Meer munitie voor leerplichtambtenaren

Het wordt ze steeds moeilijker gemaakt. Jongeren die het bijltje erbij neer willen gooien. Sinds vorige maand zijn ze tot hun achttiende verplicht een startkwalificatie te halen. Wie weigert, krijgt de leerplichtambtenaar achter zich aan. De verwachtingen zijn hooggespannen.

Lanterfanten is verleden tijd voor de jeugd. Tenminste, dat hoopt het ministerie. Onder luid tromgeroffel werd begin augustus de ‘kwalificatieplicht’ geïntroduceerd. Cabaretier Jörgen Raymann gaf het startschot voor de campagne ‘Verder leren dan je neus lang is’. Verkleed als pooier gaat hij de komende maanden jongeren in tv-spots duidelijk maken dat ze voor hun achttiende niet zonder startkwalificatie van school mogen. Een startkwalificatie is een diploma op minimaal mbo 2-niveau. Maken jongeren daar geen werk van, dan krijgen ze een leerplichtambtenaar op hun dak. Bij herhaald verzuim maakt deze proces-verbaal op of schrijft een boete uit.
De kwalificatieplicht is een aanvulling op de oude leerplicht tot zestien jaar en vervangt de ‘partiële leerplicht’ waarmee jongeren verplicht waren tot hun zeventiende ten minste een leerwerktraject – stage en leren tegelijk – te volgen.
Jan van Eekelen van Ingrado, de vereniging voor leerplicht en rmc, is blij met de kwalificatieplicht. “Met de partiële leerplicht konden we leerlingen vasthouden tot het einde van het schooljaar waarin ze zeventien werden. Dat was een onduidelijk moment. De grootste groep uitvallers komt uit het vmbo. Die halen op hun zestiende hun diploma, maar hebben daarmee nog geen startkwalificatie. Voorheen konden we hen dus nog slechts een jaar dwingen naar school te gaan, terwijl een mbo-opleiding minimaal twee jaar duurt. Dat was volkomen onlogisch.”

Conformistisch
“De leerplicht is nu positiever geformuleerd”, vindt kinderrechter Jans Olthof van de Almelose rechtbank – in de volksmond bekend als de ‘spijbelrechter’. “Voorheen moest je tot je zestiende, zeventiende naar school. Daar werd verder geen prestatie aan gekoppeld. Nu moet je tot je achttiende naar school, tenzij je eerder een startkwalificatie hebt behaald. Dat is een positieve formulering en ontwikkeling.”
Doel van de kwalificatieplicht is de uitval beperken. De plicht sluit aan bij het streven van het ministerie: iedereen een startkwalificatie. Het aantal nieuwe schooluitvallers moet in 2010 zijn teruggebracht tot 35.000. Nu zijn dat er jaarlijks ruim 56.000. De grootste uitval vindt plaats tussen vmbo en mbo. Jongeren van allochtone afkomst gaan aan kop.
Van Eekelen van Ingrado denkt dat er met de kwalificatieplicht inderdaad een behoorlijke winst is te behalen. “De meeste jongeren zijn gewoon conformistisch. Als ze van jongs af aan weten dat ze tot hun achttiende naar school moeten, zal het merendeel dit gewoon doen. Net zoals jongeren nu zonder morren tot hun zestiende naar school gaan. Als we straks een paar jaar verder zijn, is daar geen discussie meer over mogelijk.”
“In Almelo hadden we al een manier gevonden om jongeren ouder dan zeventien te dwingen naar school te gaan”, vertelt spijbelrechter Olthof. “Spijbelaars krijgen hier een voorwaardelijke straf. De voorwaarde is dat ze binnen twee jaar een diploma moeten halen. Zo hadden wij met de partiële leerplicht invloed op jongeren tot en met negentien jaar. Met de kwalificatieplicht gaat die leeftijd ook omhoog. Ons bereik wordt groter. En dat is een goede zaak.”

Kentering
Voor handhaving van de nieuwe leerplicht is extra geld beschikbaar. Dit jaar 5,8 miljoen euro en vanaf volgend jaar 13 miljoen. Het geld gaat naar de zogenoemde regionale meld- en coördinatiefuncties (rmc’s): samenwerkingsverbanden van overheid, onderwijs, jeugdzorg, justitie en arbeid die uitval moeten tegengaan. De meeste rmc’s gebruiken het extra geld voor de roc’s. Meer medewerkers richten hun pijlen op die instellingen. Zo worden er bij het roc van Flevoland rmc-consulenten gestationeerd. Geen slecht idee. Van Eekelen: “Omdat op roc’s lang niet elke leerling leerplichtig is, is de populatie minder doorzichtig. Het gebeurde dat roc’s niet of te laat langdurig verzuim meldden. Nu zullen roc’s daar echt beleid op moeten maken. Ze krijgen namelijk veel meer leerplichtige leerlingen.”
“Wij deden er al alles aan om geen leerlingen zonder startkwalificatie van school te laten gaan en dat zullen we dus blijven doen”, reageert Jos Smits, woordvoerder van het Brabantse roc Ter Aa. In Helmond gaat het al goed, betoogt Smits. “Wij hebben een klein, overzichtelijk roc met korte lijnen naar het vmbo. Maar ik kan me wel voorstellen dat er bij grotere instellingen problemen kunnen ontstaan over wie de leerlingen binnenboord moet zien te houden: het roc of het vmbo. Het is namelijk meestal bij de overgang van vmbo naar mbo dat het misgaat.”
“In het voortgezet onderwijs hebben scholen over het algemeen al wel een goed verzuimbeleid”, vindt Van Eekelen. “Roc’s hebben zich er daarentegen jaren met een jantje-van-leiden van afgemaakt. Je ziet nu een kentering. Ze beginnen meer hun best te doen. Op roc’s in het Gooi bijvoorbeeld zijn tegenwoordig doorstartklassen waar leerlingen die dreigen af te haken les krijgen over studiekeuze.”
De scholen moeten wel. Tegen schooldirecteuren die zich niet aan de verplichtingen van de leerplichtwet houden, kan namelijk een strafrechtelijke procedure worden gestart. Ook gaat de inspectie beter toezien op het verzuimbeleid van scholen. Een goede zaak, aldus Van Eekelen. “Er zijn directeuren die denken dat zij Onze-Lieve-Heer zijn. Maar die tijd is bijna over.”