• blad nr 21
  • 1-12-2007
  • auteur A. Kersten 
  • Redactioneel

Opnieuw beginnen op een andere pabo 

Diehards met een droom

Met een bindend afwijzend studieadvies moet je de pabo verlaten. Over en uit met de droom om voor de klas te staan? Hoeft niet. Je kunt ook uithuilen en opnieuw beginnen bij een andere pabo. Een kleine groep doet dat. Maar hoe vriendelijk je studieroute er dan uitziet, hangt maar net af van de gekozen pabo. Studenten en opleidingsdirecteuren vertellen.

Beeldvorming in de kranten het afgelopen jaar. Als je in het eerste jaar van de pabo de rekentoets niet haalt, krijg je een bindend afwijzend studieadvies (bas). Dan moet je je koffers pakken en is het gedaan met je pabo-aspiraties.
Maar dat laatste – een punt zetten achter de lerarenopleiding basisonderwijs – hoeft niet. Studenten met een bas hebben het recht zich bij een andere pabo in te schrijven om het nog een keer te proberen. En dat gebeurt. Al jaren.
Neem Anouk ter Heide. Anouk studeerde vorig jaar aan de Eekhorst in Assen, onderdeel van Hogeschool Drenthe. Ze haalde alle onderdelen en ook de stage ging haar goed af, alleen de rekentoets brak haar op. Toen ze ook voor de laatste toetsgelegenheid was gezakt, volgde er een bas en moest ze de pabo verlaten.
Een grote teleurstelling, want groepsleerkracht worden op een basisschool is haar grote droom. “Ik weet al van jongs af dat ik dit heel graag wil.” Daarom besloot ze zichzelf nog een kans te geven. Tijdens de zomervakantie ging ze in allerijl op zoek naar een nieuwe pabo. Het werd de Hanzehogeschool in Groningen. Anouk werd toegelaten en ingedeeld in het eerste jaar. Ze gaf te kennen dat ze de propedeuse voor een groot deel al had afgerond in Assen. Nu volgt ze vakken van het tweede jaar, zegt ze. “Op voorwaarde dat ik de rekentoets nog wel moet halen dit jaar.” Anouk geeft zichzelf de kans tot februari, dan wil ze de rekentoetshindernis achter de rug hebben. “Ik wil niet nog een keer meemaken dat ik na een jaar alles heb gehaald op één ding na. Dat is best pijnlijk.”

Cijfers
Studenten die de pabo moeten verlaten met een bindend afwijzend studieadvies struikelen zelden alleen over de reken- of taaltoets, zegt Betty van Waesberghe, pabodirecteur bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). “Het zijn meestal studenten die ook op andere punten onvoldoende hebben gescoord.”
”Studenten die het opnieuw proberen bij een andere pabo, zijn de diehards”, typeert Edith van Montfort, directeur van Fontys-pabo Tilburg. “Het zijn vaak studenten die het net niet hebben gehaald en nog een paar punten of alleen de rekentoets nodig hadden.”
Het gaat om een kleine groep, die bij de Informatie Beheer Groep niet exact in beeld is. De IB-Groep registreert wel de eerstejaars pabostudenten die het jaar ervoor op een andere pabo in het eerste jaar zaten. Voor de duidelijkheid: dat zijn niet alleen studenten die met een bas op een andere pabo opnieuw zijn begonnen. De tussenstand voor het huidige collegejaar (stand van half november, de lijsten waren nog niet compleet): 474 studenten op een totaal van 10.555 pabo-eerstejaars, 4,5 procent. In studiejaar 2006/2007: 3,3 procent. En in 2005/2006: 4,5 procent.
Hoeveel diehards tellen de pabo’s dan zelf? Meestal een handjevol. Een beknopte screening op Fontys-pabo Tilburg leert dat er zo’n zes studenten van een andere pabo in het eerste jaar zijn ingestroomd, waarschijnlijk met een bas. Op de pabo’s in Heerlen en Maastricht van Hogeschool Zuyd gaat het om vijf à zeven studenten, schat pabodirecteur Peter van Mulkom. Op de twee pabo’s van de Hogeschool Arnhem en Nijmegen om enkelen, denkt directeur Betty van Waesberghe.
Dat zijn de cijfers die bij de pabo’s bekend zijn. Studenten hoeven hun afwijzend studieadvies niet aan de grote klok te hangen, maar meestal komen ze er zelf mee. “Het komt ter sprake omdat studenten willen weten of ze sneller kunnen doorstromen”, verklaart Van Montfort.

