Eigen schoolboekenfonds drukt hoge kosten

Ouders klagen over de toegenomen kosten van studieboeken in het voortgezet onderwijs. De introductie van de basisvorming, de tweede fase en de vaste boekenprijs zijn de voornaamste oorzaken voor de hoge prijzen. De locatie Han Fortmann van het Trinitascollege in Heerhugowaard laat zien dat de kosten heel erg kunnen meevallen als je een boekenfonds goed organiseert.

"Op sommige scholen wordt wel duizend gulden per jaar aan boekenhuur betaald", zegt Theo in 't Veldt, penningmeester van het boekenfonds. "Onvoorstelbaar. Het past niet in het profiel van onze school." Het huren van boeken op de Han Fortmannlocatie kost 295 gulden per jaar voor alle leerlingen van de onder- en bovenbouw havo, vwo en gymnasium. Dit is inclusief klassensets (atlassen en literatuurboeken). "We zijn een prijsbewuste school. De prijs-kwaliteitverhouding is goed. Ook onze ouderbijdrage is relatief laag: 170 gulden per jaar. Daar worden alle excursies van betaald. Zelfs de studiereis naar Italië zit in deze bijdrage."

In 't Veldt, leraar economie, is sinds 1985 penningmeester van het boekenfonds. Met veel plezier runt hij met drie ouders, twee docenten en de algemeen directeur van het college, de aparte stichting.
Hoe is het mogelijk dat ouders van leerlingen van deze school 295 gulden betalen, terwijl andere middelbare scholen tussen de vierhonderd en duizend gulden vragen? "We werken met vooroorlogse methoden en krantenpapier", grapt Bakker, voorzitter van het boekenfonds en algemeen directeur. "Veel scholen zien het boekenfonds als 'schip van bijleg'. Maar als je niet vooruitdenkt en alles op het laatste moment laat aankomen, dan loopt het verkeerd af. Ons boekenfonds wordt gedragen door de school. Dat betekent dat het personeel overtuigd is van de noodzaak van het boekenfonds", verklaart In 't Veldt.
Het Trinitascollege heeft een aantal maatregelen genomen om de kosten te drukken. Ten eerste hanteert het boekenfonds een afschrijvingstermijn van vijf jaar. "Het maakt nogal wat uit of je iedere drie jaar of iedere vijf jaar nieuwe boeken moet aanschaffen. We hebben wel eens dertien jaar met één methode gewerkt", verklaart In 't Veldt. De secties kiezen een bepaalde methode. Als de keuze niet goed uitvalt, is dat jammer, de sectie zit voor vijf jaar aan die methode vast. Bij hoge uitzondering mag er wel eens na een paar jaar voor een andere methode worden gekozen, mits het boekenfonds de argumenten accepteert.

Werkboeken
Een andere kostenbesparing is het gebruik van werkboeken. De Han Fortmannleerlingen kopen ze niet maar huren ze. Oefeningen moeten ze overnemen in een schrift. Dit scheelt al gauw tweehonderd gulden. In 't Veldt: "De meeste docenten kopiëren bij ons de oefeningen zodat de leerlingen hun antwoorden op het kopietje kunnen invullen."
"Door ons strenge boete- en herstelbeleid kunnen veel boeken vijf jaar of langer mee", vervolgt hij. "Als nieuwe boeken er niet geweldig uitzien of een te slappe kaft hebben, kaft het boekenfonds ze opnieuw, zodat de boeken niet na een jaar van ellende uit elkaar vallen." Ook levert de school aan de leerlingen herstelmateriaal. Zo kunnen ze beschadigde boeken nog voor het inleveren zelf herstellen. Wie dat niet doet, loopt het risico van een boete. "Over het algemeen hebben we hier op school weinig gedonder met hoge boetes. Afgelopen jaar bedroeg de boeteopbrengst van bijna 1400 leerlingen nog geen 5000 gulden, dat is gemiddeld fl.3,50 per persoon."
Om te voorkomen dat leerlingen voor andermans slordigheid opdraaien, vullen ze bij aanvang van het nieuwe schooljaar een schadeformulier in. Thee- en chocolademelkvlekken van hun voorgangers kunnen ze bij ontvangst van het pakket noteren.

