• blad nr 3
  • 4-2-2006
  • auteur R. Voorwinden 
  • Redactioneel

Pabo-afgestudeerden in de problemen 

Geen bevoegdheid gymnastiek, geen baan

Afgestudeerden van de pabo zitten klem. Wie na september 2005 is afgestudeerd, mag geen gymlessen meer geven aan de hogere groepen. Veel scholen nemen alleen nog mensen aan die wel een gymbevoegdheid hebben, maar die is nu alleen nog te behalen via een dure nascholingscursus. ‘Help, wat nu?’

‘Ik ben pas afgestudeerd aan de pabo. Nu heb ik al een paar keer gesolliciteerd, maar ik word telkens afgewezen omdat ik de bevoegdheid voor gym niet heb. Wat nu?’, zo luidt een noodkreet op de website www.paboplein.nl
Pabo-afgestudeerden zitten vast op het gebied van bewegingsonderwijs. Wie na september 2005 is afgestudeerd mag alleen nog gymlessen geven in groep 1 en 2. Voor bewegingsonderwijs in de hogere groepen is een aparte bevoegdheid nodig, maar die is alleen via een dure nascholingscursus te behalen. Wie de pabo in deeltijd heeft gedaan of zij-instromer is, kan al met deze regel in aanraking komen als hij voor september 2005 is afgestudeerd.
De norm is ingesteld omdat afgestudeerden te weinig bagage zouden hebben om goede gymlessen te geven. Want dat is toch een vak apart, zo redeneerde de minister, en daar is dus een aparte opleiding met een eigen bevoegdheid voor nodig. Dat lijkt logisch, vond het onderwijsveld, want in deze tijden van playstations en steeds dikker wordende kinderen wordt goed bewegingsonderwijs steeds belangrijker. Dus iedereen ging akkoord.
In de praktijk blijkt de nieuwe bevoegdheid echter grote problemen op te leveren voor pas afgestudeerden. Want als scholen iemand aannemen die voor zijn eigen groep geen gymnastiek mag geven, moeten andere docenten die gymklas overnemen. En dat levert veel gedoe op met het rooster. Een school kan ook, speciaal voor het vak gymnastiek, een vakleerkracht aanstellen met een diploma van de Academie voor Lichamelijke Opvoeding - maar dat is alleen voor grote scholen met veel gymlessen rendabel.
Besturen kiezen daarom liever voor de makkelijkste weg: ze nemen afgestudeerden aan die een paar jaar eerder op de arbeidsmarkt zijn gekomen, en die dus nog wel bevoegd zijn om gymlessen in alle groepen te geven. Dat scheelt een hoop rompslomp.
Voor de nieuwe afgestudeerden zit er dus weinig anders op dan een nascholingscursus te volgen. Die duurt twee jaar, in deeltijd, maar het goede nieuws is dat de deelnemers vanaf het begin van die opleiding al gymlessen mogen geven in de hogere groepen. Het slechte nieuws is dat de opleiding erg duur is: al snel 2400 euro.
Maar daar krijg je dan ook wat voor, zegt Hans van den Einden, docent aan de pabo van Hogeschool de Kempel en lid van de ‘ontwikkelgroep’ die de post-hbo opleiding opzette. De studie bestaat uit vier blokken van elk tweehonderd uur. In het eerst blok wordt aandacht besteed aan bijvoorbeeld het ‘ontwerpen van spelsituaties waardoor kinderen worden gelokt en uitgedaagd om te bewegen’, zoals voetbal, klauteren of zwaaien aan de ringen. Andere blokken draaien om bijvoorbeeld het begeleiden van de leerlingen - organiseren, instrueren en afspraken maken - en stages in de praktijk.

