Bemiddelingsbureaus zien brood in de leraar

Het toenemend lerarentekort én het wachtgeldrisico maken dat naast de gewone vacaturebank steeds meer commerciële bureautjes op de arbeidsmarkt. Voorlopig vooral voor de tijdelijke banen en voor de tekortvakken in het voortgezet onderwijs.

Even leek het alsof het nog maar een kwestie van tijd was voordat de leraar met leaseauto en hoge inschaling een gewoon verschijnsel zou worden. Evenals de bonus voor het aanleveren van een nieuwe docent bij een commercieel bureau.
Eind april onthulde recruiter Fons Zoon van uitzendbureau De Onderwijs BV, tot nu toe een van de kleine spelers op de onderwijsarbeidsmarkt, in de Volkskrant dat een leraar economie en een leraar Nederlands in een leaseauto van school naar school rijden. ‘We lopen er niet mee te koop’, zei hij op de voorpagina, daarmee een gebrekkige inschatting van de leesdichtheid van het ochtendblad etalerend. Het is immers juist de Volkskrant die sinds jaar en dag het meest uitgebreide vacatureoverzicht voor zoekend onderwijspersoneel levert. Tegenwoordig kunnen hoger opgeleiden van onder de 45 jaar zich zelfs gratis abonneren op de papieren versie van het wekelijks overzicht van ‘topbanen’ voor hoger opgeleiden. En net als bij elke vacaturebank kun je je via een mailservice op de hoogte laten houden.
Na de mededelingen over de leaseauto’s hebben ze het geweten bij De Onderwijs BV, dat onderdeel uitmaakt van het Vediorconcern, zegt directeur Rob Leenders. Hij betreurt de onthulling van zijn recruiter niet: “Door alle publiciteit zijn we flink in de belangstelling gekomen. Het geheel heeft ons enkele tientallen reacties opgeleverd.” Dat zijn niet allemaal leraren die eindelijk ook wel eens een wagentje van de zaak willen, benadrukt hij. En het zijn ook niet allemaal zijinstromers die pas met een auto als lokkertje, aan lesgeven willen denken. Leenders wil het beeld nuanceren, waarin de uitzend-, detacherings- en wervingsbureaus worden neergezet als de wegkopers van goede, zittende leraren. Om te beginnen nuanceert hij één leaseauto weg: “Het gaat maar om één auto en omdat scholen reiskosten vergoeden, kan dat bedrag in uitzonderlijke gevallen opwegen tegen de kosten van een leaseauto.”
Recruiter Zoon had in de Volkskrant niet gezegd om welk type auto het gaat, hij zei alleen dat het geen Audi A8 is. “Het zal wel een Ford Ka zijn”, meesmuilt directeur Jos Deelen van Devocare, een concurrent van De Onderwijs BV, “waarmee je je met goed fatsoen niet in de straat kunt vertonen.” Maar volgens Leenders gaat het om een Polo, eveneens een wat men noemt compact model.

