• blad nr 21
  • 3-12-2005
  • auteur . Overige 
  • Opinie

 

Hypes en losse flodders bepalen onderwijsbeleid

Het onderwijsveld is murw. Decentralisatie, marktwerking en een terugtrekkende overheid zijn de schuldige. Geloof weer in het collectief, roept socioloog Hans Wolf. Tot hier en niet verder.

Wat een land, wat een land, waar dat allemaal maar kan!
Dat zong Wim Kan in een grijs verleden op oudejaarsnacht. Iedereen zat aan de radio gekluisterd.
Wat is dit toch voor een land geworden? Een Haagse politicus, die langzamerhand toch eens een keer moet scoren in de race om het leiderschap van zijn partij, roept dat scholen kinderen moeten opvangen tussen half acht ’s morgens en half zeven ’s avonds. O, aardig, meneer Van Aartsen (VVD), zegt het kabinet, dan kunnen de vrouwen hele dagen aan het werk, dat is goed voor de kenniseconomie. Maken we gauw een regeling van. Dat zijn ze in het onderwijs wel gewend, nietwaar?
En zo geschiedt. We gooien er tientallen miljoenen belastinggeld tegenaan en ze zoeken het maar uit op die scholen. Decentralisatie, marktwerking, terugtredende overheid. We bedenken wat en dan moeten zij het doen. Ze zijn toch autonoom? Als ze er niet uitkomen, zetten ze er maar bijstandsmoeders op, roept een staatssecretaris in de pers. Die geef je gewoon wat geld extra en klaar is Kees. Waar zijn de onderwijsprofessionals? En de directeuren van de scholen die inmiddels zo ongeveer alle maatschappelijke taken op hun bord krijgen. Wie verzet zich nog tegen regeren op afroep?
Onderwijsveld, zeg eens: Ho, tot hier en niet verder. Kruip eens uit je isolement. Het is zo ongelooflijk stil. Velen zijn murw. Er zijn door ambitieuze politici al zoveel veranderingen vanaf de ambtelijke tekentafels doorgevoerd zonder ons iets te vragen.
Wordt wakker, kijk elkaar eens aan, staak voor mijn part spontaan, geloof weer eens in de kracht van het collectief. Er is tegenwicht nodig, zowel in als buiten de instellingen van de voormalige publieke sector.
Waar is de visie? Waar zijn afwegingen in het algemeen belang?
Waar is het algemeen belang überhaupt? Waar is de publieke sector gebleven? Waar is werkelijke passie? Waar is de aandacht voor niet-meetbare bouwstenen van maatschappelijke vorming? Onderwijs floreert niet in een puur bedachte omgeving met targets volgens het smart-principe: specifiek, meetbaar, acceptabel, realiseerbaar en tijdgebonden.
Duizend keer ‘kenniseconomie’ roepen, sinds wanneer is dat een visie? We worden door hypes en losse flodders geregeerd.
Roept Johan Cruijff: Heffen die gasten in Den Haag belasting op goede doelen. Wat zijn dat voor asociale spelbrekers? Ja, reageert de residentie, dat is eigenlijk wel zo, daar moeten we iets aan doen. Vinden de mensen leuk, eindelijk een sociaal gezicht! Johan Cruijff for president, net als zijn collega George Weah in Liberia. Een nieuwe hype, prima toch? Kan hij er best bij doen.

Mantra
Sinds wanneer wordt er per column geregeerd? We hebben helemaal geen referenda meer nodig, de democratie wordt zo vanzelf om zeep geholpen. En waar zijn al die Kamerleden die je nooit hoort omdat ze laag op de fractieladder staan en dus in het openbaar hun mond moeten houden? Treed eens naar buiten. We hebben jullie gekozen, hoor!
Het kabinet roept voortdurend dat het volk zijn eigen verantwoordelijkheid moet nemen. Waarom doen Kamerleden dat dan niet? En waarom laten wij dit maar allemaal gebeuren? Zijn we inmiddels inderdaad alleen maar met onze eigen sores bezig, met onze zelfbepaling en met de arbeidsintensieve invulling van onze almaar groeiende keuzevrijheid? En met onze kinderen die allemaal het gymnasium of Roland Garros moeten halen. Kinderen die we straks fijn elf uur per dag elders kunnen droppen. Om ’s avonds tijdens de door gaarkeukens bezorgde warme hap ook nog even aandacht voor elkaar te organiseren? Dat is gemakkelijk, het heeft nut, het is efficiënt. En de opbrengst is navenant, want je kunt meer geld verdienen. Het voldoet aan de criteria van onze tijdgeest.
Roept een minister ineens dat we nu toch wel de grenzen van de schaalvergroting in het onderwijs hebben bereikt. De instellingen moeten hun fusiedrang nu maar eens terugdringen. Help, de mantra van deze tijd – de keuzevrijheid – komt in gevaar! Plotseling komt hare excellentie erachter dat topmanagers, die zelf het belastinggeld mogen beheren en moeten concurreren met andere ‘maatschappelijke ondernemingen’, steeds verder gaan met de uitbreiding van hun rijk. Sterker, zij en haar voorgangers hebben vanaf 1980 niet anders gedaan dan al die onderwijsinstellingen tot fusies dwingen. Schaalvergroting, want anders kregen ze geen geld. En nu wordt hen verweten dat ze niet meer kunnen stoppen!
Hier begint Kafka postuum de politiek te betreden. Natuurlijk kunnen ze niet meer ophouden. Je moet anticiperen op de marktontwikkelingen, je moet je marktaandeel vergroten, je moet sturen op geld en groei. Zo gaat dat in marktgerichte bedrijven. Ook in quasi-marktbedrijven. Hoe groter, hoe meer slagkracht, hoe meer marktaandeel, hoe meer continuïteit. De toko moet blijven draaien. Door uw marktwerking komen de instellingen zelf centraal te staan en worden hun maatschappelijk zo cruciale inspanningen producten, waarmee de groei gerealiseerd kan worden. En u bevordert dat door zelf aanhoudend kwantitatieve eisen te stellen.
Hoezo ontkokering? Hoezo terugtredende overheid? Hoezo kwaliteit voorop?
Wat een land, wat een land, waar dat allemaal maar kan.
Wanneer staat de nieuwe maatschappijkritische cabaretier eens op? Cruijff kan het niet in z´n eentje.

Hans Wolf is socioloog, publicist en hoofddocent op Hogeschool Windesheim te Zwolle.

Dit bericht delen:

© 2023 Onderwijsblad. Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij het Onderwijsblad, columnisten of freelance-medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledige overname, herplaatsing of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur via onderwijsblad@aob.nl Indien het gaat om artikelen van freelancers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.