Boekhandel
Toch is niet voor iedere school een boekhandel in eigen beheer de goedkoopste oplossing. De scholengemeenschap Dalton-Vatel in Voorburg stopt volgend jaar met haar boekenfonds. De pakketten in de bovenbouw werden al door de boekhandel verzorgd, volgend jaar gebeurt dat ook in de onderbouw. "We zijn twaalf jaar geleden begonnen met een boekenfonds omdat de boekhandel te duur was. Boekhandel Verwijs Educatief heeft ons nu een aantrekkelijk aanbod gedaan. Daar kunnen we als boekenfonds niet tegenop concurreren", zegt beheerder F. Vlaardingenbroek. "Je zult zien dat de prijzen over een paar jaar weer gaan stijgen. Misschien dat we dan opnieuw een boekenfonds moeten oprichten."
De school in Voorburg had alleen voor de onderbouw een eigen boekenfonds, daarna werden de verschillen in vakkenpakketten te groot. "Voor een boekenfonds is het niet handig, als het ene jaar 35 leerlingen Latijn kiezen en er het andere jaar maar acht zijn", verklaart Vlaardingenbroek. "De school zit dan met allerlei boeken die niet gebruikt worden. Een boekhandel kan die boeken gewoon weer aan andere scholen verkopen."
Maar ook voor dit probleem heeft het Trinitascollege een oplossing. "Bij onze vaste leverancier (Lisette bv in Obdam) kunnen we overtollige boeken kosteloos kwijt." Ook andere scholen doen dat en op die manier kunnen scholen voor een zacht prijsje boeken aanschaffen. In 't Veldt: "Een boek kost dan maar twintig in plaats van tachtig gulden." Hij denkt dat iedere school op deze manier de boekenprijzen laag kan houden.

Prijsstijging
Toch besteden veel scholen hun boekenfonds uit omdat het beheer teveel tijd vergt. "Scholen gaan steeds meer terug naar de kernactiviteit: het lesgeven", zegt directeur De Clerq van Van Dijk Studieboeken. In 't Veldt beaamt dat een boekenfonds een tijdrovende bezigheid is, maar het gaat met vlagen. "Het is hollen of stilstaan. Vooral het maken van het jaarverslag en het opstellen van de begroting kosten veel tijd. Maar ik krijg er iedere keer weer een kick van als het allemaal vlekkeloos is verlopen."
Van Dijk Studieboeken, leverancier aan driehonderd scholen, heeft de pakketprijzen de laatste jaren zien stijgen. De Clerq wijt de prijsstijging aan de komst van de tweede fase. "Een groter vakkenpakket betekent meer boeken, dus hogere kosten."
Bij deze boekhandel betalen ouders tussen de zeshonderd (onderbouw) en duizend gulden (bovenbouw) per jaar voor een huurpakket.
Oudervereniging Ouders & Coo is ervan overtuigd dat schoolboeken flink goedkoper kunnen als er geen vaste boekenprijs is. Voor de zomervakantie diende de vereniging een klacht in bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit. De vaste boekenprijs is totstandgekomen toen de boekenbranche in 1997 een vrijstelling kreeg van het verbod tot kartelvorming. De inzet was een vaste boekenprijs voor algemene boeken. Het meenemen van de schoolboeken in deze vrijstelling, ziet Ouders & Coo als een grove fout van de toenmalige minister van Economische Zaken en een slapende Tweede Kamer.
De Clerq betreurt het dat ouders geconfronteerd worden met hoge rekeningen. Maar hij verwerpt het standpunt van Ouders & Coo. "Niet de vaste boekenprijs maar de keuze van scholen voor bepaalde methoden bepaalt de hoogte van de prijs. Er zitten enorme prijsverschillen in de diverse methoden. Voor vier-havo bijvoorbeeld schommelt de prijs van een methode Nederlands tussen de 35 en 100 gulden. Ouders denken dat ze geen invloed hebben op studiematerialen maar ik ken scholen die een beleid van constructief overleg hebben."
Werner van Katwijk, directeur van Ouders & Coo: "Het gebeurt inderdaad dat scholen met ouders budgetafspraken maken. Maar de keuze van methoden vergt technisch pedagogisch inzicht van de desbetreffende vakdocent, ouders hebben daar dus niets over te zeggen."
Op het Trinitascollege hebben de ouders geen inspraak in die keuze, zegt In 't Veldt. "Dat is de taak van de secties. Zij moeten er met de leerlingen mee werken. We kiezen ook niet speciaal voor een methode die goedkoop is, maar voor een methode die goed is."