blad nr 12
11-6-2005
auteur R. Sikkes
Commentaar

Chaostheorie

Natuurlijk mag de gedeputeerde Bertus Mulder in de Leeuwarder Courant juichen over de veertig extra leraren die zijn provincie Friesland toegewezen krijgt op basis van de nieuwe gewichtenregeling voor achterstandskinderen. Niemand ontkent dat er al jarenlang te weinig aandacht is voor autochtone kinderen van laagopgeleide ouders. Alleen gaat het méér in Friesland volledig ten koste van zwarte scholen in de steden. Er wordt landelijk 33 miljoen euro verschoven, met desastreuze gevolgen. De klappen vallen niet alleen in de Randstad, zoals wel eens wordt gedacht, maar ook op zwarte scholen in Harderwijk, Almelo, Sittard en Almere. Zij raken een kwart van hun personeel kwijt. Hoe het allemaal precies uitpakt is nog niet te zeggen, maar om op een gemiddelde school met veel witte achterstandskinderen één leraar extra te krijgen, moet een zwarte school er zeker vijf inleveren.
Het is de vraag of we moeten juichen over deze verdeel-en-heerspolitiek van het ministerie van Onderwijs. Scholen en gemeenten worden uit elkaar gespeeld om het nieuwe achterstandsbeleid vorm te geven. Ruim 2300 scholen worden blij gemaakt met ietsje meer, waarvoor 1400 scholen zwaar moeten bloeden. In haar weblog schrijft Maria van der Hoeven dat ‘het geld eerlijker wordt verdeeld. Het geld komt straks dáár terecht waar het het hardste nodig is.’ De suggestie die zij daarmee wekt, is dat zwarte scholen te ruim in hun formatie zitten.
Het wegwerken van een grote taalachterstand bij kinderen van vaak laagopgeleide allochtone ouders, het wegwijs maken van deze groep in de Nederlandse samenleving, het zorgen voor kinderen die vaak thuis grote problemen kennen, het bevorderen van sociale cohesie in moeilijke wijken - zwarte scholen kunnen die docenten gewoon niet missen. Het onderwijs moet niet meedoen aan het verdeel-en-heersspelletje en de door de overheid georganiseerde rooftocht op zwarte scholen keihard afwijzen.
Dit neemt niet weg dat de witte achterstandskinderen, die te vinden zijn op het platteland en in de grote steden, nu niet de aandacht krijgen die ze nodig hebben. De oorzaak daarvan ligt niet in het feit dat zwarte scholen extra formatie krijgen, maar in de door de overheid destijds ingevoerde drempel van negen procent. Een witte school van 150 leerlingen moet nu ten minste 55 witte achterstandskinderen hebben om voor extra formatie in aanmerking te komen. Een belachelijke drempel, waar de Algemene Onderwijsbond al jaren bezwaar tegen maakt. Om die leerlingen het onderwijs te geven waar zij recht op hebben, is volgens berekeningen van de AOb rond de 70 miljoen euro nodig en dan is de hele drempel weg. Om de drempel te verlagen van negen naar vijf procent verschuift Van der Hoeven 33 miljoen. 33 miljoen! Waar hebben we het over? Voor het bestrijden van achterstanden – toch een van de kerntaken van dit kabinet, dat streeft naar een soepel draaiende kenniseconomie - moet dat geld toch ergens op de rijksbegroting te vinden zijn.
Los van de desastreuze herverdeeleffecten is er veel meer mis met het nieuwe achterstandsbeleid. Het budget wordt versnipperd over drie loketten – de vroegschoolse educatie, de schakelklassen en de gewichtenregeling - wat voor scholen een zware bureaucratische last betekent. Daarnaast is er sprake van onnodige beleidshaast. De minister wil alles zo snel invoeren dat de eigen ministerie administratiedienst Cƒi vreest voor een vrijwel onuitvoerbaar proces. Nee, met enig intelligent design heeft dit nieuwe onderwijsachterstandsbeleid niets te maken. Maria van der Hoeven lijkt op dit terrein eerder een aanhangster van de chaostheorie.