- blad nr 15
- 3-10-2009
- auteur G. van der Mee
- Redactioneel
De nieuwe elite
Abderrahim, roepnaam Abbi, klein van stuk, type Rotterdams lefgozertje, kijkt verwachtingsvol om zich heen. Het is zijn eerste dag op het Erasmiaans Gymnasium. Met 20 procent niet-westerse leerlingen is dat het zwartste gymnasium van Nederland. Abbi is een van de hoofdpersonen in de NPS-documentaire De nieuwe elite. Daarin worden zes allochtone jongeren een jaar lang gevolgd op het Erasmiaans. Bij de eerste beelden vraag je je direct af of Abbi het wel gaat redden tussen al die jongens en meisjes die allang tot de elite behoren. Hij kampt met een taalachterstand. Zijn ouders, die heel trots op hem zijn, zeggen op tafeltjesavond dat ze thuis alleen maar Nederlands spreken, maar de docenten trekken dat in twijfel. De mentor benadrukt daarom steeds weer dat hij veel moet lezen. Wat was zijn laatste boek en beviel het? Voor hem en andere kinderen met een taalachterstand zijn er speciale taalprojecten.
Paul Scharff, sinds enkele maanden rector van het Erasmiaans, bevestigt dat taalachterstand een van de belangrijkste oorzaken is van mislukking. “Achterstand wreekt zich in de derde of vierde klas omdat dan het abstractieniveau steeds hoger wordt.”
Scharff was directeur van het Libanon College in Rotterdam. Een school met leerlingen van veel verschillende nationaliteiten waar veel aandacht is voor elkaars cultuur. “Bij maatschappijleer in de tweede klas gaat het over burgerschap. Daardoor leren ze elkaar een heel klein beetje beter kennen.” Hij is optimistisch over de toekomst. Allochtone jongeren zullen integreren in alle vormen van onderwijs. “Veel van die kinderen zijn toch in eerste instantie Rotterdammers. Daarnaast is er de groep die ervoor kiest om een hoofddoekje te dragen, die groep wordt nog vooral als allochtoon gezien.”
Scharff neemt ook deel aan de discussie die op 7 oktober in zijn aula wordt gehouden over de vraag hoever je als school moet gaan in de begeleiding van leerlingen die het niet op eigen kracht redden. “Als de school deze leerlingen accepteert, vind ik dat je ook iets aan die achterstand moet doen. Natuurlijk is het zo dat een school al heel veel op haar bordje krijgt. Het begeleiden van deze kinderen kost veel inspanning en geld, hoever je daarin moet gaan, is iets wat je met je team moet bepalen.”
Goed gebekt
De zes leerlingen van Turkse, Marokkaanse en Afghaanse afkomst die in de documentaire gevolgd worden, blonken op de basisschool allemaal uit. De kordate Afaf had nooit van het gymnasium gehoord toen ze nog op de basisschool zat. Nu zit ze al in de vijfde en is ze een goed gebekte gymnasiast die overal een mening over heeft. Sara draagt bewust een hoofddoek, waardoor ze duidelijk een uitzonderingspositie heeft. Ze zoekt steun bij een andere hoofddoekdraagster Asma, die in een hogere klas zit. Als Sara voor de schoolkrant oud-leerling Ebra Umar interviewt volgt er een interessant gesprek. Umar, een bekende publicist van Turkse komaf, zegt dat ze hoofddoekjes als een achteruitgang beschouwt. In haar jeugd in Turkije droeg alleen de werkster een hoofddoek. “En de nieuwe elite, kan die een hoofddoek dragen”, vraagt Sara hoopvol. “Nee”, antwoordt Umar resoluut.
Het idee om de De nieuwe elite te maken kreeg regisseur Mirjam Bartelsman door Hans Verhagen, directeur van het 4e Gymnasium in Amsterdam. “Ik sprak hem een paar jaar geleden toen dat gymnasium nog maar net was opgezet. Hij was van plan veel allochtone leerlingen aan te trekken waarmee hij ‘de nieuwe elite’ wilde vormen.” Bartelsman besloot ten slotte toch haar documentaire op het Erasmiaans te maken, omdat daar al veel langer niet-westerse leerlingen op zitten. Het grootste probleem bij het volgen van de leerlingen was dat ze op die leeftijd geen uitzondering willen zijn op school. “Vooral allochtonen willen er bijhoren, ze willen niet opvallen, niet anders zijn. Ze werden er ook gepest omdat ze zo in de belangstelling stonden, andere leerlingen waren denk ik jaloers.”
Samen met cameravrouw Meral Uslu, volgt ze Afaf op haar schoolreisje naar Napels en zoeken ze Sara thuis op temidden van haar familie. Van de groep was er maar één leerling, Yasemin, die geen aansluiting vond op school en uiteindelijk afhaakte. Yasemin was altijd door haar vader gesteund, maar in de zomervakantie overleed hij. Vanaf dat moment ging het helemaal mis. Ondanks alle inspanningen van de school redt ze het niet. Haar moeder spreekt alleen Turks en vertrekt uiteindelijk met haar gezin naar Turkije. Bartelsman heeft Yasemin nog steeds niet kunnen achterhalen. “Het blijft toch treurig, zo’n meisje dat zoveel plannen voor de toekomst had.” Met Abbi, zo luidt het oordeel van zijn begeleiders aan het eind van het jaar, gaat het goed, hij gaat het wel halen.
{kader}
De NPS-documentaire De nieuwe elite, regie: Mirjam Bartelsman, camera: Meral Uslu. Uitzending: donderdag 8 oktober om 22.45 op Nederland 2.
Heb je belangstelling voor de discussie ‘Hoever gaat de taak van de leraar’? Dan kun je je per mail aanmelden bij Mirjam Bartelsman: mirjamba@tiscali.nl;
Datum: woensdag 7 oktober;
Plaats: aula van het Erasmiaans Gymnasium te Rotterdam;
Tijd: Na vertoning van De nieuwe elite die om 19.30 begint.