Minimaal verlies
In gesprekken met studenten en pabodirecteuren komen verschillen tussen de opleidingen naar voren. Een aantal pabo’s plaatst bas-studenten in het eerstejaarsprogramma. Van Waesberghe van de HAN: “Studenten beginnen in het eerste jaar, dus dat jaar moeten ze overdoen.” Van Mulkom van Hogeschool Zuyd: “Ze worden niet toegelaten tot het tweede jaar. Als ze over rekenen en taal zijn gestruikeld, ontstaat de situatie dat ze zich eigenlijk alleen met rekenen en taal bezig gaan houden. Dat is geen normale studiebelasting voor een jaar en niet zoals de Wet hoger onderwijs het heeft bedoeld, lijkt me.”
Op de pabo van de Hanzehogeschool smeden ze een afgestemd programma, vastgelegd in een studiecontract. Daarin kunnen componenten van het tweede jaar worden opgenomen, afhankelijk van de behaalde prestaties. Net zoals bij instromer Anouk ter Heide. “Formeel zit je dan wel in het eerste jaar. Dat moet ook wel, anders kun je niet aan de rekentoets meedoen. Maar er wordt bekeken wat je niet en juist wel al mag volgen”, aldus Manon Ketz, directeur van de pedagogische academie van de Hanzehogeschool.
De pabo van Hogeschool Windesheim doet het nog anders. Daar kwam Mirjam Rothuis achter toen ze eind vorig collegejaar de pabo in Arnhem moest verlaten, omdat ze de rekentoets niet had gehaald. Snel zocht ze naar een andere pabo, bereisbaar vanaf haar woonplaats Eerbeek. Het werd Hogeschool Windesheim in Zwolle. Ze kwam terecht in een groepje met drie andere studenten. “Ik kreeg een paar weken om me voor te bereiden op een nieuwe toetsgelegenheid. Het verbaasde me dat dat kon.” Resultaat: ze heeft de toets gehaald en is verder gegaan in het tweede jaar, met een minimaal verlies aan tijd. “Ik heb het erg getroffen.”
Pabodirecteur Maarten Westerduin van Windesheim licht het toe. Studenten die op een andere pabo een bas hebben gekregen vanwege de rekentoets, krijgen in Zwolle de kans om vóór 1 oktober de toets alsnog te halen. Voorwaarde is wel dat ze 45 studiepunten en een goede stagebeoordeling hebben gehaald. Halen studenten die toets, dan kunnen ze verder met het tweede jaar. Zo niet, dan gaan ze alsnog naar het eerste jaar. “We vinden het een goede zaak dat er aandacht is voor basisvaardigheden als rekenen. Maar om op basis van alleen de rekentoets te zeggen dat een student ongeschikt is voor het onderwijs, vind ik te ver gaan. Als een student wat langer nodig heeft om dat vereiste rekenniveau te halen, moet je die kans bieden.” Naar Westerduins weten, is zijn pabo de enige die het zo heeft geregeld. “Een beetje creatief omgaan met beleid, zo zou ik het willen noemen.”

