- blad nr 15
- 8-9-2001
- auteur R. Sikkes
- Commentaar
U vraagt, wij draaien
Scholen worden op die manier geprikkeld om aan de behoeften van de ouders en leerlingen te voldoen. Ouders raken meer betrokken omdat ze gedwongen worden met hun knipkaart bewuste keuzes te maken. Het plan van de jonge onderzoeker was beloond met een van de aanmoedigingsprijzen van de ontwerpwedstrijd van het ministerie van Onderwijs en zit nu in de race om de hoofdprijs. Of wij er ook wat in zagen.
Nee dus. Kletskoek. Het op z¹n kop zetten van de financieringsvorm - door deze uit te keren in 2,5 miljoen bonkaarten voor evenzoveel kinderen - leidt tot bureaucratie en verspilling. En je zou kunnen zeggen dat het Nederlandse onderwijsbestel eigenlijk al een soort vraagfinanciering kent: de vrijheid van ouders om een school te mogen beginnen. In het buitenland kijken ze met bolle ogen naar wat er hier allemaal mogelijk is. Van islamitische scholen tot freinet en van openbaar tot montessori. En dat allemaal gefinancierd door de overheid, die ruimte voor initiatief aan ouders laat. Het kost vandaag de dag wat meer moeite om een school te starten dan vroeger, maar wie kan aantonen dat er voldoende belangstelling is voor zijn plannen, kan beginnen. Als dat wat eenvoudiger wordt gemaakt en de plannen daarvoor liggen klaar is vraagfinanciering helemaal overbodig. Hoofdschuddend over zoveel conservatisme verliet de jonge onderzoeker het pand.
Zijn voorstel was geen blindganger, maar past in een trend. Nu de maakbaarheid van de samenleving als leidraad voor het overheidsbeleid taboe is verklaard, is vraagfinanciering, de wens van de consument, het nieuwe Zoetermeerse dogma. De toekomstnota Grenzeloos onderwijs staat er vol mee. Variëteit. Maatwerk. Vraagfinanciering. Experimenten met vouchers in mbo en hbo. Het zijn symptomen van doorgeslagen individualiseringsdenken. Het suggereert dat ouders in de schappen van de al o zo volle onderwijssupermarkt op zoek zijn naar nog meer soorten olijfolie.
We willen zo graag meer diversiteit en variëteit¹, riepen Hermans en Adelmund in koor bij de presentatie van hun nogal vage toekomstnota. U vraagt, wij draaien, lijkt op het ministerie de nieuwe aanpak te worden. Vraagfinanciering suggereert dat marktwerking beter onderwijs en overheidsbeleid oplevert. Het veronderstelt dat bedrijven op basis van consumentenvragen werken. De realiteit is even anders.
De fabrikant van broodroosters onderzoekt of er behoefte is aan wat nieuws. Produceert twee of drie modelletjes. Laat ze door de afdeling marketing Œin de markt¹ zetten alsof ieder individu zijn hoogstpersoonlijke, unieke, trendy broodrooster kan aanschaffen. En daarna komt er nog een dure limited editon in zilvergrijs met een palletje meer. Ook de markt probeert lijn te brengen in de consumentenvraag.
Natuurlijk zijn er ook op de onderwijsmarkt nog wat niches voor ondernemende schooldirecteuren. Scholen die meer doen aan opvang, speciaal voor tweeverdieners. Echte elitescholen voor een kleine groep gefortuneerden. Antroposofen die vinden dat het vrijeschoolonderwijs teveel de oren naar de overheidseisen laat hangen. Thuisonderwijs voor fundamentalistische christenen.
Maar de bulk van de ouders en leerlingen naar wier wensen een school goed moet luisteren wil toch in grote lijnen hetzelfde: een veilige school, met een enthousiast en capabel team, het liefst zo dicht mogelijk bij huis en in een bijdetijds gebouw. Ouders zijn, zo blijkt keer op keer, ook behoorlijk tevreden over hun schoolkeuze, de keuzemogelijkheden en over de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs. Al die duizenden individuele ouders vragen maar één ding. Een overheid die dat onderwijs goed financiert. Kleinere klassen mogelijk maakt. Het lerarentekort oplost. Investeert in gebouwen en leermiddelen. Met zo¹n consumentenvraag kan een ondernemende overheid toch wel uit de voeten.