Echte sportievelingen
Sommige pabo’s zien dat hun afgestudeerden in de problemen komen zonder gymbevoegdheid, en bieden de studenten de mogelijkheid om al tijdens hun opleiding een deel van die post-hbo cursus te volgen. Aan de Hogeschool Rotterdam kunnen studenten bijvoorbeeld de eerste twee certificaten tijdens hun studie halen, zodat ze alleen voor de laatste nog de post-hbo opleiding hoeven te volgen.
De Katholieke pabo Zwolle gaat nog een stap verder. Een selecte groep studenten kan daar de héle post-hbo opleiding al tijdens de normale studie volgen. Maar dat is alleen weggelegd voor echte sportievelingen, zegt opleidingsmanager Marry Oost. En dat zijn er zo'n tien tot twintig per studiejaar. “Studenten die bijvoorbeeld al jeugdtrainer zijn bij hun eigen sportvereniging”, zegt Oost.
Die studenten mogen elk jaar van hun opleiding een blok van de post-hbo opleiding volgen. Zonder extra kosten. “Wij doen dat gratis, net zoals we studenten gratis aan een ehbo-diploma helpen”, vertelt Oost. “Maar de studenten moeten wel erg gemotiveerd zijn, want het gaat wel om een extra opleiding van achthonderd uur - naast het gewone pabo-programma.”
Paul Esveld, ambtelijk secretaris van de Stichting Post Hbo, vindt het enigszins vreemd dat de post-hbo opleiding in Zwolle compleet wordt opgenomen in de reguliere pabo. “Een post-hbo opleiding veronderstelt dat studenten eerst een gewone hbo-opleiding hebben gevolgd, en dus al over een boel kennis beschikken.”
En het zadelt zijn stichting, die post-hbo opleidingen keurt voordat ze mogen worden aangeboden, met een probleem op. “Onze opdracht is om de studie tot gymdocent als post-hbo opleiding te beoordelen. Daarbij is afgesproken dat maximaal twee modulen in de initiële opleiding mogen worden aangeboden. Als pabo's de post-hbo opleiding nu helemaal in de reguliere studie opnemen, staat dat haaks op de afspraken. Dan moeten wij als Stichting Post Hbo aanvragen van pabo's afwijzen.”
Voor studenten die de extra studielast aankunnen is het een mooie investering om de opleiding al tijdens de studie te volgen, vindt Oost van de pabo in Zwolle. Want ook zij merkt dat directies het liefst docenten aannemen die over de bevoegdheid voor gymnastieklessen beschikken. “Kleine scholen kunnen vaak geen aparte vakleerkrachten voor gymnastiek aanstellen. Verder is gymnastiek belangrijk voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen, en dus is het goed als dat vak door de eigen klassenleerkracht wordt gegeven. Er wordt dus behoorlijk wat druk op ons uitgeoefend door de scholen. Besturen willen afgestudeerden die bevoegd zijn voor gymnastiek, en of wij dat maar kunnen regelen.”
Sommige schoolbesturen regelen dat overigens al zelf, zoals de Dynamiek scholengroep in Noord-Limburg. “Ook onze scholen willen het liefst breed inzetbare mensen”, zegt manager personeel en organisatie Gerard Voesten. “Wij zijn nu aan het kijken of we een incompany cursus kunnen opzetten voor onze vaste invallers, zodat die alsnog een bevoegdheid voor het vak gymnastiek kunnen halen.” Daarbij betaalt de school de opleiding, die de invallers in hun eigen tijd kunnen volgen.

Creatieve ideeën
Het behalen van de bevoegdheid voor gymnastiek voorkomt in de praktijk van alledag ook veel onduidelijkheid. Want leerkrachten zonder bevoegdheid mogen geen gymnastiek geven, maar buiten de gymzaal mogen ze zich wel degelijk met sport en spel bezighouden - zoals het toezien op voetballen op het schoolplein. “Een leerkracht moet buiten de gymlessen het motorisch gedrag van de leerlingen uit alle groepen kunnen begeleiden”, stelt Van den Einden van Hogeschool de Kempel. “Dat heeft niets met de bevoegdheid voor gymnastiek te maken.”
“Wij krijgen steeds meer vragen waar het spelen eindigt en het echte gymonderwijs begint”, vertelt bestuurder Liesbeth Verheggen van de AOb. “Er is een behoorlijk grijs gebied. Mag een onbevoegde leerkracht geen trefbal in de gymzaal organiseren, maar wel op het schoolplein? Daar moet duidelijkheid over komen.” De AOb kiest voor de helderste weg. Verheggen: “Wij willen dat studenten al op de pabo's hun hele gymbevoegdheid kunnen halen - zonder extra kosten.”
Op andere punten is ook inzichtelijkheid geboden, want er doen veel geruchten de ronde. “Vorige week hoorde ik het gerucht dat alle studenten volgend jaar weer bevoegd zouden worden om gymlessen te geven”, zegt Van den Einden van de Kempel. “Dat is dus pertinent onwaar.” En op de website paboplein weet iemand ook het andere uiterste te melden: dat elke school binnenkort verplicht is om vakleerkrachten van de Academies voor Lichamelijke Oefening aan te nemen. Eveneens onzin.
Voor pas afgestudeerden die snel een baan willen, maar geen gymbevoegdheid hebben, is er één opsteker: met wat creativiteit kom je een heel eind. Dat bewijst het relaas van een jonge leerkracht op het paboplein. ‘Ik heb geen bevoegdheid voor gymnastiek, maar tijdens mijn sollicitatiegesprek heb ik zelf ideeën aangedragen om dit probleem op te lossen.’ Het winnende plan: ‘Een collega die gymles geeft in het uur vóórdat mijn groep aan de beurt is, neemt nu de gymles voor mijn groep erbij. Ondertussen neem ik haar kinderen mee terug naar school, en neem ik haar les over. Dat werkt prima.’

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.