Als we weer nul op het rekest krijgen, volgen acties

Van Leeuwarden tot Maastricht: de bonden waren op bezoek bij roc’s in alle provincies. Missie: uitleg geven over de vastgelopen cao-onderhandelingen, discussie prikkelen tussen personeel en bestuur, en de actiebereidheid peilen. Een tussenbalans, halverwege de rondgang door het land.

“Staat salaris onder aan het actielijstje zodat de bonden daar straks makkelijker onderuit kunnen? Ik wil die gespierde taal wel bewaarheid zien.”
Personeelslid bijeenkomst Rotterdam

“Ik kan er zelf helaas niet bij zijn”, verontschuldigt de docente zich die zojuist de weg heeft gewezen naar gebouw nummer vier op het Leidse Lammenschanspark. “Maar ik vind het een goede zaak dat de mensen bij elkaar worden geroepen.”
De kantine van roc Leiden is deze maandagavond rond zessen volgestroomd met meer dan honderd personeelsleden uit het middelbaar beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie. Ook personeel van andere locaties en van andere instellingen: er klinken stemmen van het Nova College in Haarlem, van het ‘groene’ Wellantcollege, de Haagse Mondriaan Onderwijsgroep.
Margreet Gast heeft de trein genomen uit Gouda, waar ze op het ID College werkt en lid is van de medezeggenschapsraad. “Een eerdere bijeenkomst moest ik vanwege lessen laten schieten, maar nu kon het gelukkig wel.”
Een kleine week ervoor vulden een kleine tweehonderd docenten en onderwijsondersteuners een ruime collegezaal van het Albeda College in Rotterdam-Zuid op de eerste dag van een serie regionale informatiebijeenkomsten over de vastgelopen cao-onderhandelingen in de bve. Bezoekers riepen de bonden op vast te houden aan het geëtaleerde lijstje met hoofdpunten. “Ik vind dat wij de poot stijf moeten houden”, aldus een personeelslid. “Desnoods gaat het hele spul maar plat. En of dat nou een dag of een week is, dat maakt mij niet uit.”

“We zitten hier met allemaal grijze doffers. Wij hebben verplichtingen tegenover de jonge mensen die ons opvolgen.”
Personeelslid bijeenkomst Rotterdam

De onvrede die tijdens de informatiebijeenkomsten gelucht wordt, bestaat uit een mengeling van ingrediënten die niet altijd direct te maken hebben met de cao. Eén ervan is de invoering van het competentiegerichte leren in het mbo. Onlangs bleek uit een peiling van Trouw en Eénvandaag weer eens dat veel docenten ageren tegen de manier waarop het onderwijs op de schop wordt genomen. Docenten vrezen dat de vernieuwingen worden aangegrepen voor bezuinigingen, wanneer meer en meer docentfuncties worden uitbesteed aan lager ingeschaalde instructeurs. “Doe het een keertje voor en dan kan een instructeur het toch ook, wordt al gauw gedacht”, aldus Margreet Gast.
Leerkrachten bij de educatie maken onzekere tijden door vanwege de door Den Haag opgelegde introductie van de marktwerking in het inburgeringsonderwijs. Na jaren van reorganisaties, overplaatsingen naar mbo-afdelingen en doorgaans vrijwillige afvloeiingen, moeten gecomprimeerde educatie-afdelingen de strijd aanbinden met commerciële marktpartijen om gemeentelijke aanbestedingen binnen te halen. Werknemers zien de druk toenemen om meer lesuren en flexibelere werktijden te accepteren. Het zou voor de instelling anders onmogelijk zijn om een marktconforme offerte voor inburgeringstrajecten uit te brengen. De markwerking wordt vervloekt, de eerste signalen wijzen erop dat een aantal roc’s achter het net heeft gevist.
Een recept voor ergernis en onzekerheid in een sterk vergrijzende sector. Volgens het Jaarbericht 2005 van de Mbo-raad is een groot deel van de vijftigduizend werknemers ouder dan 45 jaar. Iets meer dan één op de vijf is ouder dan 54 jaar. Dat werkgevers de bapo, bovenwettelijke werkloosheidsregelingen en het taakbeleid willen schrappen om per instelling, per team of per individu arbeidsvoorwaardelijk ‘maatwerk’ te kunnen leveren, ontmoet weinig vertrouwen bij bezoekers op de bijeenkomsten. “Als wij over een paar jaar vertrekken, moeten er behoorlijke arbeidsvoorwaarden zijn zodat jongere opvolgers binnengehaald kunnen worden. Dat moet in de cao geregeld worden”, aldus een personeelslid in Rotterdam.

“We moeten met alle roc’s samen naar Den Haag gaan om duidelijk te maken wat de gevolgen van de marktwerking zijn.”
Personeelslid bijeenkomst Utrecht

