- blad nr 15
- 8-9-2007
- auteur R. Voorwinden
- Redactioneel
Nieuwe functie op steeds meer scholen: de teamleider
Na twaalf jaar als docent Duits gewerkt te hebben, begon Evelien Kamp vol idealen aan een baan als teamleider. Wat kon er nu mooier zijn dan samen met je team onderwijs te ontwikkelen en te verzorgen voor de leerlingen? En inderdaad, het ìs ook leuk. “Maar het is, op z’n Engels, een tough job. Want ze zeggen wel eens dat er in het onderwijs veel eigenwijze mensen werken. Nou, dat klopt.”
Kamp is niet uniek: op middelbare scholen in het hele land is de nieuwe functie van teamleider in opkomst. Steeds meer scholen zetten het traditionele organisatiemodel - een directeur, daaronder een adjunct en daaronder een groot aantal individuele docenten - overboord. Er ontstaat een middenlaag van teamleiders die elk een groep docenten aansturen.
Bij de stichting Carmel College is deze verandering al enkele jaren gaande, en op het Wellant College (een scholengroep in Noord-Holland, Zuid-Holland en Midden-Nederland) is teamleider vanaf 1 augustus dit jaar een officiële functie op vijftien vestigingen.
“Het voordeel van het werken in teams is dat leerkrachten meer gezamenlijk betrokken worden bij een bepaalde groep leerlingen”, zegt Fennanda van Goor, projectleider management development bij Carmel. Bijvoorbeeld als een klein aantal docenten elk meerdere vakken geeft aan een vaste groep leerlingen in de onderbouw van het vmbo. “Zo zie je als docent veel sneller wat de eventuele knelpunten zijn bij een individuele leerling. Dat komt het onderwijs ten goede.”
“Door onderwijskundige vernieuwing worden docenten steeds meer gezamenlijk verantwoordelijk voor een groep leerlingen”, vindt ook Charlotte van der Most, adviseur human resource management van het Wellant College. “Voorheen gaf iedereen zijn eigen vak, maar vakken worden steeds meer geïntegreerd. En leerlingen werken zelf ook steeds meer samen in grotere groepen.”
Traditionele structuur
Die onderwijsvernieuwing is zelfs een belangrijke aanjager van het werken in teams en met teamleiders, merkt Monique van Walt van Praag op, unitdirecteur ontwikkeling en advies van het Wellant. “Als je competentiegericht onderwijs wilt geven waarbij leerlingen zelfstandig werken en waarbij ze ook samenwerken èn werken aan vakoverstijgende projecten, zul je je organisatie moeten aanpassen. Want dat nieuwe onderwijs past niet goed in een traditionele structuur waarin docenten eenpitters zijn die voornamelijk gericht zijn op hun vak. Docenten moeten samenwerken en gezamenlijk verantwoordelijkheid gaan dragen voor een groep leerlingen, anders loopt je nieuwe onderwijs vast.”
De nieuwe teamleiders komen uit alle hoeken en gaten. Er zitten adjunct-directeuren tussen, wier functies in de nieuwe structuur steeds vaker verdwijnen. Vaak zijn het ook docenten die in de loop der jaren al wat coördinerende of leidinggevende taken hebben verzameld. En er zitten ook leerkrachten tussen die het gewoon eens willen proberen, zoals teamleider Evelien Kamp, die op de scholengemeenschap St.-Canisius te Almelo werkt. “Ik merkte dat het begeleiden van leerlingen me goed lag. En ik hoopte dat dat ook voor het begeleiden van volwassenen zou gelden.”
“Als teamleider moet je de natuurlijke neiging hebben om je met dingen te willen bemoeien”, vindt Hans Thomassen, teamleider van het Wellant College. En die neiging had hij wel, want de voormalig gymleraar was al opgeklommen tot leidinggevende van het onderbouwteam van zestien collega’s. Sinds dit jaar hangt daar het officiële etiket van teamleider aan. “Het leuke is dat je dicht bij het primaire proces zit en dus snel resultaat ziet. Maar je bent ook lid van het managementteam en zit met de directie aan tafel. Je hebt dus wat te vertellen.”
Eigen verantwoordelijkheid
Om de nieuwe teamleiders te ondersteunen bij hun werk hebben diverse grote schoolbesturen zelf eigen opleidingen tot teamleider opgezet, zoals het Wellant en het Carmel. Bij het Wellant zijn en worden ruim dertig teamleiders opgeleid, bij Carmel al meer dan zestig.
Het belangrijkste dat teamleiders moeten leren, vindt Van Goor van Carmel, is rolbewustzijn. “Veel teamleiders waren vroeger coördinator, maar dat is toch een heel andere functie. Als teamleider moet je boven de dagelijkse dingetjes staan, je moet een visie op lange termijn hebben.” En leiderschap is ook een belangrijke competentie. “Je moet naast je team kunnen staan, coachend, maar je moet er ook boven kunnen staan. Want uiteindelijk moet er toch iemand zijn die de beslissingen neemt – en dat is de teamleider.”
Lang niet alle docenten zijn blij met een nieuwe structuur van teams en teamleiders, zegt unitdirecteur Van Walt van Praag van het Wellant. “Er zijn altijd voorlopers die met vernieuwingen meegaan, maar er is een grotere groep docenten die in eerste instantie reageert: het ging toch altijd goed, waarom moet het nu anders?”
De invoering van de nieuwe functie moet dan ook goed worden voorbereid. Van Walt van Praag: “Je moet het niet droppen, zo van: we gaan nu anders werken en dit is jullie nieuwe teamleider. Dan lukt het niet.” Een school moet eraan toe zijn. “Er zijn vestigingen van het Wellant die nog op een meer traditionele manier onderwijs verzorgen, en daar moeten we nu nog niet met dit model aankomen. Maar scholen gaan er vanzelf wel naar vragen als ze verder zijn met onderwijsontwikkeling. Dan lopen ze vanzelf aan tegen de grenzen van de traditionele praktijk.”
Teamleider en voormalig docent Kamp heeft al geleerd dat ze als leidinggevende vooral zichzelf moet blijven. Een rol spelen werkt niet. “Ik probeer mensen zoveel mogelijk eigen verantwoordelijkheid te geven. Daar groeien ze van. En er blijven altijd wel wat mensen die niet doen wat je hebt afgesproken, maar die spreek ik daar dan op aan. Dat is wel eens moeilijk en ik loop wel eens met mijn hoofd tegen de muur, maar goed, naarmate je het vaker doet word je er sterker in. Net als met lesgeven eigenlijk.”
Teamleiders worden doorgaans hoger betaald dan docenten: vaak in schaal 11, maar ook 12 en zelfs 13. Kamp zit in schaal 12. “Ik vind dat ik veel geld verdien, maar het is ook een pittige baan. Maar voor het geld moet je geen teamleider worden: je moet een bepaalde drive hebben. Mijn drive is, samen met mijn teamleden, sturing te geven aan onderwijs. Om onderwijs aantrekkelijk te maken voor de leerlingen, dáár doe je het uiteindelijk voor. Zo hebben we hier een heel nieuw onderwijsconcept doorgevoerd met weektaken en keuzewerktijd, en daar ben ik erg trots op.”