- blad nr 1
- 13-1-2007
- auteur A. Kersten
- Redactioneel
Krijten op een computer
Zomaar een maandagmorgen op een basisschool in Zoetermeer. De zeventien leerlingen van groep 3 sturen het potlood aandachtig door hun schrijfboekjes. Het is muisstil, alleen schoenzolen kraken zachtjes. Juf Marieke en haar assistente navigeren behoedzaam tussen de tafelblokken door en delen complimentjes uit: “Goed zo, heel goed hoor.”
En dan gebeurt het. De boekjes gaan dicht en worden opgeborgen. De opwinding neemt toe, leerlingen weten exact hoe laat het is. Tijd dat het bord aangaat.
Het bord aangaat? Jazeker, met een druk op de knop komt het witte scherm aan de zijwand van het klaslokaal tot leven. Een bureaublad met pictogrammen. Met haar wijsvinger bladert de juf door gele mapjes met cryptische namen, waarin weer nieuwe mapjes tevoorschijn ploppen. En voilà, in een oogwenk staat een nieuwe voorgedrukte oefening klaar om ingevuld te worden. Eentje net als in de boekjes.
Met een digi-pen kan juf Marieke de goede letter omcirkelen. “Wat hoort er bij euk, de z, d of m?” De leerlingen helpen een handje. Maar als de juf de pen over het bord trekt, gebeurt er niets. Iets met een verkeerde instelling, legt ze later uit. Een leerling heeft een andere verklaring voor het komische euvel: “Het rood is op.”
Eigenlijk is het al de gewoonste zaak van de wereld voor Marieke van Deutekom en voor basisschool de Achtsprong in Zoetermeer. Een personal computer in de klas is al bijna niet weg te denken, leerlingen groeien op met telefoons en computerverkeer. Dus waarom niet een scherm in de klas hangen waarop je je les kunt uitbreiden en verbeelden? Toen de school geld kreeg uit een achterstandenpotje, was de optelsom snel gemaakt. De directeur zag het wel zitten en Van Deutekom – niet toevallig ict-coördinator op school – wilde het graag eens proberen met zo’n bord, als eerste onder de collega’s.
Woordenschat
Dat was voor de zomervakantie. Nu hangt ook in de hogere klassen een smartboard. Samen met de klassieke krijtborden, die onder andere dienst doen als planbord voor het weekschema. Beide borden worden in de klas gebruikt.
“Ik bereid thuis mijn les voor, bijvoorbeeld door plaatjes te zoeken met Google of iets in te scannen. Die zet ik dan op mijn memorystick en zo neem ik mijn materiaal mee naar school”, legt Van Deutekom uit. Geen gedoe meer met bibliotheekboeken. Er zijn van die praktische gemakjes. Als je de ingevulde cijfers op een getallenlijn wegveegt voor het volgende voorbeeld, blijft de lijn staan. Net als met de regel bij een schrijfoefening.
Maar werken met een interactief bord gaat voor de juf verder dan dat. “Voor kinderen die moeite hebben met taal en over een beperkte woordenschat beschikken, zijn afbeeldingen een uitkomst. Er zijn zoveel nieuwe mogelijkheden. Je kunt samen naar het Jeugdjournaal kijken. We hebben bijna overal een digitaal bord hangen, maar er is op school maar één televisie.”
Aanbesteding
Digitale schoolborden worden steeds populairder, concludeert Ict op school op basis van een door TNS Nipo uitgevoerd onderzoek. Eén op de tien basisscholen en vier op de tien vo-scholen hebben een digitaal bord in huis. En van de ict-managers op een krijtbordschool zegt veertig procent te verwachten dat er binnen twee jaar eentje aangeschaft zal worden. Het klassieke schoolbord, met zijn krassende krijtjes en stoffige wisser, moest al concurreren met de uit conferentiezalen overgewaaide whiteboards. En nu is daar de straffe opmars van het digibord.
Neem Den Haag. Dankzij een gemeentelijke subsidie van 750.000 euro kunnen scholen in het funderend onderwijs een digitaal bord aan de muur prikken. Betrokken besturen besloten de koppen bij elkaar te steken en gezamenlijk een Europese aanbesteding uit te schrijven voor 163 digitale schoolborden. AB-ZHW, het al bestaande onderlinge samenwerkingsverband op het gebied van ict en management, speelt daarbij een belangrijke rol. Directeur Peter Honselaar is zelf oud-leerkracht en oud-directeur van een Haagse basisschool.
