blad nr 2
21-1-2006
auteur M. Vermeulen
Column

Hommage aan Johan

Johan was de man van het vmbo. Zijn ogen gingen twinkelen als hij sprak over de mooie onderwijskundige ontwikkelingen die hij nu toch weer gezien had. Over het enthousiasme van de leraren en leerlingen in het vmbo die samen aan het zoeken zijn naar een nieuw elan. Zoeken naar een didactiek die recht doet aan de praktische oriëntatie van jongeren in het vmbo. Vormgeven van onderwijs dat hen boeit en een gevoel van eigenwaarde geeft.
Johan was de enige die mij ooit een echt hanteerbare definitie van competenties aan de hand deed: “Dat waar je goed in bent.” Dat was ook typisch voor Johan: dingen eenvoudig weergeven, ook al zijn ze complex. De invoering van competentiegericht onderwijs is niet gemakkelijk omdat de basisbegrippen zo glibberig zijn. Johan gaf met zijn simpele definitie wel de kern aan: waar je kwaliteit en trots aan ontleent en waarin je maximaal tot een bijdrage aan de samenleving komt.
Johan was de man van de opleiding van leraren. Hoe zorgen we dat we goede en voldoende leraren krijgen die in het beroepsonderwijs willen werken? Die daar een rolmodel kunnen en willen zijn. Hoe geven we het werken in het vmbo weer de glans die het zo hard nodig heeft? Hoe motiveren we jonge mensen om in die sector te gaan werken, wetend dat het daar niet altijd over rozen gaat?
Johan was de collega-docent bij de opleiding van onderwijsmanagers. Diep ervan overtuigd dat je om leiding te geven aan onderwijsprocessen verdomd goed moet weten wat er te koop is in de onderwijskunde en de onderwijspraktijk. Dat vanzelfsprekendheden er niet bij horen en je voortdurend op zoek moet naar nieuwe oplossingen.
Johan was de man van de bespiegeling. Als wij dachten dat we het wisten, stelde hij, een beetje schuin omhoog kijkend, dan toch weer de vraag of het net niet anders in elkaar zit. Niet uit eigenwijsheid of betweterigheid, maar gewoon om nog eens een nieuwe invalshoek te verkennen.
Johan was de leermeester van velen. Hij steunde mensen met zijn kritische feedback. Was nooit te beroerd om gedetailleerd commentaar op een tekst te geven. Geen muggenzifter, maar met kleine opmerkingen je analyse of je tekst net wat meer scherpte of diepte gevend.
Johan was de man die wetenschap en praktijk altijd weer aan elkaar wist te knopen. Enerzijds een degelijke en gerespecteerde wetenschapper, maar nooit esoterisch, arrogant of afstandelijk. Wetenschap en praktijk liepen bij Johan naadloos in elkaar over en bevruchtten elkaar over en weer. Wetenschap zonder dat je er een concrete handeling aan kunt ontlenen, heb ik hem nooit zien bedrijven. Maar ik heb hem ook nooit betrapt op praktische adviezen die niet stevig onderbouwd waren met het laatste wat de onderwijswetenschap te melden had.
Johan was niet de man van het grote ego en de verhalen op de voorpagina. Hij was op vele plaatsen actief en aanwezig, maar eigenlijk altijd een beetje verlegen. Soms wat aarzelend, de grote verhalen en snelle conclusies relativerend. Uitstralend dat ook hij, ondanks al zijn ervaring, zoekend is naar de goede vorm.
We zullen hem gaan missen, die Johan van der Sanden. Op 29 december 2005 plotseling en veel te vroeg overleden. Hoogleraar onderwijskunde aan de Technische Universiteit Eindhoven en lector bij de Fontys Hogescholen. Actief op nog zoveel meer plaatsen, inspirator van velen en bovenal een buitengewoon vriendelijk mens.