Lokkertjes
Deelen gelooft niet in lokkertjes als auto’s en bonussen. Hij ziet meer in het bieden van een hoger salaris, wat volgens hem regelmatig gebeurt. “En ook het bieden van faciliteiten, zoals een eigen lokaal voor een natuurkundeleraar of voor een docent Nederlands die een vrij uitgebreide bibliotheek heeft. Of bij een kandidaat uit het bedrijfsleven een fulltime aanstelling bieden met een beperkt aantal lessen, zodat de opleiding in werktijd kan worden gedaan.”
De bonus voor het aanbrengen van een nieuwe leraar aan het uitzendbestand bestaat bij De Onderwijs BV uit honderd euro, of twee keer zoveel. “Afhankelijk van de schaarste van het vak”, zegt Leenders. Ook wervings- en selectiebureau Docentenbank, het oudste en omvangrijkste in de onderwijssector, zou volgens alweer de Volkskrant dergelijke bonussen verstrekken. Directeur Evert Weide van dit bureau, dat vestigingen heeft in nu drie en binnenkort vijf plaatsen: “Dat is tamelijk overdreven. Wij hebben alleen een bedrag verloot onder de ingeschreven docenten die bereid waren een collega een mail te sturen om op onze website te attenderen.”
Meesterbaan, een vacaturebank, past ditzelfde mechanisme toe. Daar wordt een iTouch verloot onder degenen die drie mensen attenderen op de website.
Weide van Docentenbank denkt evenmin dat leaseauto’s zullen aanspreken bij zijn bestand dat nu uit zo’n 17 duizend kandidaten bestaat. Dat scholen goede leraren bij elkaar gaan wegkopen, gelooft hij helemaal niet. “Onze stijl is het in ieder geval niet en ik denk ook niet van de scholen. Dat kunnen ze toch niet maken? Ze komen elkaar constant overal tegen.”
Met twee studiegenoten begon Maarten van Vliet in 2000 als student bedrijfskunde met www.jufels.nl, een site om studenten in contact te brengen met scholen voor het uitvoeren van onderwijsondersteunende taken. Het liep geweldig, zodat de vacaturebank Meesterbaan voor de echte banen er een paar jaar later vrijwel automatisch uit voortvloeide. Van Vliet: “We hebben contact met 80 procent van de middelbare scholen.” Het gebruik is voor de kandidaat altijd gratis, besturen betalen 325 euro, mocht een vacature vervuld worden via de site. De drie inmiddels afgestudeerden overwegen een uitbreiding naar werving en selectie naast de vacaturebank. Van Vliet: “We denken dat door het lerarentekort in de toekomst meer banenwisselingen zullen optreden in het onderwijs, en we krijgen nu al behoorlijk vaak verzoeken om aan werving en selectie te doen. Daar kunnen we nu niet op ingaan, omdat we bijvoorbeeld geen pand hebben.”
De Onderwijsvacaturebank van het Vervangingsfonds is nog goedkoper dan Meesterbaan: helemaal gratis. Ook voor besturen na een succesvolle match, al was het vroeger zo dat scholen premie betaalden aan het fonds. Volgens beleidsmedewerker Lex Gorissen kende de site vorig kwartaal 290 duizend bezoekers die 2,2 miljoen zoekopdrachten uitvoerden, van de 2000 vacatures werden er 520 vervuld.
Op 9 juni aanstaande gaan alle vacatures van deze site naar website www.blijfbijdeles.nl van de VO-raad, waarvan het eigen vacatureoverzicht overigens half mei geen enkele baan in de aanbieding had. Blijfbijdeles blijft ook bij de VO-raad gratis, verzekert woordvoerder Iris de Kort, hoewel voorzitter Sjoerd Slagter onlangs de indruk wekte dat de raad zich ook in de werving begaf. Hij verklaarde met de Rabobank in bespreking te zijn over het inzetten van bankmedewerkers als economieleraar. Hij dacht er zo’n duizend te kunnen arrangeren. Volgens De Kort heeft Slagter alleen het contact met de bank gelegd en de werkelijke besprekingen overgedragen aan de Vecon, de vereniging van leraren economie, “om het initiatief uit te werken.”

