- blad nr 16
- 24-9-2008
- auteur R. Sikkes
- Redactioneel
Plasterk vooral populair buiten onderwijs, kunst en wetenschap
“Je kunt wel vrolijk met je hoed wapperen, maar je moet ook wat doen.” Normaal behandelt televisiepresentator Albert Verlinde in RTL Boulevard de relaties en misstappen van sterretjes. In de talkshow Knevel & Van den Brink nam hij deze zomer minister Plasterk stevig op de korrel over zijn homobeleid. Leuk hoor, zei Verlinde over die koninginnetocht door de Amsterdamse grachten tijdens de Gay Canal Parade. Maar waar was Plasterk nu eigenlijk in het fundamentele debat over de ‘weigerambtenaren’, die geen zin hadden om homohuwelijken te voltrekken? Het lijkt dan wel alsof de minister de homo-emancipatie een warm hart toedraagt, maar dat valt volgens Verlinde in de praktijk nogal tegen. “Had toen je mond maar opengetrokken.” Om vervolgens nog een keertje uit te halen: “Hij heeft een hele goede pr, dat heeft de PvdA hard nodig. Maar ik ben toch meer van geen woorden maar daden.”
Plasterk heeft twee gezichten. Buiten het ministerie van Onderwijs loopt iedereen met hem weg. Maar als het gaat om onderwijs, kunst, emancipatie en wetenschap – zijn takenpakket - groeit de kritiek.
De universiteiten vinden dat hij het hoger onderwijs verwaarloost. Volgens de kunstwereld trekt hij te weinig geld uit voor belangrijke instellingen. In het onderwijsbeleid loopt de minister, menen veel betrokkenen, ook niet over van de ambities. Zelfs in Schooljournaal, het blad van CNV Onderwijs, schreef het dagelijks bestuur dat de minister ‘niet overloopt van geestdrift’ voor het onderwijs.
Graag op tv
Heim Meijerink, voormalig inspecteur-generaal van het onderwijs en tijdelijk voorzitter van de Expertgroep leerlijnen, hekelde na het uitbrengen van zijn aanbevelingen het gebrek aan regie vanuit de Hoftoren. Hij mist een stevig programma voor taal en rekenen dat loopt van basisschool tot hoger onderwijs. “Bij dit probleem kan het geen kwaad een wat grotere overheidsrol te hebben.” Ook studentenorganisaties ervaren leegte en gebrek aan samenhang. In juni overhandigden zij een resolutie aan de minister waarin gepleit wordt voor één minister van Onderwijs die het hele stelsel bestiert, in plaats van de onderwijssectoren te verdelen over een minister en twee staatssecretarissen.
Intussen gaat de minister blijmoedig door het leven. Hij is een mediabeest en duikt overal op. Hij komt gráág op de televisie en zorgt er ook voor dat zijn foto vaak in de krant staat. Fotogenieke momenten als de opening van het kunstfestival Oerol, de première van de film TBS, Vlaggetjesdag in Scheveningen - Plasterk is er altijd bij. Diepgravende interviews zijn er veel minder en die gaan zelden over onderwijs, eerder over zijn overstap van het laboratorium naar de politiek. Plasterk heeft natuurlijk ook een ijzersterk imago met zijn hoed, die afzonderlijk al voldoende is om hem te herkennen.
Plasterk heeft wel zijn voorkeuren. Hij komt graag als gast bij Pauw & Witteman, schuift met grote regelmaat aan bij Matthijs van Nieuwkerk in De Wereld Draait Door, wordt geïnterviewd door Buitenhof, mag samen met Bas Heijne drie uur lang televisiemomenten uitkiezen bij Zomergasten. De toon is soms licht kritisch, maar blijft altijd vriendelijk. “Een van de weinige intellecturen in het kabinet”, luidde bijvoorbeeld de introductie van Van Nieuwkerk. Ook de minister zelf is altijd vriendelijk en begripvol, nuanceert en legt uit. En hij laat steeds merken dat hij van alle markten thuis is.
Plasterk loopt stage bij het tv-programma EénVandaag en maakt een reportage, niet over onderwijs maar over de Rotterdamse wijk Tuindorp. Wordt hem door Matthijs van Nieuwkerk gevraagd naar zijn moeilijkste moment in het kabinet, dan noemt hij niet iets uit het onderwijs, maar het ontslagrecht. Verbazing bij de presentator. Ja, ik maak deel uit van de sociaal-economische zeshoek, benadrukt Plasterk meteen om duidelijk te maken dat hij over de grote problemen meepraat.
En bij Zomergasten kiest hij een fragment uit Operation Homecoming, een film over veteranen die in eigen land niet begrepen worden. Hij zag de film eerder, net voor het kabinetsbesluit over een langer verblijf van het Nederlandse leger in Afghanistan. Was onder de indruk en deelde kopieën uit aan alle collega-ministers. Niet om de politieke beslissing te beïnvloeden, maar omdat de menselijke kant van een uitzending vaak wordt vergeten. “Links noch rechts wil de verhalen van veteranen echt horen. Rechts beschouwt hun verhalen als anti-oorlogspropaganda en links heeft niet zoveel op met soldaten, die zijn van rechts. Ze zijn van niemand. Die veteranen verdienen heel veel respect en we moeten luisteren naar wat ze is overkomen”, zegt de linkse minister. Plasterk wordt op die wijze méér dan de vakminister op Onderwijs, een alleskunner, met over alles een mening.