“Tijdens een eerdere bijeenkomst werd een docent door zijn manager uit de zaal geplukt; hij werd gesommeerd aan het werk te gaan”, vertelt AOb-bestuurder Gerrit Stemerding tot ontzetting van de 240 bezoekers op een Utrechtse locatie van roc Midden Nederland.
Desgevraagd doet AOb-sectorconsulent en docent Peter Tillmann van het Maastrichtse roc Leeuwenborg per telefoon verslag van de stand van zaken. De kwestie is zojuist in zijn aanwezigheid op een fatsoenlijke manier tussen docent en leidinggevende uitgesproken. Maar het voorval is in de ogen van sectorgenoten elders in het land tekenend voor de gespannen verhouding tussen management en werkvloer.
Een heet hangijzer – buiten zaken als loonontwikkeling, bapo en zeggenschap over eigen werk – is het taakbeleid. Werkgevers willen daarover aan de lokale onderhandelingstafel afspraken maken, omdat de omstandigheden per instelling veel verschillen. Landelijke bepalingen zouden te beperkend zijn. De vakbonden willen in elk geval een aantal sectorbrede ‘piketpaaltjes’ slaan. “De druk om in te stemmen met veranderingen in het taakbeleid wordt bij ons al verhoogd door te wijzen naar andere roc’s”, waarschuwt een aanwezige op de bijeenkomst in Leiden.
Wat is precies het tijdpad voor de bonden, wil een aanwezige in Utrecht weten. Na de tournee door het land zijn de vakorganisaties uitgenodigd bij de Mbo-raad om het gesprek te hervatten. “Op die uitnodiging gaan we in. Maar”, voegt Stemerding daaraan toe, “als we weer nul op het rekest krijgen, staan we hier over een paar weken weer. En dan met een actieprogramma.”

{KADER}

Het is hard aangekomen

“Van Veenendaal tot Woerden, bij het personeel van roc Midden Nederland is de klap heel hard aangekomen. Mensen dachten even: het valt misschien nog wel mee. Maar het valt niet mee. Wat er nu met de inburgering gebeurt, is een exacte kopie van wat we hebben gezien bij het openbaar vervoer en de thuiszorg”, zegt Gerrie van Sunder, directeur educatie roc Midden Nederland.
Met de introductie van marktwerking in de inburgering moeten roc’s vechten voor het werk, de strijd aanbinden met grote, vaak internationaal opererende re-integratie- en trainingbedrijven. Veel aanbestedingen in grote steden als Amsterdam en Den Haag lopen nog bij het afronden van dit artikel. Maar in een aantal gevallen zijn voor roc’s de gevolgen van de concurrentiestrijd met prijsvechters – en met elkaar – duidelijk aan het worden. Zo staat roc Ter AA met lege handen in de gemeente Helmond. En bij de gemeente Groningen viel het Noorderpoortcollege eerder al buiten de selectie als hoofdaanbieder. Daar zijn overigens contacten gelegd om als onderaannemer werk uit te voeren voor de hoofdaanbieder die in Groningen wèl in de prijzen is gevallen. Roc Midden Nederland vist achter het net in de gemeente Utrecht, waar het werk vooral is gegaan naar firma’s als Hudson, Consolid en Fourstar. “Dit zijn de eerste signalen, roc’s worden hier echt erg nerveus van”, aldus Van Sunder.
“Dit is meer dan zuur. Jarenlang zijn we een partner van de gemeente geweest, maar nu word je gewoon even uit de markt gezet. Dat is hard aangekomen. Bij zo’n aanbesteding wordt niet gekeken naar de relatie die je hebt opgebouwd of het feit dat we een onderwijsinstelling zijn.”
Volgens Van Sunder valt er niet of nauwelijks op te boksen tegen grote commerciële marktpartijen. “Hoeveel de re-integratiebedrijven in prijs met ons verschillen weet ik niet, de offertes zijn niet bekendgemaakt. Je weet dat ze ontzettend laag met de prijs gaan zitten om de markt te veroveren. Wij hebben ook een scherpe prijs geboden, maar daar valt voor ons echt niet tegenop te vechten. In de commerciële markt voor NT2-docenten gelden lagere vergoedingen. In jullie blad las ik laatst bedragen van 15 of 18 euro per uur en zoiets had ik al eerder gehoord. Op het roc kunnen en willen we dat natuurlijk niet.”

Indikken
Volgens Van Sunder had roc Midden Nederland de Utrechtse aanbesteding berekend op 1,8 miljoen euro. Voor een beperkt deel kan dat worden gecompenseerd door werk in zo’n dertig kleinere gemeenten en door enkele meevallers. “We hebben nog niet exact in beeld wat de gevolgen zullen zijn, maar we gaan ervan uit dat we ondanks de compensaties 1,5 miljoen op jaarbasis zullen mislopen. Dat zou de komende jaren structureel kunnen zijn. Het ging in de aanbesteding in eerste instantie om een jaar, maar wel met twee keer een optie tot verlenging.”
Van Sunder weigert vooralsnog te spreken over gedwongen ontslagen. “Dat hebben we tot nu toe steeds kunnen voorkomen. De afgelopen jaren zijn al veel mensen uitgestroomd bij educatie, overgeplaatst naar het mbo of afgevloeid.” Hij laat weten ervan uit te gaan dat er vijftien tot twintig fte (op een aantal van 235 fte bij de unit educatie) zal moeten verdwijnen. Dat gebeurt in eerste instantie via de zogenoemde ‘flexibele schil’ van flexwerkers. “We zullen moeten indikken. Dat betekent in de eerste plaats dat er werk wegvalt voor uitzendkrachten.”
Hoopt Van Sunder dat de gemeente het komende jaar spijt krijgt? “Dat ligt een beetje dubbel. Natuurlijk hoop ik dat niet voor de cursist, want dat zou dan betekenen dat die te weinig kwaliteit heeft gekregen. Eerlijk gezegd verwacht ik wel dat er in de vechtmarkt spanning komt op de kwaliteit. Als je zo scherp onder de prijs gaat zitten, moet het ergens vandaan komen. De kunst voor ons is overeind te blijven en te overleven. En klaar te staan op het moment dat je weer kunt inspringen.”

Actuele informatie: www.aob.nl