- blad nr 13
- 25-6-2005
- auteur M. Zuidweg
- Vakwerk
Economie leerlingen krijgen eens wat anders voorgeschoteld
Hijzelf zou als scholier vast ook baat hebben gehad bij de werkvormen die hij in zijn boek beschrijft. Zeker bij een vak als boekhouden. Aan het einde van 4-havo stond hij een vier voor dat vak. “Ik leerde gewoon verkeerd: ik leerde alles uit mijn hoofd en kon die kennis bij een proefwerk vervolgens niet toepassen.” In de zomervakantie viel tijdens het kamperen opeens het kwartje. Hij sloot het vak uiteindelijk af met een acht. Vorig jaar doceerde hij boekhouden aan studenten van een roc.
Roel Grol ontwikkelt als onderwijsassistent bij het Instituut voor leraar en school in Nijmegen leermiddelen voor studenten van de lerarenopleiding economie. Zijn bundel Leren denken met economie wordt gebruikt om economiedocenten in opleiding kennis te laten maken met activerende didactiek. Maar het is met name bedoeld voor de middelbare school. Het ‘leren denken’ in de titel slaat op denkvaardigheden als abstraheren, classificeren, deduceren, induceren. En op nadenken over het eigen leerproces.
Het boek moet economiedocenten helpen een les zo in te richten dat de leerlingen en de docent actief aan het werk zijn. “Wat ik tijdens mijn stages op de middelbare school zag, is dat docenten zelfstandig leren vaak uitleggen als individueel werken. De docent geeft instructie, deelt een opdracht uit en even later een nakijkblad. En dat is het dan. Ik hoorde van leerlingen dat ze daar weinig motivatie uit halen. Elke les verloopt volgens hetzelfde, weinig uitdagende, stramien. Leerlingen zien zo de betrokkenheid van de docent met het vak ook niet.”
In de bundel staan kant en klare opdrachten, met voorbeeldlessen. De opdrachten draaien om concrete problemen, van de te lage prijs die cacaoboeren krijgen tot een verjaardagsfeestje organiseren met een krap budget. Leerlingen moeten in groepjes oplossingen bedenken en dus veel samenwerken.
Tierelier
Het nabespreken van de les - Grol spreekt van debriefen - speelt een belangrijke rol. De groepjes leerlingen vergelijken hun antwoorden onder leiding van de docent. Omdat vaak meer antwoorden mogelijk zijn, kunnen leerlingen elkaar proberen te overtuigen waarom hun oplossing (ook) goed is. De docent mag niet volstaan met het geven van de juiste antwoorden, vindt Grol. “De docent heeft de taak leerlingen te laten zien hoe ze tot een antwoord zijn gekomen. Hij moet expliciet maken wat de denkstappen zijn geweest. Zo leer je leerlingen reflecteren op hun eigen denken.”
Uitgangspunt van het boek was zijn scriptie voor de lerarenopleiding algemene economie en bedrijfseconomie. Grol bedacht in het kader van zijn afstuderen een serie opdrachten om leerlingen aan te sporen actief met de stof bezig te zijn. Hij was daartoe geïnspireerd door de Engelse aardrijkskundedocent David Leat, die in New Castle werkvormen ontwikkelt om leerlingen actiever te laten leren. Dat zijn scriptie nu is omgevormd tot een boek heeft Grol te danken aan vakdidacticus Leon Vankan, een van de auteurs van Leren denken met aardrijkskunde. Vankan hoorde van Grols scriptie en zocht hem op. “In economie-onderwijsland wordt niet zo veel gepubliceerd over didactiek. Vankan kon met een grote mate van zekerheid zeggen dat er behoefte zou zijn aan zo’n boek. Hij had ook goede ervaringen met zijn eigen boek: dat loopt als een tierelier.” De theorie achter actief leren, hoe het in zijn werk gaat, handreikingen om in groepjes te werken en andere theorie werden op advies van Vankan achterin de bundel geplaatst. Nu staan de opdrachten die Grol ontwikkelde centraal.
De Landelijke werkgroep economie onderwijs (LWEO) heeft zijn bundel gewaardeerd met de LWEO-prijs 2005, een jaarlijkse prijs voor economiedocenten die vernieuwend bezig zijn. In haar juryrapport zegt de werkgroep: “Roel Grol heeft zich verdienstelijk gemaakt vanwege zijn publicatie Leren denken met economie, die past in de reeks Leren denken met aardrijkskunde en Actief historisch denken. De laatste twee zijn geschreven door gerenommeerde vakdidactici. (…) Grol handhaaft zich zonder problemen in dit drietal. Zijn bundel bevat spannend en nieuw materiaal, direct toepasbaar in de les.”
Intellectuele vermogens
Voor veel docenten is de bundel een eye-opener. Dat zeggen althans de Nijmeegse aspirant-docenten van de lerarenopleiding en docenten uit het voortgezet onderwijs tegen hem. En zo is de bundel, die naast de eigen economiemethode wordt gebruikt, ook bedoeld. “Docenten kunnen er inspiratie uithalen voor de toepassing van andere werkvormen en dus voor een andere manier om de leerstof aan te bieden. Je kunt de conjunctuurcyclus uitleggen door erover te vertellen, maar je kunt leerlingen ook zelf laten ontdekken wat die cyclus inhoudt door middel van een opdracht.”
Diezelfde studenten van de lerarenopleiding komen ook met kritiek. “Van sommigen hoor ik dat ze het lastig vinden om een opdracht in één les af te krijgen. Het nabespreken duurt zo lang, zeggen ze dan. Maar ik denk dat dat een kwestie van wennen is. Docenten zijn gewoon nog niet zo gewend om samen met de leerlingen na te gaan hoe ze aan hun antwoorden zijn gekomen.”
De leerlingen vinden het leuk, hoort Grol. “Ze zijn blij met het feit dat ze eens wat anders krijgen voorgeschoteld. En ze worden aangesproken op hun intellectuele vermogens, dat prikkelt ook.”
Misschien komt die bundel voor het vak boekhouden er ook nog een keer. Maar voorlopig is Grol druk met zijn master internationale economie aan de Nijmeegse Radboud Universiteit. Als die is afgerond, wil hij weer gaan werken als docent. “Ik denk dat je geen onderwijs kunt ontwikkelen zonder dat je lesgeeft. Voor mij zou het in elk geval niet werken. Ik wil weten hoe leerlingen leren, hoe ze reageren op opdrachten. Dat geeft weer input voor nieuwe werkvormen en opdrachten.”
Leren Denken met Economie, door Roel Grol, ISBN 90-809088-1-9, prijs 33 euro, te bestellen via Dekker v.d. Vegt Boekverkopers, Nijmegen, www.dekker.nl