Onderwijs veel meer richten op terugkeer naar eigen land

Het gaat niet goed met het onderwijs aan de alleenstaande minderjarige asielzoekers. De scholen willen wel, ze doen enorm hun best om deze leerlingen wat bij te brengen. Maar bij het verlaten van de school zijn ze absoluut niet voorbereid op de Nederlandse maatschappij. ³Het is een politiek probleem², meent het onderwijsveld.

Het gaat om de groep alleenstaande minderjarige asielzoekers van vijftien, zestien, zeventien jaar. ³Soms hebben we ze al van dertien jaar², zegt Bert Zweers, voorzitter van de centrale directie van het Dollardcollege in Winschoten. Het zijn kinderen die jarenlang geen enkele structuur hebben gehad en bij de dag hebben geleefd. Hun ouders zijn er niet, niemand spreekt hen aan op hun gedrag. Voor de school ontbreekt een volwassene als aanspreekpunt wanneer er iets met de leerling is.
De directies van zeven scholengemeenschappen in de provincie Groningen hebben vlak voor de zomervakantie een brandbrief gestuurd aan de onderwijscommissie van de Tweede Kamer. ŒOndanks de formidabele inzet en grote betrokkenheid van de docenten die het onderwijs in de internationale schakelklassen verzorgen, slagen wij er voor een grote groep alleenstaande minderjarige asielzoekers niet in om ze met een startkwalificatie het onderwijs te laten afsluiten.¹ De directeuren laten nadrukkelijk weten dat het toeschuiven van meer geld geen oplossing is. Zweers: ³Onderwijs aan asielzoekers wordt goed gefinancierd. Meer geld levert niet meer rendement op.²
Groot probleem bij de alleenstaande minderjarige asielzoekers is absentie en het onvermogen van een ieder om daar wat aan te doen. Ze verschijnen gewoon op school als het hun uitkomt. ³Deze kinderen zijn een enorme vrijheid gewend², zegt Jaap Engbers, voorzitter van de centrale directie van regionale scholengemeenschap de Borgen in Leek. ³Dan komen ze in Nederland en dan is er een leerplicht.² Voor asielzoekers geldt dezelfde leerplicht als voor alle andere inwoners van Nederland. Henk Koch, afdelingsleider van de internationale schakelafdeling van de Borgen, geeft een voorbeeld: ³De leerlingen worden met een busje van het asielzoekerscentrum naar school gebracht. Niemand controleert wie er in het busje stapt en als ze bij school uitstappen, lopen ze rustig het dorp in als ze zin hebben om een nieuwe broek te kopen en laten de school links liggen. Wij kunnen ze er wel op aanspreken dat dit niet kan, maar we hebben geen machtsmiddel om ze in de school te halen.² Voor de docenten van de internationale schakelklas is het dan ook iedere dag weer een verrassing welke leerling er zal verschijnen.
De begeleiding van de alleenstaande minderjarige asielzoekers is minimaal. Koch: ³Ze zien een keer per vier weken hun voogd tien minuten. Aanspreken op het naar school gaan gebeurt nauwelijks. Groot minpunt is dat de centrale opvang asielzoekers (coa) het niet als een primair probleem signaleert. Zij zien zichzelf toch meer als een woningbouwstichting.²

