• blad nr 3
  • 4-2-2006
  • auteur I. Westbroek 
  • Redactioneel

Seksuele voorlichting voor kinderen én hun ouders 

Omgaan met dubbele boodschappen

Er schort nogal eens wat aan de seksuele opvoeding van kinderen. Jongens gaan te ver, meisjes staan te veel toe. Een aantal basisscholen probeert patronen te doorbreken en seksuele ontsporingen te voorkomen.

Drie meisjes uit groep 8 van de Rotterdamse basisschool het Landje werden stelselmatig lastiggevallen door jongens uit hun klas. De ouders van de meisjes klopten bij de school aan. Ze wilden een gesprek met de ouders van de jongens. Dat organiseerden directeur Wim van Aalst en leerkracht Ron de Geus graag. Zij konden het ook niet langer aanzien.
Tot twee keer toe maakten zij een afspraak met de ouders. Beide malen kwamen die van de jongens niet opdagen. De Geus en Van Aalst vinden het een groot probleem dat ouders met wie contact het meest dringend is, onbereikbaar zijn.
“Die komen niet, al geef je duizend cursussen”, zegt De Geus. “Hoe kan je dan preventief werken?”
Seksuele opvoeding lijkt niet op de agenda te staan van ouders in achterstandswijken. Jongerenwerkers luiden in kranten de noodklok over pubers die zich op de straat aangewezen voelen. Ze willen ergens bijhoren en sluiten zich daarom aan bij stoere types. Meisjes vinden dat spannend en zoeken de macho’s op. ‘Seksuele toenadering loopt gemakkelijk uit de hand’, waarschuwt een jongerenwerker in AD/Rotterdams Dagblad. Jongens noch meisjes kennen hun grenzen, merken leerkrachten en welzijnswerkers. Jongens gaan te ver, meisjes staan te veel toe. Een vrij grote groep jongeren krijgt seksuele opvoeding op straat omdat hun ouders niet thuis zijn.
“Multiprobleemgezinnen”, zegt directeur Marjan Dekker van de Rotterdamse basisschool de Clipper wanneer zij het over de thuissituatie van haar leerlingen heeft. “Echtscheidingen, drankproblemen, vader in de gevangenis”, somt zij op. “Het zijn regelmatig terugkerende problemen. Zwakke sociale gezinnen, waar nooit een maatschappelijk werker is geweest. Die ouders hebben geen idee wat hun kinderen uitspoken. Er is wel buitenschoolse opvang, maar daar willen kinderen uit groep 8 niet meer naartoe. Te kinderachtig. Dus verdwijnen ze richting markt, winkelcentrum Koopgoot of Zuidplein, maar ook naar kelderboxen. Meisjes komen eerder in de puberteit dan jongens. Veel van hen trekken naar oudere jongens, en dan kan het snel misgaan.”
Ook kinderen van ouders die wel betrokken zijn, kunnen in de problemen komen. Want hun ouders praten ook niet graag over seksualiteit, merken Marjan Dekker en Helma Kemner, intern begeleider en leerkracht op de Clipper. Tijdens ouderavonden krijgen cijfers en schoolprestaties de meeste aandacht. Seksuele opvoedingsvraagstukken komen zelden aan bod. Zelfs leerlingen die uit tienerzwangerschappen zijn geboren – veelal Antilliaans - krijgen amper voorlichting. “Die kinderen”, vreest Dekker, “vervallen in hetzelfde patroon. Want het verleent status als je in bed hebt gelegen met iemand, en helemaal als je een kind krijgt.”
Islamitische ouders willen volgens Dekker het liefst dat de school hun kinderen voorlicht, maar vooral niet te openhartig. “Ouders die wel zelf voorlichting geven”, weet zij, “geven zoons en dochters verschillende boodschappen. Jongens mogen op straat blijven, en ongezien wel eens iets uithalen, meisjes worden angstvallig binnengehouden.”
Ook wanneer het gaat om kledingkeuzes bespeurt Dekker een dubbele moraal, vooral bij ouders met een Caribische achtergrond. “Die moeders trekken hun dochters strings en naveltruitjes aan. Maar tegelijkertijd zijn ze heel preuts, en ze staan niet open voor signalen van hun kinderen over seksualiteit.”
Jonge, alleenstaande moeders gaan met hun puberdochters om als met vriendinnen, signaleert Dekker. “Zij vinden het leuk als hun dochters groter worden, want dan kunnen zij ervaringen uitwisselen. Die moeders zijn zelf nauwelijks toegerust als volwassene. Dat merk je ook aan de manier waarop zij hun kleine kinderen behandelen: als poppetjes.”