Tweede plaats
Het levert hem grote populariteit op. Toen EénVandaag dit voorjaar onder 23.000 mensen peilde wie de populairste ministers waren, stond Plasterk op twee, direct achter Balkenende, ruim boven Wouter Bos. Ook op het lijstje van ministers in wie het publiek het meeste vertrouwen heeft scoort hij hoog: een tweede plaats na Justitieminister Ernst Hirsch Ballin. Op zeven duikt de tweede PvdA-minister op: Bert Koenders en Wouter Bos komt pas op de negende plaats. Wanneer gekeken wordt naar politiek stemgedrag wordt het nog interessanter. Bij de SP, die zoveel stemmen van de PvdA afsnoepte, is Plasterk nummer één.
De publiekslieveling doet het ook goed bij de politieke incrowd. Elsevier peilde twee weken geleden onder 25 politieke experts hoe goed of slecht ministers het deden. Wouter Bos was een daler, Plasterk zat bij de stijgers. Een beetje pesterig noemde het blad hem een ‘krenten-uit-de-pap-minister’, met een voorkeur voor leuke culturele onderwerpen. Taaie onderwerpen laat hij over aan zijn staatssecretarissen. ‘Hij komt er mee weg’, constateert Elsevier, ‘zijn populariteit stijgt.’
Een miljard
Toch was er één taai dossier waar Plasterk wel zijn tanden in zette: het lerarentekort. Hoe bracht hij het er daar vanaf? In het regeerakkoord kreeg hij een beperkt bedrag mee om het probleem op te lossen: nog geen 500 miljoen. Hij zette de commissie-Rinnooy Kan aan het werk om het probleem in kaart te brengen. Het rapport was helder: het salaris- en het opleidingsniveau moeten fors omhoog. Daarvoor is op korte termijn ruim een miljard euro nodig. Met veel kunst en vliegwerk kreeg Plasterk dat bedrag bij elkaar. Vooral door een groot deel van de maatregelen alvast in de begroting van zijn opvolgers te regelen. Hij sloeg bij het kabinet niet met zijn vuist op tafel voor meer geld om eerder en sneller iets te kunnen doen aan het lerarentekort. Ondertussen toeterden ministerie en minister voortdurend dat er een miljard was gevonden. Het bleek een effectieve mediatruc. Feitelijk duurt het echter tot 2020 voordat deze hoofdprijs wordt uitgekeerd.
Het werden dan ook zware onderhandelingen tussen ministerie, bonden en werkgevers, die anders dan de tv-interviewers wel wisten hoeveel pegels er echt waren. Met plussen en minnen. De min was de invoeringstermijn en het bedrag. Een plus de omslag in het beleid, zodat de schoolbestuurders iets van hun autonomie en macht hebben moeten inleveren. Er is vastgelegd hoeveel meer mensen in hogere schalen moeten komen, er is een lerarenbeurs waar docenten buiten de school om gebruik van kunnen maken. Een echte trendbreuk.
De onderhandelaars onderschreven het akkoord en er werd alvast een zaal geboekt voor het feestje waar het definitieve Convenant Leerkracht zou worden getekend. Alleen kwam niet iedereen: werkgevers uit het mbo en hbo bleven thuis. De minister liet het zich welgevallen dat de voorzitters van Mbo-raad en Hbo-raad op hun afspraken terugkwamen, in plaats van zijn gezag in te zetten.
Lijsttrekker
Wat zegt dat over de kracht van Plasterks beleid? Is het een ragfijne strategie? Of komt het na het kunstje van het convenant neer op desinteresse voor de laatste punten en komma’s, omdat alleskunner Plasterk al weer met andere zaken bezig is? Zelf zegt hij steeds dat hij wel acht jaar nodig heeft op Onderwijs om echte veranderingen door te voeren. Maar ja, dat moet je als minister ook wel. Wanneer je zegt dat ná Onderwijs een andere post veel leuker is en dat dit een tussenstapje in de carrière was, kun je beter vandaag dan morgen stoppen.
De politieke realiteit is dat hij in Den Haag meer en meer getipt wordt als de volgende lijsttrekker van de PvdA. Hij heeft een uitstekend profiel. Als publiek persoon: welbespraakt, prettige stem, luistert, de hoed als herkenbaar beeldmerk. Inhoudelijk: hij schreef mee aan het vorige verkiezingsprogramma. Qua positie: een steunpilaar van Bos. Populair bij de kiezers en helemaal bij de SP-stemmers, de voornaamste concurrent op links van de PvdA.
De onderwijsonderwerpen uit het regeerakkoord zijn uitgevoerd en het lijkt er niet op dat Plasterk nog met hemelbestormende plannen zal komen. Het onderwijs krijgt vermoedelijk nu ruim twee jaar rust. Plasterk heeft zo ruim de tijd om aan zijn verdere politieke carrière te werken. ‘In alles wat hij doet wil hij het hoogste haalbare halen’, schreef Vrij Nederland op basis van gesprekken met oud-collega’s uit de wetenschap. Het hoogst haalbare. Wat is dat in de politiek? Lijsttrekker? Premier misschien?