Zuinig
In het verleden is Deelen van Devocare economieleraar geweest. Hij vindt het denigrerend de meesten van zijn ingeschrevenen zijinstromer te noemen. “Ik combineerde zelf ook het lesgeven met een baan in het bedrijfsleven. Moet ik daarom zijinstromer heten? Iemand die zijn sporen elders heeft verdiend, kan wel degelijk een aanwinst voor het onderwijs zijn.”
Hij vindt - gezien de schaarste aan goede kandidaten - dat scholen nog vaak verbazingwekkend zuinig zijn als het om kandidaten uit het bedrijfsleven gaat. Bijvoorbeeld bij de kandidaat die zelf naast een volledige baan de universitaire lerarenopleiding had gevolgd, maar in het bedrijfsleven minder verdiende dan een LD-salaris. Of bij de kandidaat die zijn slapende eerstegraads bevoegdheid had gehaald na 1985, toen de aanvangssalarissen verlaagd werden. “Onbegrijpelijk toch dat ze zo iemand een LC-salaris bieden.”
Fairflex bestaat sinds 2001 en doet aan werving, selectie, detachering, uitzenden en payrolling. Bij dat laatste neemt het bureau alle werkgeversverplichtingen van een kandidaat - die door de school zelf is uitgezocht - op zich. “Tot nu toe werken we uitsluitend met bevoegden of bijna bevoegden”, zegt directeur Janny Jakobs, “al weet ik niet hoe lang we dat nog kunnen volhouden.”
Alle bureaus verklaren hun groei behalve uit een toenemend tekort in bepaalde gebieden, vooral de Randstad, ook uit de veranderingen in de wachtgeldregeling. Zo ook Jakobs: “Nu de scholen daarvoor zelf verantwoordelijk zijn geworden, willen zij het werkgeversrisico verkleinen.”
Net als bij de andere commerciële bureaus is inschrijving voor kandidaten bij Fairflex gratis, scholen betalen naar gelang hun afname. Leenders van De Onderwijs BV: “Als de klant wil dat we adverteren, betalen ze dat uiteraard en hebben ze het voordeel dat wij korting krijgen bij de Volkskrant.”
Alle commerciële bureaus benadrukken dat zij hun flexleraren geen tweederangs arbeidsvoorwaarden bieden. Leenders: “Wij volgen de cao van de inlener en doordat wij de plusregeling van het pensioenfonds van het uitzendwezen toepassen, wijkt het bedrag onder de streep niet veel af.”

{kader 1}
Dertig jaar hetzelfde doen is deprimerend

De freelancer in het onderwijs is nog een tamelijk nieuw fenomeen. Teach In Group in Bloemendaal bemiddelt zo’n 150 freelance leraren, of zoals de belasting hen noemt zzp-ers, zelfstandigen zonder personeel.

Het is geen groot aantal, beaamt Joris Mol, een van de directeuren. “Maar wij zijn niet uit op kwantiteit, we willen niet eens groot worden. Wij gaan voor kwaliteit.” Zo zijn de ingeschrevenen allemaal bevoegd, als eerste- of tweedegraads leraar in het voortgezet onderwijs. Bovendien hebben zij allemaal competentiegesprekken moeten voeren en dan nog een assessment, voordat zij ‘docentplus’ mogen heten, zoals het bureau de freelancers noemt. “Daardoor kennen we hen goed, weten wat hun kwaliteiten zijn en kunnen een school iemand bieden die perfect aansluit bij hun vacature.”
De inschrijving bij en bemiddeling door Teach In Group is voor de leraren gratis, de scholen betalen voor een geslaagde bemiddeling een bedrag dat afhankelijk is van de aard en omvang van de betrekking.
Met de salariëring bemoeit het bureau zich niet. De freelance docent stuurt zelf een rekening aan het schoolbestuur voor de verrichtte diensten of gegeven lessen. Volgens Mol bevatten hun facturen over het algemeen bedragen hoger dan de onderwijsschalen en komen de kosten voor scholen ongeveer uit op hetzelfde niveau als bij reguliere inschaling.
Bij de facturering en bijkomende administratieve rompslomp kunnen de freelancers hulp krijgen van een gelieerd accountantsbureau. Omdat de freelancer een kleine zelfstandige is, moet hij namelijk ook eigen verzekeringen regelen en aan de eisen van de belastingdienst voldoen. Deze dienst eist bijvoorbeeld van de zzp’er dat deze minimaal drie opdrachtgevers in een belastingjaar heeft. Is dat het geval, dan krijgt de freelancer een verklaring die de opdrachtgever vrijwaart van inhoudingen voor belasting en sociale premies.
Mol omschrijft de docenten als “mensen die van een uitdaging houden, die vast lopen op hun ambities, nadat ze soms jarenlang op één school hebben gewerkt. Het zijn flexibele, ondernemende docenten die graag eens iets anders proberen. De jongsten komen net van de opleiding, de oudsten zijn 64, 65 jaar.”
Petra Mager waagde na tien jaar vast dienstverband in Amsterdam de sprong omdat de gedachte aan nog dertig jaar hetzelfde haar deprimeerde. Ze werkt nu als freelancer in Capelle aan den IJssel (vmbo-t) en Purmerend (lwoo) en heeft nog geen idee waar ze volgend jaar terechtkomt. “Dat maakt het spannend en dynamisch.”
Sinds een half jaar doet Teach In Group tevens aan detachering. Het gaat hierbij om starters die in opeenvolgende contracten worden aangesteld, waarin zij kunnen ontdekken in welke omgeving hun talenten het best tot uiting komen, zoals de website stelt. Tijdens de detacheringen loopt ook een programma van training, verzorgd door Hogeschool Windesheim, gratis voor de docent.

