Hoe meer contacturen, hoe zwaarder de tas

Informeren naar het toekomstig salaris begint gewoner te worden onder sollicitanten in het voortgezet onderwijs, zeker in de tekortvakken en in de regio’s waar het lerarentekort het ernstigst is. Werkdruk is hoogstens een ondergeschikt vraagje.

Het is een omissie in de opleidingen, vindt AOb-hoofdbestuurder Marten Kircz: “De meeste jonge sollicitanten weten niet waar ze naar moeten vragen. Ik verwijt de opleidingen dat ze niet meer aan sollicitatietraining doen. Behalve als leraar moet iemand ook als toekomstig werknemer worden opgeleid.” Hij vindt het logisch dat pas afgestudeerden niet vanzelf weten wat hun te wachten staat als ze aan een eerste baan beginnen. “Ze beginnen meestal met een klein baantje, zeg vijftien uur Engels, dan denken ze alleen aan die lessen, terwijl het een wereld van verschil kan zijn in het aantal contacturen, de uren waarin je te maken hebt met de leerlingen.”
Hij geeft als voorbeeld de leraar Engels die ook mentor wordt. “Op school A geef je dertien lessen Engels van vijftig minuten en twee mentorlessen van vijftig minuten, terwijl je op school B zestien lessen Engels van 45 minuten hebt en twee mentorlessen van 45 minuten en ook nog eens een ingeroosterd invaluur waarin je bijvoorbeeld een zieke collega moet vervangen.”
Omgerekend in minuten maakt het al een verschil, want 15x50=750 minuten en 19x45=855 minuten contacttijd. Maar op school B zou Kircz om andere redenen nooit willen werken. “Als je te horen krijgt dat er een 45-minutenrooster is, zou ik vriendelijk bedanken voor de koffie en opstappen. Bij zo’n rooster krijg je er gewoon twee klassen met zestig kinderen bij, met het bijbehorende nakijkwerk en een nog zwaardere tas. Intussen moet je het curriculum ook nog af zien te krijgen, in al je groepen, in kortere tijd. En iedere nieuwe les betekent weer een startmoment, waarvoor je je moet opladen. Het bestaat niet dat je dat voortdurend met genoeg energie, inventiviteit, intelligentie en enthousiasme doet. Dan ben je geen leraar meer, maar een productiemedewerker.’

Ruime keus
Nu stelt de cao nog een maximum van 750 klokuren per jaar, in de nieuwe cao wordt het maximum waarschijnlijk 728 klokuren. Dan zou volgens Kircz’ berekeningen de lesweek van een fulltimer kunnen worden verminderd van 25 naar 23 lesuren van vijftig minuten per week. Hij vreest dat dit lang niet overal gaat gebeuren, want bij de werkgevers proeft hij weerzin tegen de maatregel. Daardoor is het zeer twijfelachtig dat schoolbesturen voor deze uitwerking kiezen. “De grondwettelijke vrijheid van onderwijs is een vrijheid voor besturen om te doen wat ze willen. Op papier hebben medezeggenschapsraden de macht iets te veranderen, maar ze worden murw gebeukt met de ingewikkeldste berekeningen. En ze zijn zeker niet staat aan te tonen dat het benodigde geld er is, dus stemmen ze maar weer in met zo’n systeem waarin elke minuut benut wordt over de rug van de leraar.”
In de twee regio’s waar de krapte op de arbeidsmarkt zich volgens het ministerie het sterkst doet voelen, Amsterdam en Almere, hebben sollicitanten die op het aantal contacturen willen letten, een ruime keus. Een volledige baan op het Echnaton in Almere bestaat uit 21 lesuren van zestig minuten, op Het Baken is het 27 lesuren van 45 minuten en op De Meergronden 31,5 lesuren van veertig minuten, waarbij er veel blokken van tachtig minuten worden gegeven. In Amsterdam is op Fons Vitae een volledige baan gevuld met 21 lesuren van zestig minuten, op het Hervormd Lyceum Zuid met 27 lesuren van 45 minuten en de acht vmbo’s die onder het Roc van Amsterdam vallen, doen het allemaal met 25 lesuren van vijftig minuten. Ook Het Amsterdams Lyceum, waar Kircz zelf werkt, houdt het bij een volledige baan op 25 lesuren van vijftig minuten en zo hoort het, vindt hij. “Op andere scholen krijgen leraren altijd te horen dat zij minder lessen niet kunnen betalen, maar het bewijs is er dat het wel kan.”

