- blad nr 11
- 31-5-2008
- auteur R. Sikkes
- Redactioneel
Inspectie wil nadruk op basisvaardigheden
In het Onderwijsverslag maakt de inspectie op de kaart van Nederland met stippen duidelijk waar ze staan: 157 ‘taalzwakke’ basisscholen, 455 ‘rekenzwakke’ basisscholen en nog eens 121 basisscholen waar de resultaten bij beide vakken onder de maat zijn. Het wonderlijkste is eigenlijk dat in datzelfde hoofdstuk over basisvaardigheden prominent staat dat de oorzaken van de tegenvallende prestaties volgens de inspectie bekend zijn. ‘De inspectie constateerde al ruim tien jaar geleden dat hier de achilleshiel van het basisonderwijs ligt, en dat is nog steeds zo, want het basisonderwijs heeft weinig vooruitgang geboekt op deze punten.’
Veel leraren hebben nog steeds moeite met het differentiëren van hun aanbod en te vaak worden de resultaten van het leesonderwijs niet geanalyseerd. Wil het leesonderwijs succesvol zijn, dan moet al in de kleutergroepen aandacht besteed worden aan vaardigheden om te leren lezen, in groep 3 moet voldoende tijd zijn voor het aanvankelijk lezen en zwakke lezers hebben extra instructie- en oefentijd nodig. Projecten voor leesverbetering werken ook: scholen die daarmee werken, zien het aantal zwakke lezers razendsnel dalen, aldus de inspecteurs.
Geen kleutertoets
De nieuwe inspecteur-generaal Annette Roeters had daarom een krachtig media-offensief ingezet om duidelijk te maken dat er zwaar ingezet moet worden op de basisvaardigheden taal en rekenen. “Op driekwart van de scholen is de kwaliteit voldoende, maar dat mag niet tot tevredenheid stemmen”, zei ze bij de presentatie van het Onderwijsverslag. “Er zijn hardnekkige problemen en er is een groeiend aantal leerlingen dat de basisvaardigheden niet goed beheerst.”
In het verslag staan ook suggesties voor oplossingen. Scholen moeten beter analyseren hoe het met hun leerlingen gaat en die gegevens ook gebruiken om hun onderwijs te verbeteren. Leerlingvolgsystemen zijn er niet voor niets. En de inspecteur-generaal had een scherpe aanbeveling voor haar opdrachtgever, de minister van Onderwijs. Om te beginnen moet het te behalen niveau van de basisvaardigheden worden vastgelegd, zodat scholen weten waar ze naar toe werken. Wat de inspectie betreft komen er vervolgens gestandaardiseerde toetsen voor taal en rekenen op negen-, twaalf- en vijftienjarige leeftijd. In Engeland wordt met een vergelijkbaar model gewerkt, waardoor de vooruitgang van leerlingen èn de toegevoegde waarde van scholen goed zijn bij te houden. Opmerkelijk genoeg heeft de inspectie het weer niet over een kleutertoets, een politiek speeltje dat bij veel partijen met grote regelmaat opduikt als kwaal voor alle problemen.
De bewindslieden waren snel klaar met hun oordeel over dat advies: niet doen. Volgens staatssecretarissen Sharon Dijksma en Marja van Bijsterveldt wordt er toch al zoveel getoetst. Die toetsen zullen beter gebruikt moeten worden. Daarmee gingen beide bewindslieden en de minister voorbij aan de wens van de inspectie voor gestandaardiseerde toetsen, waarmee ook verschillen tussen scholen duidelijk te maken zijn. “De vrijblijvendheid moet eraf”, benadrukte inspecteur-generaal Roeters nog eens, maar tevergeefs.
Veel onbevoegden op particuliere scholen
Op particuliere scholen voor voortgezet onderwijs werken bijna twee keer zo veel onbevoegde leraren als op gewone scholen. Dat blijkt uit het Onderwijsverslag van de inspectie. Is het aandeel onbevoegden op gewone scholen 16 procent, bij de particuliere exameninstellingen is dat maar liefst 28 procent. Ook zijn er iets meer ‘onderbevoegde leraren’, die wel papieren hebben maar niet voor het juiste vak. Dan gaat het om 11 procent op gesubsidieerde scholen en 19 procent in het particulier onderwijs. De particuliere scholen willen daar wel wat aan doen en de onbevoegde docenten aansporen om hun papieren te halen.