{kader 2}
Veertien uur als maximum

Het Onderwijscentrum van de Vrije Universiteit Amsterdam, dat per jaar circa honderd eerstegraads leraren aflevert, zou met gemak een wervingsbureau kunnen beginnen.

Hoofd Hans Zloch van de lerarenopleiding vertelt dat hij heel vaak verzoeken krijgt. “Vooral voor leraren natuur- en wiskunde, en voor Nederlands.”
Alles wat het centrum doet is de studenten attenderen op de vacature, niemand turft wat de gevolgen zijn, maar Zloch weet wel dat 70 procent van de studenten al een baan heeft bij afstuderen. “Dat kan de stageschool zijn, maar ook een andere.” Vaak willen studenten namelijk gedurende de opleiding hun onbetaalde stageschool verruilen voor een school die wel betaalt. “Dat kan, mits er goede begeleiding geregeld is en mits de betrekking niet groter is dan pakweg veertien uur. Anders komt de studie in het gedrang, is onze ervaring.”
Zloch merkt sterk dat de behoefte aan zijn afgestudeerden toeneemt. “Laatst zei een schoolbestuur dat ze heel graag meer stageplaatsen willen hebben en dat ze de stagiairs, die bij ons nog niet standaard salaris ontvangen, graag zouden willen betalen.” Het is niet gezegd dat dit bestuur meer stagiairs van het Onderwijscentrum VU krijgt. “We stellen ook eisen aan de begeleiding.”

{kader 3}
Topselectie

Zodra een schoolbestuur iemand zoekt vanaf schaal 13, 14 bewandelt het vaak een andere weg dan voor de werving van een functie met een lagere schaal.

Half mei zoekt een Nijmeegs bestuur van vier ‘gerenommeerde middelbare scholen’ één algemeen directeur en tig docenten. De laatsten kunnen zich melden via een website, die in de lucht gehouden wordt door nog drie besturen in de regio. De kandidaat algemeen directeur moet een sollicitatie sturen aan het bureau Gerard Wesselo & Partners in Utrecht.
De redenen waarom besturen voor zijn bureau kiezen verschillen, zegt Henkjan Bootma, een van de partners van Gerard Wesselo. Het bureau doet werving en selectie van leidinggevenden. Het gaat om functies vanaf ongeveer het niveau van de locatiemanager. Hoe vaak zijn bureau wordt ingeschakeld is ‘gevoelige informatie’, maar Bootsma wil wel kwijt dat zijn bureau regelmatig dertig onderwijsopdrachten tegelijk heeft uitstaan. “Vaak gaat het om vaste relaties, die terugkomen na eerdere goede ervaringen. Het zoeken en selecteren kost de opdrachtgever te veel tijd en inspanning. We krijgen ook opdrachten nadat het bestuur het eerst zelf heeft geprobeerd, zelf gesprekken heeft gevoerd met kandidaten die dan toch blijken tegen te vallen. Een enkele keer zijn de omstandigheden waardoor de vacature is ontstaan zo complex dat men er liever niet mee naar buiten wil treden, wat bij een sollicitatie in eigen beheer al snel onvermijdelijk is.”
Bootsma ziet het aantal onderwijsopdrachten bij zijn bureau groeien: “Niet zozeer door het personeelsgebrek, maar doordat het onderwijs steeds meer onderkent dat de eigen organisatie niet is ingericht op dit soort klussen. Dit onderkennen zie ik als bewijs van de professionalisering van de onderwijssector.”