Cambridge English geeft cachet

Het Cambridge English verovert Nederland. Via het gymnasium druppelt het door naar atheneum, havo en vmbo. Een diploma van de Britse topuniversiteit kan helpen voor een droombaan of een studieplek in het buitenland, is de gedachte. Maar het voortgezet onderwijs begint er vooral aan uit wervingsoverwegingen.

Eersteklassers van het Dominicus College in Nijmegen gaan elk jaar op excursie naar York. De excursie is een uitvloeisel van het Cambridge English dat deze school biedt. Aanvankelijk alleen voor gymnasiasten, later ook voor atheneum- en havo-leerlingen. Een reisorganisatie zou zeggen een ‘driedaagse’ reis, maar Lex Plantaz die het Cambridge English op zijn school heeft geïntroduceerd, relativeert. “De bootreis van en naar Rotterdam neemt twee dagen in beslag, dus in York hebben ze maar een dag om hun opdrachten uit te voeren. Op de boot is Engels ook wel de voertaal, maar de meerwaarde is vooral de kennismaking met de Britse cultuur.”
De leerlingen verzorgen tegen kerst een christmas dinner voor de ouders, waarbij zij presentaties houden. Alweer een cultureel gevolg van het Cambridge English, waar ouders en leerlingen enthousiast over zijn. En bij de diploma-uitreiking, met de traditionele Britse hoofddeksels, de graduation hats, ziet Plantaz trotse leerlingen. Met ouders die zo mogelijk nog trotser zijn.
“Je leert in een snel tempo op hoog niveau Engels”, staat op de website van het Dominicus. Een ander argument: veel buitenlandse universiteiten stellen de diploma’s uit Cambridge als toelatingseis. Ook kunnen de diploma’s je vrijstellen van de toelatingstoets. En natuurlijk geeft het Nederlandse hoger onderwijs steeds vaker delen van de opleiding in het Engels.
Allemaal waar, of beter gezegd bijna waar, want voor een studie aan een Amerikaanse universiteit heb je veelal een andere toets nodig: de test of english as a foreign language, die claimt in 110 landen de standaard te zijn.
De werkelijke reden om vier jaar geleden op het Dominicus College met het Cambridge English te beginnen staat niet op de website. Plantaz: “Als je als gymnasium op een scholengemeenschap de beste leerlingen wilt trekken, ben je er niet meer met je gewone aanbod. De klassieke talen zijn niet onderscheidend genoeg, je moet iets extra’s bieden.”
Niettemin is hij erg enthousiast over de methode waarmee zijn leerlingen Engels leren, waarbij de lesstof ruim inzicht biedt in internationale situaties. “Het is kosmopolitisch Engels, waarin de hele wereld voorbijkomt, niet alleen Engeland. En het is heel praktisch Engels. Hoe bestel je een hamburger in Tokio bijvoorbeeld. Voordeel is dat de leerlingen en passant ook wat meer inzicht krijgen in andere culturen.”

Native speaker
Plantaz merkte aanvankelijk dat het Cambridge English een positieve werking had op de aanmelding van nieuwe leerlingen, maar dat effect is inmiddels verminderd. “We hebben nogal wat volgers gekregen hier in de omgeving die tegenwoordig ook Cambridge English bieden of een andere vorm van versterkt Engels.”
Die pech heeft scholengemeenschap Dingstede in Meppel (nog) niet. Leraar Engels Suzanne Brinkman: “Wij zijn hier in de omgeving de enige.” De website van Dingstede prijst Cambridge aan als belangrijk in verband met vervolgopleiding, maar ook omdat internationale bedrijven de certificaten erkennen. “Coca-cola, Hewlett-Packard, Adidas en Vodafone.”
Ook in Meppel bestond de behoefte de school wat meer cachet te geven. Van tweetaligheid is volgens Brinkman afgezien wegens de ingrijpende consequenties: alle docenten die tweetalig les gaan geven moeten om- en bijgeschoold worden, dus ook als Engels niet hun vak is. “Bovendien weet je dan zeker dat de leerlingen een groot deel van hun lessen krijgen van iemand die niet native speaker is, wat voor hun Engels weer niet zo goed is.”
Tijdens de Engelse lessen van Brinkman, gegeven aan de hand van een Engelse methode geldt: doeltaal is voertaal. “Zeker in de beginfase is dat voor de leerlingen moeilijk. Ze weten dat ik Nederlands versta, dus proberen ze het altijd. Daarom ben ik blij met de Australische uitwisselingsstudent die we dit jaar op school hebben. Als de leerlingen haar iets vragen, weten ze dat het in het Engels moet, omdat zij geen Nederlands verstaat.”
Op het Montessori Lyceum Herman Jordan in Zeist mochten goede leerlingen van de heterogene brugklassen zich tot vorig schooljaar inschrijven voor Cambridge English. Zij konden, tegen betaling, extra lessen volgen na schooltijd en deden de toets voor hun first certificate aan het eind van het tweede leerjaar. De combinatie met gewone Engelse les bleek niet ideaal, dus wilde men de extra activiteit schrappen. “Ouders en MR vonden het jammer dat we met Cambridge wilden stoppen, zodat we nu besloten hebben alle leerlingen van vwo-4 binnen het reguliere programma te opleiden voor het advanced certificate”, vertelt docent Engels Leonie Damsma. Zij weet dat veel van haar vwo’ers hopen op toelating op het Engelstalige University College in het naburige Utrecht. “Lezen en luisteren is na gewoon vwo-Engels geen enkel probleem, maar spreek- en schrijfvaardigheid worden met Cambridge English beter ontwikkeld.”

