• blad nr 9
  • 29-4-2006
  • auteur R. Sikkes 
  • Redactioneel

 

Explosieve groei zmok-leerlingen

Het aantal leerlingen op zmok-scholen zal per 1 augustus 7 procent hoger liggen dan in januari. Vooral scholen voor voortgezet speciaal onderwijs zien steeds meer leerlingen die worden geïndiceerd als ‘zeer moeilijk opvoedbaar’, op zich afkomen. Een flinke wachtlijst van bijna 800 leerlingen voor deze scholen is het gevolg. “Scholen worden door het ontbreken van goed jeugdbeleid met de problemen opgescheept”, zegt Rob de Koning van de AOb. “Dat ene ministerie voor jeugdzaken had er gisteren al moeten zijn.”

Al jaren groeit het aantal leerlingen op de zogenoemde cluster-4-scholen in een razend tempo. Het gaat om twee categorieën: leerlingen die op een school geplaatst worden, maar ook kinderen die met een rugzakje vol ambulante begeleiding op een gewone school zitten. De groei plaatst de zmok-scholen voor grote problemen: zij moeten met kunst- en vliegwerk lokalen en personeel regelen voor de zeer moeilijke groep die voornamelijk uit jongens bestaat.
Volgens de bekostigingsregels is dat lastig. Scholen krijgen pas geld één jaar na de groei (de t-1 systematiek). Een geleidelijke toename van leerlingen is daarmee wel op te vangen, maar niet een constante en hoge groei. ‘Een economisch onverantwoorde situatie die niet eindeloos door kan gaan’, concludeert de landelijke vereniging van de zmok-scholen.
Het gaat in de basisschoolleeftijd om ongeveer 4 procent per jaar, in afdelingen voor voortgezet speciaal onderwijs schommelt het rond de 10 procent. De ambulante begeleiding noteert groeicijfers van boven de 100 procent. Op de cluster-4-scholen zitten per 1 augustus naar schatting ruim 29.000 leerlingen, meer dan 4000 worden ambulant geholpen. Op basis van een inventarisatie verwacht de Landelijke Vereniging Cluster 4 dat in augustus 767 leerlingen die wèl zijn geïndiceerd, op een wachtlijst komen. Simpelweg omdat er geen plaats is.
Deze situatie duurt al jaren. Afgelopen jaar nog beloofde minister Van der Hoeven duizend extra plaatsen in het zmok-onderwijs. Tegelijkertijd werd een aantal projecten gestart om een deel van deze moeilijke groep tijdelijk op te vangen in projecten als rebound, herstart, op de rails. Daarna zouden zij weer terecht moeten kunnen in het gewone onderwijs. Het ziet er echter naar uit dat dit alles onvoldoende is om de aanvragen voor plaatsing en hulp aan te kunnen.

Gemakzucht
“Wij doen slechts wat anderen ons opdragen: leerlingen hebben een cluster-4-indicatie, en wij moeten ze helpen”, zegt Ruud Janse, voorzitter van de Landelijke Vereniging Cluster 4 en directeur van de Korczakschool in Middelburg. In het verleden werd de groei van het speciaal onderwijs toegeschreven aan het eigen beleid van scholen voor speciaal onderwijs en gemakzucht bij verwijzende scholen. Volgens Janse kan daar nu geen sprake van zijn. “Het is tegenwoordig een onafhankelijke indicatiestelling die bepaalt of een leerling voor verwijzing of ambulante begeleiding in aanmerking komt.”
De groei van zowel de ambulante begeleiding als de plaatsingen op de zmok-scholen doet zich vooral voor in het voortgezet onderwijs. De indicatiestelling voor ambulante begeleiding is daar nieuw. Janse vermoedt dat scholen voor leerlingen die ze tot voor kort met veel moeite binnenboord hielden, nu eindelijk hulp kunnen krijgen. “De rugzak geeft collega’s in het voortgezet onderwijs eindelijk boter bij de vis voor een groep zeer moeilijke leerlingen die zij voor die tijd zonder enige hulp moesten opvangen.”
Rob de Koning, hoofdbestuurder van de AOb, ziet nog een factor die aan de groei kan hebben bijgedragen. “Er is een duidelijke toename van adhd en autisme. Dat was een groep die tot voor kort een beetje verscholen zat, maar nu wel onder de indicatienormen valt.” Hoogstwaarschijnlijk zijn er tal van oorzaken voor de groei, reden waarom binnenkort een onderzoek start dat over een aantal maanden een beter zicht op de situatie moet geven.

Symptoombestrijding
De vraag is of de uitkomsten veel soelaas zullen bieden. Blijkbaar is er een groep zeer moeilijk opvoedbare jongeren die zonder verwijzing of ambulante begeleiding nauwelijks te handhaven zijn in het gewone onderwijs. “Ik zie deze groei als een maatschappelijk signaal”, concludeert Rob de Koning. “Dit is geen schoolprobleem, maar een maatschappelijk probleem en de school krijgt het probleem toegeschoven. De verwijzingen en de ambulante begeleiding kun je zien als symptoombestrijding achteraf. Als leerlingen in groep 6 en 7 al lastig worden, moet je meteen ingrijpen. Met maatschappelijk werk, door samenwerking met justitie. Alleen is de samenwerking tussen de ministeries van Onderwijs, Sociale Zaken en Justitie nog steeds bar slecht. Er had gisteren al één minister voor jeugdzaken moeten zijn, want nu gaat het mis met een grote groep jongeren.”
Intussen moeten de zmok-scholen het probleem maar oplossen, zo ervaart Ruud Janse van de LVC4, zonder daarvoor de middelen te krijgen. De voortdurende groei maakt dat de scholen extra personeel en lokalen nodig hebben. Voor komend schooljaar wordt een tekort verwacht van ruim 200 lokalen. “En die staan er ook niet meteen. Er is wel een aantal gemeenten dat meedenkt en meewerkt, maar meestal duurt het tijden voordat ze toestemming geven.” Bij het personeel knelt het omdat er èn ervaren mensen nodig zijn voor de ambulante begeleiding èn voor het opvangen van nieuw, vaak jong, personeel in de scholen zelf.
Het resultaat van dat alles is dat de Landelijke Vereniging Cluster 4 verwacht dat er ondanks de door de minister toegezegde uitbreiding van het aantal zmok-plaatsen wachtlijsten blijven. Janse: “Het is frustrerend bij zo’n groei om te zien dat we de wachtlijsten wegwerken maar er tegelijk weer een grote groep leerlingen een nieuwe wachtrij vormt.”

{grafic: bijvoorbeeld school met kinderen die erin willen}

prognose groei zmok-scholen 1 augustus

aantal groei
so 11784 +370 +3%
vso 17362 +1630 +10%

(bron: LVC4)

{grafic, misschien iets met rugzakjes}

groei ambulante begeleiding zmok

totaal waarvan vo
oktober 2004 3060 844
januari 2005 3648 1009
oktober 2005 7465 2598

groei +144% +208%


Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.