Leesten veel jonge gezinnen op de wijk af. Die mensen wonen er nog steeds, maar hun kinderen worden ouder. “Eerst hadden we heel veel leerlingen in de onderbouw, die leerlingen gaan nu zo’n beetje van school af. Was de leerlingopbouw eerst piramidevormig, nu is hij verticaal”, zegt Slegt. “Een deel van Leesten vergrijst zelfs alweer”, verzucht Mulder.
De Archipel is een stichting in een krimpregio. Mulder: “Juist een grote school met groei kan het leerlingaantal van het bestuur op peil houden. Maar op bestuursniveau daalt het aantal leerlingen dit jaar met 150 of meer. En dat wordt niet alleen veroorzaakt door de problemen in de bouw. De problemen cumuleren. Met als gevolg dat er binnen de organisatie gesaneerd moet worden.”
Per leerling krijgen de scholen van het rijk 4500 euro. Met 150 leerlingen minder scheelt dat dus 675 duizend. Daar komt bij dat het rijk schrapt in het budget dat de scholen krijgen voor bestuur en management. Hierdoor loopt het bestuur nog eens een ton mis. “Vanaf het najaar van 2009 ligt er een sociaal plan waarbij op basis van vrijwilligheid 21 fte vertrekt. Veel mensen hebben gebruikgemaakt van een regeling die het mogelijk maakt vanaf zestig jaar met fpu te gaan. Daarmee hebben we gedwongen ontslagen kunnen voorkomen”, vertelt Mulder.

Hoop
“Voor ons betekent de stagnatie in de bouw dat wij geen nieuw personeel meer aannemen”, zegt Slegt. “We nemen juist afscheid van personeel. We verrichten nu hetzelfde werk met minder mensen. Dat is niet makkelijk. Gelukkig hebben we een team dat de schouders eronder wil zetten. Maar het is een kunst de moed er in te houden. Plannen die we al gemaakt hadden, proberen we door te zetten. Maar we zijn terughoudend geworden in het oppakken van nieuwe dingen. We moeten kritisch zijn over wat er voor ons nog te behappen is. Wat de zorgbreedte betreft lopen wij tegen onze grenzen aan. Een project voor excellente leerlingen heeft wel doorgang gevonden. Maar we hadden beoogd ook plusklassen in het leven te roepen. Dat wordt nu wel lastig.”
Bovendien barst de school vreemd genoeg bijna uit haar voegen. Ze heeft te weinig leerlingen voor drie locaties, maar eigenlijk te veel voor twee. Met als gevolg dat dit jaar een kleutergroep gehuisvest is in een speellokaal.
Slegt hoopt stiekem dat de leerlingaantallen toch weer zullen aantrekken zodra de brede school in oost is gebouwd, zodat de gemeente dan alsnog besluit de eerste locatie – die in de noodlokalen – te behouden.

Spiksplinternieuw
De Stichting Flore in Noord-Holland kampt met soortgelijke problemen. In de gemeenten Heerhugowaard, Heiloo en Harenkarspel zouden in 2017 8500 nieuwe woningen gebouwd moeten zijn. De eerste opleverdata zijn stilletjes verstreken. Vanaf eind 20008 ligt de bouw zo goed als plat. In plaats van groei, is er sprake van krimp. Dit schooljaar waren er 140 leerlingen minder dan waarop was gerekend, komend schooljaar zullen dat er nog eens 50 zijn en het jaar daarop maar liefst 200. Vandaar dat het aantal fte volgend schooljaar met 42,5 wordt teruggebracht. In een sociaal plan is afgesproken dat de personeelsomvang in de komende drie schooljaren met 65 fte zal dalen.
In Amersfoort is onderwijzend personeel van Stichting Meerkring zonder vast contract de deur gewezen en worden gedwongen ontslagen volgend jaar niet uitgesloten. Dat ligt niet alleen aan de crisis in de bouw, vertelt algemeen directeur Willem Kuijpers. Maar de stagnatie van de bouw in de wijk Vathorst doet de stichting zeker geen goed. “Over de periode 2007-2010 zijn er voor de twee scholen van de Meerkring in Vathorst 400 leerlingen minder dan voorzien. Dat maakt plannen moeilijk.”
De Meerkring heeft in Amersfoort zestien scholen waarvan er twee in Vathorst staan. Een school – de Gondelier - bestaat al zeven jaar en telt ruim 500 leerlingen. De andere – Atlantis – bestaat anderhalf jaar en telt nog maar 100 leerlingen. “In Amersfoort haalt een school de stichtingsnorm wanneer ze binnen vijf jaar 302 leerlingen heeft”, legt Kuijpers uit. “Elk jaar stelt de gemeente de prognoses voor leerlingaantallen bij. Dat komt enerzijds door vertraging in de bouw, maar anderzijds ook omdat er een ander type woningen wordt gebouwd dan gepland. Het is nog maar de vraag of Atlantis de stichtingsnorm haalt.” Wanneer dat niet het geval is, zal de school niet zomaar haar deuren sluiten. Temeer omdat de gemeente recentelijk heeft besloten Atlantis – nu semipermanent behuisd – onder te brengen in een spiksplinternieuwe, nog te bouwen brede school die in 2012 af moet zijn. De tegenvallende leerlingaantallen kunnen wel gevolgen hebben voor andere scholen van het bestuur. “Je kunt brinnummers bij elkaar gaan gooien of een andere kleine school van de stichting sluiten; ouders moeten dan weer de hele stad doorfietsen.”
Tegenvallende leerlingaantallen betekenen namelijk niet alleen misère voor de scholen in de vinexwijken, maar voor alle scholen van het bestuur. Zo worden er op daltonschool de Gondelier - de school in Vathorst waarmee het wél goed gaat - volgend schooljaar tien leerkrachten zonder vast contract vervangen door andere leerkrachten van de Meerkring. Ouder Nina Windemuller vindt dat een slecht plan: “Wij hebben als ouders specifiek gekozen voor een daltonschool. Nu worden leerkrachten die in het bezit zijn van een daltondiploma vervangen door leerkrachten zonder dat diploma. Ik ga ervan uit dat de nieuwe leraren straks ook geschoold worden in daltononderwijs, maar die onrust is niet goed voor een school.”
Ook algemeen directeur Kuijpers vindt het spijtig dat problemen op schoolniveau doorwerken naar alle scholen van de stichting. School en stichting zouden van hem wel wat meer van elkaar losgetrokken mogen worden, in de financiering. “Voorheen was de groeiregeling (waarmee groeischolen extra geld krijgen van het ministerie, red.) op schoolniveau geregeld. Tegenwoordig gebeurt dat op stichtingsniveau. Het kan nu voorkomen dat een stichting als geheel haar leerlingaantal niet ziet toenemen, maar dat een van haar scholen wel met honderd leerlingen groeit. Die school krijgt dan geen extra geld. Ik vind dat het ministerie dat weer moet veranderen.”
Algemeen directeur Mulder van Archipel deelt die mening. “Niet dat het in ons geval iets zou uitmaken. De leerlingaantallen van bijna alle scholen dalen bij ons. Maar we hebben nu intern moeten afspreken dat mocht er ergens groei zijn, wij een interne groeiregeling treffen. Deze zal uit ons eigen budget moeten komen.”