Gerenommeerd
De examens Engels voor anderstaligen van Cambridge University bestaan al meer dan anderhalve eeuw. In Nederland groeit de deelname aan de examens de laatste jaren spectaculair. “In vier jaar tijd is de deelname van Nederlandse kandidaten verdubbeld. Van vijfduizend in 2005, naar 10 duizend nu”, zegt Jan van Uum van de British Council in Amsterdam. Dit cultureel instituut van het Verenigd Koninkrijk organiseert in Nederland de examens, ook alweer sinds 1945.
Wereldwijd doen jaarlijks bijna een miljoen mensen een van de Cambridge-examens in meer dan honderd landen. Van Uum weet niet precies hoeveel scholen achter de huidige Nederlandse kandidaten schuilgaan, het aantal kandidaten per school verschilt van één tot zestig, en ook bedrijven, instellingen en individuen zitten in het totaal. “De meeste scholieren komen van vwo-scholen, maar ook havo, vmbo en mbo beginnen te komen. Het beroepsonderwijs begint belangstelling te tonen voor business english, wat het vmbo een enorme boost zou kunnen geven. Een school is Deventer is ermee begonnen.”
Als reden voor de groeiende belangstelling vermoedt Van Uum: “Het is een pre op je cv om een taalcertificaat van een zo gerenommeerd instituut te hebben. Bovendien worden de Cambridge-examens wereldwijd erkend, niet alleen door universiteiten, ook door bedrijven en overheidsinstanties.”
Spreken, luisteren, schrijven, lezen en use of English zijn de vaste onderdelen van Cambridge-examens, waarvan Nederlandse scholen meest voor een advanced certificate gaan. Voor toelating tot buitenlandse universiteiten is weer een volgende toets beschikbaar.
De Council neemt de examens af in zeven centra verspreid over het land, drie keer per jaar. Het instituut stelt strenge eisen aan de eigen examinatoren, maar bemoeit zich niet met de manier waarop kandidaten en scholen zich voorbereiden. “We stellen geen toelatingscriteria. Enkele scholen stellen native speakers aan, leuk, maar het is geen voorwaarde.’
Ook bij de interne organisatie biedt de Council scholen alle vrijheid.
Een aantal scholen selecteren de leerlingen die Cambridge English gaan doen, sommige stellen het verplicht, andere houden het facultatief. Gebruikelijk is wel dat scholen het examengeld van rond de tweehonderd euro in rekening brengen. De extra lessen, Cambridge vergt gemiddeld een lesuur per week meer dan een Nederlandse methode, financieren de meeste scholen uit eigen budget.

Spreekangst
De Nederlandstalige Van Uum is scholen graag behulpzaam als zij erover denken hun leerlingen aan de examens te laten deelnemen. Hij kan hen wijzen op de diverse Engelstalige methoden, overigens niet alleen van Cambridge zelf, maar ook van bijvoorbeeld Oxford. Deze methoden bieden een goede voorbereiding op de examens. Daarnaast organiseert de Council seminars en biedt vele (digitale) hulpmiddelen voor leerling én leraar. Bijvoorbeeld zones op Second Life, waarin je leerlingen uit Cyprus, Israël en Hongkong kunt tegenkomen, Ipod-downloads, fora ter uitwisseling en vele extra’s.
Het voetbalproject is zo’n extra, compleet met website en te downloaden films over de Britse eredivisie voetbal, waarin veel spelers optreden die Engels als tweede taal hebben. Het project is bedoeld om leerlingen over hun spreekangst heen te helpen, zij horen de ‘buitenlandse’ voetballers ook wel eens een foutje maken.
De meeste global products van de Britisch Council zijn gratis of tegen kostprijs te verkrijgen. Extra hulp van pedagogische instituten of andere deskundigen is niet nodig.
“Ja, Engeland beschouwt zijn taal als een belangrijk exportproduct”, verzucht Karin Bügel van het Cito. “Als Nederland dat ook zou doen, zouden meer buitenlanders Nederlands leren.”
Zij constateert overigens dat alle aandacht voor buitenlandse taalmethoden en –examens er niet toe leidt dat Nederlandse studenten meer in het buitenland gaan studeren. De Nuffic, de Nederlandse organisatie voor internationale samenwerking in het hoger onderwijs, maakte in juni bekend dat Nederlandse studenten aanmerkelijk minder dan bijvoorbeeld Duitse en Zweedse jongeren (een deel van) hun studie in het buitenland volgen. Een toenemend aantal buitenlandse jongeren komt wel naar Nederland om te studeren: 50 duizend vorig jaar. Zij volgen hier Engelstalige colleges.