Stromingen
Op de achtergrond speelt een discussie die pabo’s verdeelt. Bindende studieadviezen, inclusief reken- en taaltoetsen, hanteren de opleidingen al jaren. Moet je de bas lezen als een onwrikbaar bewijs van ongeschiktheid? Een ontmoedigingsbeleid voeren? Of moet je soepeler zijn als studenten met een taal- of rekenachterstand van de vooropleiding komen, zeker nu een bekritiseerde rekentoets als een valbijl boven het eerste jaar hangt? De discussie gaat over het bewaken van de kwaliteit van de opleiding en het niveau van docenten-in-spe.
Frank Rokebrand is voorzitter van Lobo, het Landelijk overleg lerarenopleidingen basisonderwijs. “Er zijn twee stromingen die er bij de pabo’s verschillend tegenaan kijken. De ene zegt: het niveauverschil komt voort uit de vooropleiding. Moet je aankomende en getalenteerde docenten niet meer tijd geven om aan de eisen en het niveau op het gebied van bijvoorbeeld taal en rekenen te voldoen? En de andere stroming zegt: je mag verwachten dat je bij het binnenstromen aan het vereiste niveau voldoet, zodat we ons zoveel mogelijk op de beroepspraktijk kunnen richten. Het is duidelijk dat die laatste stroming doorslaggevend is geweest bij de afwegingen die hebben geleid tot afspraken over de rekentoets.”
Dat er verschillen bestaan tussen lokale situaties, is hem bekend. “Ik neem waar dat er in bepaalde gevallen verschillen kunnen zijn in hoe individuele pabo’s zaken interpreteren, als daarmee het belang van een student kan worden gediend. Bij het vastleggen van afspraken, kun je nooit voor de volle honderd procent voorzien hoe dingen uitpakken. Directies onderschrijven dat er punten te verbeteren vallen. Het is mogelijk dat dat leidt tot een bijstelling van afspraken die ten principale juist zijn, om bepaalde effecten bij de uitwerking te voorkomen.”
Ook pabodirecteur Ketz constateert verschillen. “De discussie is zeker niet gesloten. Er zijn 37 pabo’s, verspreid over het land, en het blijkt toch moeilijk om allemaal precies hetzelfde te doen. Maar landelijke afspraken over de rekentoets worden nageleefd en waar dat niet gebeurde, zijn verantwoordelijke bestuurders erop aangesproken.”

Akelig
Bij de Christelijke Hogeschool Ede worden studenten met een bas botweg geweigerd, ook al is het een wettelijk recht van de student. Pabodirecteur Joop Korteland doet er niet geheimzinnig over: “Studenten die op een andere pabo een bindend afwijzend studieadvies hebben gekregen, laten wij niet toe. Een bindend afwijzend advies is een heel akelig advies. Het kan betekenen dat je niet het vereiste niveau hebt en wil met zoveel woorden zeggen dat je niet geschikt bent voor het beroep en de opleiding.”
Voorzitter Lisa Westerveld van de Landelijke Studentenvakbond vindt dat heel vreemd. “We hebben het over studenten die zo gemotiveerd zijn dat ze het nog een keer proberen. Die moet je juist koesteren.”
Dat laatste is Anouk ter Heide uit het hart gegrepen. “Een opleiding duurt vier jaar, waarom geef je mensen niet wat meer tijd? Ik heb zes jaar geen rekenen gehad. Ik heb de andere onderdelen allemaal wel gehaald. Ik geloof dat ik het kan halen als ik net wat meer tijd en begeleiding krijg. Het is mijn eigen risico. Ik ben uiteindelijk degene die met het verdriet zit als het weer niet zou lukken.”
{Kadertje}
Overstappen binnen dezelfde hogeschool?

Vraag: mag een afgewezen student opnieuw beginnen op een andere pabo binnen dezelfde hogeschool? Dat ligt eraan. Krijg je op de pabo in Heerlen een bindend afwijzend studieadvies (bas), dan kom je er niet in bij de andere pabo van dezelfde Hogeschool Zuyd in Maastricht. Bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen geldt hetzelfde verhaal voor de pabo’s in Arnhem en Nijmegen. Argument: de pabo’s vallen onder één instituut. Maar bij de pabo’s van Fontys Hogescholen mag dat wel, vertelt directeur Edith van Montfort van Fontys-pabo Tilburg. “Als je hier vertrekt met een bas en je in Eindhoven aanmeldt, dan kun je daar in het eerste jaar beginnen.” De Fontys-pabo’s houden wel onderling contact. “We willen voorkomen dat studenten gaan lopen winkelen tussen verschillende Fontys-pabo’s, het is hier geen prijs-je-rijk.”

Dit bericht delen:

© 2021 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.