Agressief gedrag
Engbers: ³Wij hebben op school nogal wat kinderen uit Oostbloklanden die een speciale problematiek hebben. Zij zien, evenals hun ouders die hier zijn, de leerplicht als een inbreuk op hun vrijheid die ze nu net hebben verworven hier in Nederland. Het heeft ook alles te maken met culturele achtergronden.² Zweers vraagt zich af in hoeverre je rekening moet houden met de andere cultuur. ³Ik ben mijn loopbaan in Suriname begonnen. Ik zei tegen de moeder van een leerling: ŒIk heb moeite met uw zoon¹. Haar reactie was: ŒWaarom slaat u hem dan niet?¹ Deze jongen was duidelijk gewend op een andere manier te worden gestuurd, maar in hoeverre kun je daarin meegaan?²
Engbers: ³We lopen er tegenaan dat we weinig middelen hebben om het kind op de plek te brengen waar het hoort: in de internationale schakelklas.² De leerplichtambtenaar is er natuurlijk ook nog, maar die heeft geen extra tijd gekregen voor het extra werk dat deze groep leerlingen met zich meebrengt.
Niet alle asielzoekers zijn problematisch², benadrukken Engbers en Zweers. ³De gemotiveerde leerlingen hangen aan onze lippen en daar komen we verrekte ver mee.² Dat zijn vooral de asielzoekers die met hun ouders naar Nederland zijn gevlucht en een verblijfsstatus of perspectief op een status hebben. De school heeft dan ook de ouders als aanspreekpunt als er iets niet goed gaat met de leerling.
Dan zijn er de leerlingen met ouders zonder verblijfsstatus die steeds voor een korte periode in verschillende asielzoekerscentra verblijven. ŒDe continuïteit van het onderwijs aan deze kinderen laat zoveel te wensen over dat van een redelijke opleiding niet of nauwelijks gesproken kan worden. Laat staan van een adequaat eindniveau¹, schrijven de directeuren. Zweers: ³Wil je goed onderwijs geven, dan moet je een zekere hechting hebben met de leerlingen. Bij deze kinderen is dat steeds waardeloos, ze worden te vaak van de ene op de andere dag van school gehaald.²
De derde groep asielzoekers waar de scholen mee te maken hebben zijn de alleenstaande minderjarige asielzoekers. ŒVoor deze groep is het probleem nog enkele malen groter omdat de scholen ook nog vrijwel geen grip hebben op de frequente afwezigheid van een substantieel deel van deze leerlingen.¹ Engbers: ³Waar je in een normaal Nederlands gezin een appèl op kunt doen, de ouders, ontbreken die bij de alleenstaande minderjarige asielzoeker. Sommigen vertonen louter onverdraagzaam, agressief gedrag. Ze zijn aan het overleven. Dat maakt het ook heel moeilijk om met ze werken.²
De scholen willen absoluut niet weglopen voor de problematiek, maar onderwijs in Nederland is aanvullend op wat ouders doen², zegt Zweers. ³Je kunt deze groep niet in drie, vier jaar op niveau krijgen. Dat is wel wat nu de eis is. Wij vinden dat de Tweede Kamer moet zeggen hoe deze leerlingen afgeleverd moeten worden. De politiek moet een keuze maken.²
De directeuren hebben zelf wel een idee wat er moet gebeuren. Engbers: ³Er moet veel meer steun om de school heen komen om de jongeren naar school te krijgen. Stichting Opbouw, die zich met de asielzoekers bezighoudt, heeft hiervoor te weinig mankracht.²

Maatschappelijke plicht
Zweers: ³Het is nu onvoldoende helder of de alleenstaande minderjarige asielzoekers terug moeten naar hun land van herkomst. In de nieuwe wet die in de maak is moeten ze allemaal op hun achttiende terug. Duidelijk moet zijn welke leerlingen je voorbereidt op de Nederlandse maatschappij. Als ze hier mogen blijven, moeten ze langer dan tot hun achttiende jaar op school blijven, want ze hebben gewoon meer tijd nodig om voldoende te worden voorbereid op de Nederlandse maatschappij.²
Als de leerlingen terug moeten naar het land waar ze vandaan komen, moet er ook veel meer terugkeeronderwijs worden gegeven. Afdelingsleider Henk Koch: ³Daar zijn we nu ook in zekere zin mee bezig. We leren ze basisvaardigheden aan op het gebied van techniek, textiele werkvormen en koken. Daar kunnen ze iets mee in hun land van herkomst.² Zweers: ³Voor een deel is dit goed, maar er moet dan wel beleid komen dat dit terugkeeronderwijs ook regelt.² Engbers: ³In samenwerking met de ministeries van Justitie, Onderwijs en Binnenlandse Zaken. Die spelen elkaar nu de bal toe, maar van samenspel is weinig sprake.²
Een vak als Nederlands moeten ze ook in het terugkeeronderwijs blijven geven, vindt Koch. ³Want deze mensen moeten zich toch een paar jaar kunnen redden in dit land. De sociale redzaamheid, daar zijn wij de schakel voor, dat is onze maatschappelijke plicht.²
De Tweede Kamer heeft de Groningse directeuren laten weten de brief te hebben doorgestuurd naar staatssecretaris Adelmund.