Speklagen
Rector Roel Schoonveld beaamt dat hij voldoende budget ontvangt om bijvoorbeeld mentoruren als contactuur te laten tellen zonder de leraren op te zadelen met meer lessen. “En overwerk tijdens werkweken of excursies betalen we uit, gewoon wit en uit de normale bekostiging. Het past allemaal in onze filosofie dat liefdewerk oud papier niet goed is.”
De salariskosten maken Het Amsterdams Lyceum niet armlastig. Integendeel, de school waar de ministers Cramer en Hirsch Ballin samen in de schoolkrantredactie zaten, heeft ‘versterkt’ Engels, Spaans en Italiaans, wat wil zeggen dat de leerlingen deze talen intensiever krijgen dan gebruikelijk. Bovendien hebben alle leraren een laptop van de zaak, staat er elke dag vers fruit in de lerarenkamer en alle lokalen hebben een beamer en vele een smartboard. “We zijn een financieel gezonde school, mede doordat we al jaren stabiel zijn in leerlingenaantal. We moeten loten onder de aanmeldingen voor de eerste klas, want ons gebouw is met ruim negenhonderd leerlingen echt vol. Ruimtegebrek is ons grootste probleem. Als straks het maximum van 750 naar 728 klokuren gaat, gaan we gewoon naar 24 of 23 uur voor een volledige betrekking, want dan krijgen we daarvoor ook de middelen. Alle andere scholen trouwens ook. En leraren die 25 lesuren geven, hebben we nu al bijna niet door spreiding van allerlei taken die lesvrijstelling opleveren.”
Kircz verklaart het verschil in beschikbare middelen uit “de dikke speklagen van het middenmanagement zoals je die bij grote besturen treft”. Ook Schoonveld zoekt het daarin: “Wij zijn een eenpitter, dus hebben we geen krankzinnig duur bureau nodig.” Dat heeft verder tot gevolg dat de school weinig verloop kent: “Niemand wil hier weg, want de sfeer is uitstekend. Er is weinig bureaucratie, iedereen kan hier zo binnenlopen en we werken zeer transparant. Bij zo’n groot bestuur gaan mensen zich vaak een nummer voelen.”

Beloning
Schoonveld had voor het begin van het jaar alle vacatures bezet zonder extra aanprijzing van het ruime taakbeleid of de goede sfeer. “Hoe zou ik dat duidelijk moeten maken? Iedere school kan toch in een advertentie zetten dat de sfeer goed is?”
Toch is Kircz ervan overtuigd dat uiteindelijk, als het lerarentekort echt nijpend wordt, de scholen die leraren volproppen met lessen aan het kortste eind zullen trekken. “Dan winnen de fatsoenlijke scholen.”
Op het Hervormd Lyceum Zuid in Amsterdam telt een volledige baan weliswaar 27 lesuren van 45 minuten, maar volgens rector Ron Camphuijsen komt het bij veel vakken neer op voornamelijk blokuren van negentig minuten. Niet bij alle, want zegt hij: “Dat hangt van de sectie af. Sommigen vinden negentig minuten wel erg lang, maar ik deel de opvatting dat je beter zo weinig mogelijk startmomenten kunt hebben.” Het komt wel voor dat sollicitanten informeren naar hun inzet in het rooster, maar hij heeft nog nooit meegemaakt dat dit doorslaggevend was. “Dat is toch de beloning.”
Dat is ook de ervaring van Chrétien van der Horst, directeur operations van Het Baken in Almere, waar 27 lesuren van 45 minuten een volledige betrekking vormen. “Een eigen lokaal is voor sommigen nog belangrijker dan het aantal lesuren.”
Als leraren ontslag nemen om op een andere school te gaan werken, is ook meestal het salaris de reden. “Ik heb nooit gehoord dat iemand op een andere school wilde gaan werken, omdat daar de werkdruk minder zou zijn.” Wel stapten eind vorig schooljaar enkele leraren over naar een andere school waar ze volgens zeggen betaald zouden krijgen in salarisschaal LD.
Vanaf volgend jaar kunnen sollicitanten in de Randstad en vanaf 2014 in het hele land een bepaalde inschaling afdwingen. Dan treden de afspraken van het Actieplan Leerkracht van minister Plasterk in werking, waarin de opleiding weer bepalend wordt voor de beloning. Een eerstegrader die lesgeeft in de bovenbouw van havo/vwo (al is het maar één lesuur) moet dan in de LD-schaal komen, die nu nog vaak is voorbehouden aan leraren met managementtaken.

Met medewerking van Lenie Janssen, Hilly Versluis en Rob Voorwinden.

{kadertje}

Opletten bij solliciteren

Ga met een vragenlijstje het sollicitatiegesprek in en informeer naar:
1. Het aantal contacturen: een school kan beginners ‘korting’ daarop geven en bijvoorbeeld vrijstellen van buitenschoolse activiteiten.
2. De inschaling en de carrièremogelijkheden.
3. De begeleiding: laat dit een vakcollega zijn die als vertrouwenspersoon kan optreden. Dit kan dus nooit dezelfde persoon zijn als de beoordelaar.