Basisonderwijs wijst herverdeling achterstandsgeld af

Meer dan driekwart van de mensen in het basisonderwijs is tegen het overhevelen van achterstandsgelden van zwarte scholen naar het platteland. De drempel moet daar wel omlaag, maar niet ten koste van leerlingen op zwarte scholen, zegt bijna tachtig procent van het onderwijspersoneel en directies in een enquête die het onderzoeksinstituut ITS in Nijmegen uitvoerde in opdracht van de AOb.

‘Ik heb op een “zwarte” stadsschool gewerkt en werk nu op een “witte” dorpsschool. Alle formatie die je maar kan gebruiken is nodig op een stadsschool. Belachelijk dat juist daar mensen weg moeten. Des te meer reden voor leerkrachten om daar niet te gaan werken.’ De vrees dat zwarte scholen, die tijdens het lerarentekort het moeilijkst aan personeel konden komen, door de nieuwe gewichtenregeling nóg onaantrekkelijker zullen worden, sprak uit meer antwoorden in de AOb-panelenquête.
Vooral omdat de plannen, die zwarte scholen wel een kwart van de formatie kunnen kosten, volgens de deelnemers geen enkele rekening houden met de dagelijkse praktijk. ‘Ik ben bang dat als zwarte scholen minder leerkrachten mogen aantrekken (en dus de klassen groter zullen worden) het nog moeilijker zal worden om goede leerkrachten voor deze scholen te vinden. Bovendien wordt nu alleen naar de cognitie gekeken; maar gedragsproblemen vragen ook extra formatie.’
Het plafond van twintig procent, waardoor slechts tachtig procent van de gewogen leerlingen meetelt, wordt als oneerlijk ervaren. ‘Alsof onze school in de Schilderswijk door de maatregel van de minister opeens maar voor tachtig procent zwart is’, schrijft de een, terwijl een ander opmerkt dat ‘vve-projecten als Piramide alleen goed kunnen draaien als er voldoende mensen zijn om de klassen klein te houden of ingezet worden voor pre-teaching.’ De belangrijkste uitslag van de enquête is natuurlijk de grote eenstemmigheid onder de deelnemers, of ze nu werken op een zwarte school die denkt er op achteruit te gaan (15 procent), een witte die er niets van zal merken (55 procent) of een school met veel autochtone achterstandskinderen die extra formatie boekt (30 procent). Meer dan driekwart van de 151 deelnemers wijst de operatie om formatie weg te halen bij zwarte scholen voor witte achterstandsscholen resoluut af. Directeuren en personeelsleden verschillen daar ook niet van mening over.

{grafiekje, bv uitslag in taartpunt met tekst, vraag er boven}
De operatie moet budgettair neutraal worden uitgevoerd, waardoor 33 miljoen euro wordt verschoven van scholen met veel achterstandsleerlingen naar scholen die nu de drempel niet halen. Wat is hier uw mening over?

onjuist, de drempel moet inderdaad omlaag, maar niet ten koste van zwarte scholen 78%
terecht, scholen met meer dan tachtig procent achterstandsleerlingen zitten te ruim in formatie 22%

In de open antwoorden wordt het idee om met geld te schuiven ook gehekeld. ‘Achter de feiten aanlopen en budgettair neutraal iets oplossen, lijkt binnen het onderwijs standaard te worden.’ Extra geld lijkt de enige oplossing. ‘Voor de autochtone achterstandgroepen moet er gewoon geld bij.’ Er is ook teleurstelling over het pakket maatregelen, omdat er in het onderwijs wel degelijk besef is dat de achterstandsregeling moet veranderen. ‘Ik ben voor een herijking, maar zie in de plannen weinig terug van de goede analyse van de onderwijsraad.’
Dat beeld blijkt ook uit de reacties op stellingen die werden voorgelegd. Het onderwijspersoneel is eensgezind. Meer dan zestig procent stemt namelijk zonder meer in met de overstap van afkomst en etniciteit als basis voor de gewichtenregeling naar een stelsel op basis van het opleidingsniveau van de ouders. Zo wijst driekwart het invoeren van een plafond resoluut af. Datzelfde percentage vindt dat de bemoeienis van de gemeenten met schakelklassen meteen of op termijn moet verdwijnen. Laat de scholen vooral zélf hun achterstandenbeleid vormgeven, is de overheersende gedachte.
Natuurlijk zijn er ook opmerkelijke verschillen. Nu moet een school meer dat negen procent achterstandsleerlingen hebben, voordat leerlingen met een gewicht meetellen. Ongeveer de helft van de geënquêteerden vindt het nodig om die drempel op nul te zetten. Volgens de minister is een drempel van vijf procent best mogelijk. Maar liefst 42 procent van de mensen in het basisonderwijs is het met haar eens. De paar achterstandsleerlingen die dan de school bevolken, kan het team zelf wel opvangen. Een kleine groep van zes procent vindt het verlagen van de drempel überhaupt onnodig. Het extra zware gewicht van 2,4 voor leerlingen met een enorme taalachterstand wordt toegejuicht door acht van de tien deelnemers. Alleen vrezen zeven van de tien dat de taaltoets die daar bij hoort leidt tot een enorme bureaucratie.
Eenstemmig zijn de deelnemers weer als het gaat om de risico’s bij de invoering, die samenvalt met het onderwijsnummer en de lumpsum. Uitstellen is beter, anders wordt het een chaos, zo denkt meer dan tachtig procent van de deelnemers. De plannen voor de enorme schuifoperatie en de opgelegde bemoeienis van de gemeenten bij schakelklassen zorgen sowieso voor veel frustratie. ‘We beginnen met lumpsum, meer autonomie voor de scholen, maar door regelingen door te schuiven naar gemeenten komen de verhoudingen toch weer anders te liggen’, schrijft een deelnemer. Een ander wordt een beetje moedeloos. ‘Mijn hele onderwijscarrière staat in het teken van steeds maar weer ondoordachte veranderingen.’

{kader}
Respondenten
De enquête werd in een week gehouden onder de leden uit het basisonderwijs die in het AOb-panelbestand voorkomen. Dit bestand werd uitgebreid met 250 directeuren basisonderwijs. Na een week waren er 207 vragenlijsten geheel of gedeeltelijk ingevuld. Veel personeelsleden vonden specifieke vragen over het aantal leerlingen met een gewicht te ingewikkeld en hebben alleen algemene vragen beantwoord. Uiteindelijk bleven er 154 bruikbare formulieren over, waarvan een derde directeuren en tweederde personeelsleden. De uitvoering van de enquête was in handen van Huub Braam van het onderzoeksinstituut ITS van de Radboud universiteit in Nijmegen. Wilt u in de toekomst ook deelnamen aan het panel? Dat kan. Meldt u aan op www.aobpanel.nl