De wens om een digibord te gebruiken komt van docenten, stelt hij. Het is niet zo dat een directie een klas zo’n bord in de maag splitst. “Ik ken scholen waar gretig gebruik wordt gemaakt van het ene digibord dat ze hebben. Als de ene klas gaat gymmen, gaat de andere gauw het lokaal in.”
Volgens hem biedt de bundeling van krachten in het Haagse voorbeeld een paar grote voordelen. “Het gaat niet alleen om de prijs van de hardware, maar vooral om de inhoud. De scholen leveren zelf lessen voor het digitale bord en die worden voor alle scholen beschikbaar gemaakt op een centrale server. Elke school stuurt twee leerkrachten naar een cursus. Ze nemen allemaal twee lessen mee. Zo hebben we straks zeshonderd digitale lessen die iedereen kan gebruiken.”
Daarnaast wilden ze de markt een beetje wakker schudden, zegt hij. “Het leek er voorheen op dat veel geregeld werd door de grote importeurs, een paar grote partijen op de markt. Klop je daar als schoolbestuur aan voor drie borden, dan krijg je een andere reactie dan wanneer je zegt: Wij willen graag 163 borden. Je hebt meer in de melk te brokkelen.”
Allergisch
Voor bedrijven die digitale borden aan de man brengen, ontpopt het onderwijs zich als een interessante markt. “Ja, het onderwijs is een booming markt”, zegt Ingrid van den Berg, marketing manager bij VSV, importeur van smartboards in de Benelux. “Er is absoluut sprake van een stijging in de verkoop.” Cijfers kan ze niet overleggen, mailt ze later, omdat ze alleen over schattingen beschikt.
“Op het moment dat een krijtbord op school aan vervanging toe is, wordt er gekeken naar de mogelijkheden van een interactief bord. Een paar jaar terug was de vraag nog of ze wel een interactief bord zouden aanschaffen, nu is het vooral de vraag welk.”
Theo Koppen is directeur van CIVO, een groothandel in kantoor- en schoolmaterialen in Eindhoven. Volgens hem bestaat de concurrentie voor het ouderwetse bord al langer. “De whiteboards hebben de krijtborden deels al vervangen. Ze zijn handig, je hebt geen last van stof of rommel. Mooi toch als je daar allergisch voor was?”
Hij zegt: “Alles verandert. Je ziet vooral in het middelbaar onderwijs dat boeken steeds vaker gebundeld worden met een dvd. Kijk eens hoeveel pc’s er in een school staan. Waarom het bord dan niet? Nostalgie misschien. Maar ja, wat heb je daaraan?”
Toekomst
Laten we wel oppassen dat het digitale bord niet met de docent op de loop gaat, waarschuwt Wim van der Steen. Hij is bovenschools ict-coördinator van de Stichting voor Interconfessioneel en Katholiek Onderwijs (SIKO), waar twaalf scholen in Vlaardingen en Schiedam onder ressorteren. Ict-kenner van het eerste uur, maar hij waarschuwt voor overdreven vernieuwingsdrang die losgezongen raakt van onderwijsinhoudelijke doelstellingen.
“Er speelt soms ook een zekere scoringsdrift”, zegt hij. “Ict’ers denken vaak in ict-doelen. Of scholen zien het soms als mooie marketing. Ik zie mensen die beschikken over techniek om van te watertanden en die er een onderwijskundige toepassing bij moeten zoeken. Het vraagt een behoorlijke hoeveelheid tijd en energie om zo’n bord goed te gebruiken in het onderwijs.”
Met klem: “Ik kan niet genoeg benadrukken dat je moet uitgaan van onderwijskundige behoeften. Die bepaal je eerst, en dan kijk je of ict iets kan toevoegen.” Als je een schrift kunt gebruiken, aldus Van der Steen, moet je het niet met tablet pc willen doen. “Zoals je ook niet de boodschappen doet in je Porsche, maar in je Fiatje.”
In Engeland zag hij op een school het verkeerde voorbeeld. “Daar was de hele school gedigitaliseerd, de krijtborden waren er allemaal uit. Op de helft van de borden stonden alleen de rekenopdrachten en wie de plantjes water geeft. Dan schiet je je doel voorbij. Een collega en ik zeiden tegen elkaar: Als dit de school van de toekomst is, dan hoef ik die toekomst niet.”