De particuliere scholen groeien snel, met 11 procent in het afgelopen jaar. In totaal zaten er afgelopen schooljaar 2971 leerlingen op een ongesubsidieerde school voor voortgezet onderwijs. De instellingen vragen forse bedragen voor een examentraject. Opvallend is dat zij volgens de inspectie weinig open zijn over prestaties, pas in 2007 hebben een paar scholen een eerste intern, soms opvraagbaar jaarverslag gemaakt, met een verantwoording van de opbrengsten.
Over de resultaten heeft de inspectie twijfels. Uit een onderzoek van sociologen Marloes de Lange en Jaap Dronkers, dat het Onderwijsblad publiceerde, was al duidelijk dat het verschil tussen centraal schriftelijk en schoolexamens bij particuliere scholen veel hoger uitvalt dan in de rest van het onderwijs. Door de hoge cijfers voor schoolexamens maken de leerlingen meer kans om hun eindexamen te halen. Volgens de inspectie beseffen de scholen wel dat deze grote verschillen ‘vragen oproepen bij politiek en samenleving’.
Vele zijn daarom druk bezig om de kwaliteit van hun schoolexamens te verbeteren. Deed een verschilscore van meer dan een half punt twee jaar geleden zich nog voor bij 70 procent van alle vakken op de vwo-afdelingen, in 2007 was dat gedaald naar 61 procent. De daling is vooral te zien bij het instituut Vrijbergen. Blankestijn hield voor bijna alle vakken een verschilscore van een half punt of hoger. Instituut De Boer steeg met een dergelijke verschilscore van 67 naar 100 procent van de vakken. Ook Stebo steeg iets naar 60 procent van de vakken. Luzac en Erasmus vertoonden een lichte daling.
Schooluitval
De gedachte van het kabinet om de schooluitval van ruim 53.000 te halveren in 2012 is onhaalbaar. Er wordt wel enige vooruitgang geboekt volgens inspecteur-generaal Roeters, maar het gaat zo langzaam dat halvering onbereikbaar is. Knelpunt is dat er zeven wetten zijn die over schooluitval gaan. Dat moet simpeler.
Dalton beste
De inspecteurs komen erg veel zwakke islamitische en vrije scholen tegen. Bijna de helft van de islamitische scholen is zwak of zeer zwak, bij de vrije scholen is dat ruim 60 procent. Daltonscholen scoren juist boven het landelijk gemiddelde. Montessori- en jenaplanscholen zitten weer iets vaker dan gemiddeld in de categorie zwak of zeer zwak.
Zwarte scholen
De kwaliteit van zwarte scholen met veel allochtone leerlingen gaat omhoog. Het leerstofaanbod wordt beter, de kwaliteitszorg ook. Hoewel de prestaties in groep 8 fors lager zijn dan gemiddeld, lopen allochtone kinderen die achterstand de laatste jaren wel in. Scholen met overwegend autochtone witte achterstandskinderen niet, daar blijven de prestaties zorgwekkend laag.
Kwaliteit lessen
Bij hun schoolbezoeken zagen de inspecteurs in schooljaar 2006-2007 de kwaliteit van de instructie duidelijk achteruitlopen. Schommelde het percentage goede lessen de laatste jaren rond de 95 procent, nu is dat gezakt naar 87 procent. Gekeken wordt naar een taakgerichte werksfeer, duidelijke uitleg en activerende werkvormen. Ook realiseerden de scholen minder onderwijstijd dan de afgelopen jaren.
Speciaal onderwijs
In het speciaal onderwijs wordt meer dan de helft van de scholen als zwak of zeer zwak beoordeeld. Vele staan onder verscherpt toezicht.
Bestuurlijk vermogen bve
Scholen krijgen steeds meer zelfstandigheid. Bij de roc’s heeft de inspectie daarom bekeken of zij de autonomie aankunnen. Eén op de vijf doet het goed, 45 procent redelijk en op maar liefst een derde van de bve-instellingen is het bestuurlijk vermogen laag ontwikkeld.
Lerarenopleidingen
Ondanks allerlei initiatieven is de kwaliteit op veel lerarenopleidingen nog niet in orde. De programma’s vertonen te grote verschillen en de examens schieten kwalitatief tekort.