Brandjes blussen
Problemen met verwaarlozing, huiselijk geweld en gebroken gezinnen spelen behalve op de Clipper ook op de andere zeven scholen in de Rotterdamse wijk Feijenoord. “Als school kun je niet meer doen dan brandjes blussen”, gelooft leerkracht Kemner.
De school organiseert ouderavonden en thema-ochtenden over seksualiteit. Maar eigenlijk, stellen Dekker en Kemner, bestaat er vooral behoefte aan een organisatie in de wijk die een brug kan leggen tussen school, ouders en straat.
Bij het sociaal-cultureel werk in Feijenoord komt het vraagstuk soms ter sprake, maar concrete plannen zijn er nog niet. Ideeën wel, bijvoorbeeld om een contactpersoon in te zetten die op de scholen ouderbijeenkomsten organiseert. Kemner: “Daar kan een start worden gemaakt om met ouders in gesprek te raken. Die kunnen dan bij elkaar komen in het opvoedingssteunpunt in de wijk om over seksuele opvoeding te praten, samen met de GGD, Jeugdzorg en de Jeugd- en Zedenpolitie.”
In Amsterdam hebben de Eloutschool in Oud Zuid en Combiwel, een organisatie voor sociaal cultureel werk, de krachten gebundeld. Hun preventieproject Beauty and the beast is gericht op weerbaarheid van meisjes. In een reeks van vijf bijeenkomsten praat een jongerenwerker van Combiwel met meisjes uit groep 8 over liefde, opkomen voor jezelf en loverboys. De werker traint hen ook in weerbaarheid. Aan het eind van de cyclus organiseert de school een bijeenkomst voor moeders, om hen te stimuleren openlijk met hun dochters over seks en relaties te praten. Vorig schooljaar begon het project. Of het resultaat heeft geboekt, is niet bekend. “We organiseerden het aan het eind van groep 8 en we zijn die meisjes uit het oog verloren”, verklaart Judith Kranen, organisator van het project op de Eloutschool.
Desondanks maakte Beauty and the beast tongen los onder het twintigtal moeders dat bij de bijeenkomst was. Projectbegeleider Hannneke Doortmont van Combiwel: “Na afloop kwamen moeders naar mij toe om te zeggen dat zij zeker thuis verder met hun dochters gingen praten over de onderwerpen die aan bod kwamen.”
Sommige ouders zijn wel degelijk bereid openhartig met hun kinderen over seks te praten, is ook de ervaring van leerkracht Monique Maliepaard van de Pendrechtse Beatrixschool. Op ouderavonden komen moeders naar Maliepaard toe met het verzoek onderwerpen te behandelen in de seksuele voorlichtingsles. Masturbatie is zo’n onderwerp. “Een moeder vertelde dat haar zoon erover bleef zeuren, ook al had zij allerlei voorlichtingsboeken voor hem uit de bibliotheek gehaald. Zij wist niet hoe zij het onderwerp moest behandelen, en vroeg of ik er aandacht aan wilde besteden”, vertelt Maliepaard.
De GGD gaat leerkrachten van de Beatrixschool opleiden in het herkennen van seksuele ontsporingen. Maliepaard geeft al zes jaar seksuele voorlichting aan haar klas. De laatste twee jaar werkt zij met De rode rugzak, een lespakket van de GGD dat seks uit de taboesfeer moet halen. Ze begon met de voorlichting omdat een veertienjarige oud-leerling zwanger werd. “Ze wilde haar vriend terugkrijgen, nadat die met een ander een relatie was aangegaan.”

Turkse maagden
Sinds november kunnen docenten gebruik maken van de website www.seksuelevorming.nl De site werd in opdracht van de ministeries van Onderwijs en Sociale Zaken en Werkgelegenheid in het leven geroepen toen bleek dat docenten vaak niet weten waar zij lesmateriaal vandaan kunnen halen. Organisatie voor onderwijsontwikkeling CPS en de Rutgers Nisso Groep maakten de site. “Er is heel veel”, zegt Milleke de Neef, van de laatstgenoemde organisatie, “maar leraren weten de weg niet. De website vertelt hen waaraan zij aandacht moeten besteden.”
De Rutgers Nisso Groep ontwikkeld ook een lesmodule die meisjes bewust moet maken van keuzes over kinderwens, moederschap, anticonceptie en abortus. De bedoeling is dat zij meer controle krijgen op hun seksleven, en meer inzicht in hun grenzen en wensen.
Om leerkrachten te helpen bij het betrekken van ouders bij het behandelen van seksuele onderwerpen, heeft het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie voor Turkse moeders een pilot opgezet. Op een aantal scholen krijgen de moeders opvoedondersteuning.
Uit recent onderzoek van de Rutgers Nisso Groeo bleek dat onder Turkse en Marokkaanse moeders een grote behoefte bestaat om met landgenoten over lastige opvoedkundige onderwerpen van gedachten te wisselen. “Deze moeders blijken een rol te willen spelen in de seksuele opvoeding van hun kinderen”, stelt Ineke Mouthaan van de Rutgers Nisso Groep. “Ze willen graag handvatten aangereikt krijgen over hoe ze moeten omgaan met de dubbele boodschappen die hun kinderen krijgen over bijvoorbeeld seks voor het huwelijk. Zij zelf zien graag hun kind als maagd het huwelijk ingaan, maar in Nederland krijgen jongeren de boodschap dat zij veilig moeten vrijen.”

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.