Twee basisscholen onder het SIKO-bestuur proberen nu een digitaal bord uit. Eén school heeft een los bord dat van klas naar klas verschuift. “Dat betekent wel dat je veel tijd kwijt bent met afstellen. Op de andere school hangt een digitaal bord in een multifunctionele ruimte. Als er spreekbeurten of presentaties zijn waarbij het bord van pas komt, kan de klas die ruimte in. De ruimte wordt ook gebruikt om workshops aan leerkrachten te geven.”
Van der Steen: “Het belangrijkste voordeel vind ik dat je kunt aansluiten bij de digitalisering van de kinderwereld. De leeromgeving interessanter en rijker maken, waardoor leerlingen makkelijker leren. Het geeft bijvoorbeeld onderbouwleerkrachten meer mogelijkheden om taalachterstanden aan te pakken, er zijn schitterende programma’s voor. De jongere generaties worden homo zappiens genoemd. Ze zijn gewend veel naast elkaar te doen, het moet afwisselend, gevarieerd en spannend zijn. Als leerlingen een afstandsbediening voor de leraar hadden, zouden ze hem na tien minuten wegzappen. Je kunt met een digitaal bord hun belevingswereld de school binnenhalen.”
Ouderwets
“We gaan het Jeugdjournaal kijken”, roepen leerlingen van meester Heiko (groepen 5 en 6) op de Achtsprong hem verheugd na. Ze hebben net een oefening gemaakt waarbij ze op vier manieren een vierde deel moesten inkleuren in een vierkant.
Heiko surft op het bord naar de website van het Jeugdjournaal en klikt op de stelling van de dag: ‘Kerstkaarten versturen via de post is ouderwets.’ Verrassend: de digikennende leerlingen zijn het daar helemaal niet mee eens. Denk eens aan al die nadelen van de digitale kerstkaart.
“Je kunt er niets opplakken om hem te versieren, bij een gedrukte kaart wel”, zegt de een.
“Je kunt spyware krijgen”, roept een ander.
KADER
Vaarwel krijtbord?
De hamvraag is: zal het klassieke krijtbord uiteindelijk uit de klas verdwijnen?
“Ik denk dat het oude krijtbord er op den duur helemaal zal uitgaan”, verwacht Peter Honselaar van AB-ZHW. “Je ziet dat sommige scholen whiteboards ophangen als ze naar nieuwbouw verhuizen en nog geen digitaal bord aandurven. Maar ik vind het wel jammer, de geur van het krijt zal ik missen.”
Bovenschools ict-coördinator Wim van der Steen: “Nee, ik denk niet dat klassieke krijtborden verdwijnen. Denk aan het oefenen van de motoriek, omdat het bord meer weerstand geeft. En wat nooit zal veranderen is dat leerlingen het gewoon leuk vinden om te krijten, op de stoep en op het bord.”
Marieke van Deutekom van basisschool de Achtsprong beaamt dat. “Kinderen hebben nog altijd veel lol met krijt.”
KADER
Prijzig
Het bord
In feite is de opzet vrij eenvoudig. Een pc is verbonden met een beamer, die het beeld op een scherm projecteert. Op de pc staat software die speciaal voor de klas is ontwikkeld, maar je kunt bij wijze van spreken ook met het Windows-kladblok aan de slag. Met een speciale pen (en wisser) kun je over de computerpagina heen schrijven. Bij bepaalde borden kan dat ook door met een vinger over het bord te gaan.
Hard en zacht
In brochures wordt vaak onderscheid gemaakt tussen harde en zachte borden. Een zacht bord is druksensitief en reageert ook op een vinger, harde borden alleen op de speciale pen. Maar zijn er verder grote verschillen? “Het is vooral een gevoelskwestie, is mijn indruk”, aldus Peter Honselaar van AB-ZHW. “Sommige scholen zijn huiverig dat het zachte bord eerder beschadigd raakt, maar hoe groot is die kans echt? Leerlingen gaan er niet met scherpe voorwerpen overheen krassen.”
Kosten
Tel op: het scherm, software, beamer en de installatie. Indicatie: drieënhalf- à vierduizend euro. Prijzen zijn uiteraard afhankelijk van type en merk bord en de gesloten deal. Dat is al gauw het dubbele van krijtborden. Krijtborden kunnen worden afgeschreven over een periode van zo’n vijfien jaar. Het is de vraag of een digibord zo lang meegaat. Verder zijn er de bijkomende kosten van de beamer. Met name het vervangen van de beamerlamp is prijzig. “Dat vraagt meer uit de lumpsum dan met een klassiek krijtbord”, aldus Honselaar.